Đổi đời từ một bức ảnh(sgtt)
| |
| Huỳnh Công Minh (trái) bên chiếc vespa của nghệ sĩ Việt Hùng lúc chụp ảnh tại Thảo Cầm Viên - năm 1954. Ảnh: TL |
Những bức ảnh mang đậm yếu tố tình huống trong mỗi vở tuồng kèm theo lời chú thích xác thực và một bản tóm tắt nội dung, người đọc chẳng những có cảm giác như xem những vở cải lương bằng hình, mà vượt qua đó, tập sách đã làm sống lại cái “vang bóng một thời sân khấu cải lương Sài Gòn”. Ta gặp lại ở đó những tên tuổi lừng danh của nửa thế kỷ qua như Phùng Há, Năm Châu, Thanh Nga, Ngọc Giàu, Hữu Phước, Thành Được, Bạch Tuyết, Thanh Thanh Hoa . . . đã được Huỳnh Công Minh ghi lại cho một chiều dài nghệ thuật sân khấu cải lương. Thế mới biết nhiếp ảnh có giá trị dường nào.
Từ thợ chụp dạo lần đầu được xem cải lương...
Năm 1952, chàng trai 19 tuổi Huỳnh Công Minh rời quê Long Thành lang thang ra Sài Gòn kiếm sống. Đầu tiên ông làm công nhân trong một xưởng máy, rồi một hôm dạo chơi Thảo Cầm Viên, tình cờ ông gặp một người đồng hương đang làm chủ tiệm chụp hình ở đó. Sau một cuộc trò chuyện, Huỳnh Công Minh được nhận vào học nghề và trở thành thợ chụp ảnh lưu động. Ông được chủ tiệm giao chiếc máy Roleiflex với chiếc đèn bình để ngày ngày bám theo chân khách dạo chơi trong Thảo Cầm Viên hoặc đi chụp ảnh đám tiệc cho những gia đình giàu có và giới quan chức Sài Gòn.
Cuộc đời tưởng chỉ có thế, ông không ngờ rằng có một bức ảnh đã làm thay đổi cuộc đời ông. Một hôm, hai vợ chồng nghệ sĩ cải lương Việt Hùng và Ngọc Nuôi chạy chiếc Vespa dạo chơi trong Thảo Cầm Viên, gặp Huỳnh Công Minh, họ mời chụp một bức ảnh. Khác với những người khách thông thường, khi chụp xong người ta trả tiền và giữ tấm biên lai, nhưng nghệ sĩ Ngọc Nuôi lại bảo: “Khi nào có hình, em mang đến đoàn cải lương Thanh Minh tại rạp Thành Xương giao cho chị rồi lấy tiền luôn”.
Tối hôm sau, Huỳnh Công Minh mang ảnh đến rạp Thành Xương, bị bảo vệ chặn lại, ông vừa giải thích, vừa lấy tấm ảnh của Việt Hùng - Ngọc Nuôi ra để chứng minh mới được vào. Lúc ấy trên sân khấu, Việt Hùng và Ngọc Nuôi đang diễn vở Nhớ rừng. Đó cũng là lần đầu tiên Huỳnh Công Minh được vào rạp hát, được biết thế nào là sân khấu cải lương, được tận mắt xem hai nghệ sĩ tài danh đang diễn xuất. Ông nghĩ, nếu hôm ấy Ngọc Nuôi trả tiền và lấy biên lai như bao người khách khác thì không biết bao giờ ông mới được nhìn thấy họ trên sân khấu. Khi Ngọc Nuôi kết thúc màn đầu, ông rón rén đến cánh gà giao ảnh. Nhưng cô nhận ảnh xong lại nói: “Em về đi, mai đến chị trả tiền”. Thay vì phiền lòng thì Huỳnh Công Minh lại nghĩ, vậy tối mai lại được vào xem hát.
Lên làm nghệ sĩ nhiếp ảnh sân khấu
Hôm sau ông đến sớm hơn và mạnh dạn đi về phía hậu đài để xem nghệ sĩ hoá trang. Thấy ông mang máy ảnh và bình đèn lỉnh kỉnh, ông bầu Năm Nghĩa bảo: “Này ông thợ, cảnh sân khấu tối như thế nầy có chụp hình được không?”. Ông gật đầu bảo được. Thế là Năm Nghĩa kéo Việt Hùng ra diễn một cảnh tại hậu trường để Huỳnh Công Minh chụp ảnh. Hôm sau ông Minh mang ảnh tới rạp, ông Năm Nghĩa khen và mời chụp tiếp cho một số ảnh diễn viên đang diễn trên sân khấu. Tối hôm sau nữa, ông Minh lại mang ảnh đến và gợi ý với bầu Nghĩa rằng: “Những bức ảnh như thế nầy, nếu ông chủ cho phóng to ra để treo trước rạp, tôi nghĩ ông bán vé sẽ đắt hơn vì nó gợi sự tò mò cho khán giả”. Ông Năm Nghĩa thấy có lý và mời ông Huỳnh Công Minh chụp cho 20 bức ảnh trong vở Nhớ rừng, phóng khổ 60x90cm để treo trước rạp.
Không ngờ ý tưởng của Huỳnh Công Minh đã trở thành một sự kiện trong thế giới cải lương. Khi ảnh vừa treo lên thì khán giả kéo đến xem đông nghẹt, và hôm ấy đoàn Thanh Minh đã bán hết vé ngay từ lúc ban chiều. Sự kiện ấy đã được báo chí Sài Gòn đưa tin, các đoàn cải lương khác kéo đến xem và mời Huỳnh Công Minh chụp ảnh. Như để tri ân cho ý tưởng sáng tạo ấy, ông bầu Năm Nghĩa đã ghi tên Huỳnh Công Minh vào danh sách hưởng lương mỗi đêm diễn là 100 đồng. Tất nhiên kèm theo điều kiện là ông phải chụp lại các vở tuồng đang diễn và từ nay về sau, khi còn ăn lương thì phải chụp những vở mới khai trương.
Từ đó, Huỳnh Công Minh trở thành tay máy độc quyền của 55 đoàn cải lương ở Sài Gòn và trong vòng mười năm, 1955 - 1965, ông đã chụp trên 550 vở cải lương với tổng cộng trên 22.000 tấm phim mà hiện nay ông vẫn còn lưu giữ. Theo cách nói của Giáo sư Trần Văn Khê thì đó là “Một tài sản văn hoá nghệ thuật độc nhất vô nhị, phải được bảo tồn để lưu truyền cho các thế hệ mai sau biết được thời hoàng kim của một bộ môn nghệ thuật đặc thù của miền Nam”.
Và là ký giả kịch trường
Bước ngoặt thứ hai trong cuộc đời Huỳnh Công Minh là trở thành ký giả kịch trường. Ông kể, vào những năm của thập niên 50, ký giả Trần Tấn Quốc đã trở thành một nhà báo lừng lẫy ở sài Gòn, lừng lẫy không chỉ vì là một nhà báo đối lập, Trần Tấn Quốc còn là thần tượng của giới sân khấu cải lương vì ông là người sáng lập ra trang kịch trường trên các báo, đồng thời cũng là người sáng lập ra giải Thanh Tâm để tôn vinh nhiều nghệ sĩ. Một hôm, Trần Tấn Quốc gọi Huỳnh Công Minh đến một quán cà phê và bảo: “Em gắn bó với các đoàn cải lương để chụp ảnh, đó là điều kiện tốt để em trở thành một ký giả kịch trường”. Từ đó Trần Tấn Quốc nhận Huỳnh Công Minh làm đệ tử để dạy nghề. Đầu tiên ông chỉ thông tin về lịch lưu diễn của các đoàn, đến giới thiệu những vở tuồng mới. Dần dà, dưới sự dìu dắt của Trần Tấn Quốc, ông thật sự trở thành một ký giả viết phê bình sân khấu, viết chân dung nghệ sĩ nhiều kỳ cho các báo.
“Cuộc đời có những ngả rẽ không ngờ – ông nói – nếu hôm ấy Việt Hùng và Ngọc Nuôi chụp ảnh rồi trả tiền như bao nhiêu người khác thì cuộc đời tôi có thể mãi mãi chỉ là anh thợ chụp hình dạo. Bây giờ, Việt Hùng đã qua đời, Ngọc Nuôi sống ở nước ngoài, tôi thì cũng đã già, 74 tuổi rồi, không biết làm gì hơn là góp nhặt những gì mình có được trong cuộc hành trình với một thời vàng son của sân khấu cải lương để giới thiệu với cháu con. Đó cũng là một cách để tri ân bằng hữu”.
Mới đây, Bảo tàng thành phố đặt vấn đề mua lại của ông 200 tấm phim gốc của 10 vở cải lương. Người ta đề nghị ông báo giá để lập dự toán xin kinh phí, ông nói ngay mỗi tấm phim giá 50.000 đồng. Ai cũng ngạc nhiên vì mỗi tấm ảnh của ông đăng báo hiện nay cũng được trả 150.00 đồng. Nhưng ông nói: “Mình chỉ tính tiền công giữ một tấm phim mỗi năm là 1.000 đồng, năm mươi năm là năm mươi ngàn, giờ biết còn sống bao lâu nữa, giao cho bảo tàng cũng là cách giữ gìn tốt nhất”.
