Phạm Duy, cuộc đời (1921 - ) phần 2
Trường ca
[sửa] Con đường cái quan
Những dòng nhạc đầu tiên của trường ca này được ông sáng tác năm 1954 tại Paris, ngay khi Hiệp định Genève vừa ký kết để phản đối sự chia cắt đất nước. Phần còn lại được soạn sau đó 6 năm, hoàn tất năm 1960. Cho đến nay đây vẫn là trường ca thành công nhất của Phạm Duy.
Nội dung trường ca nói về một sự du hành từ miền Bắc Việt Nam, qua miền Trung Việt Nam, đến miền Nam Việt Nam của một người du khách, với chí hướng nối ba miền làm một. Chuyến đi ấy bắt đầu từ Ải Nam Quan cho đến mũi Cà Mau, từ ngày lập quốc cho đến ngày hoàn thành, đi trong lịch sử nhưng cũng là trong lòng người dân để nối liền đất nước, nối liền lòng dân, mà đi tới đâu người lữ khách cũng được dân chúng miền đó đón chào.
Trường ca này gồm có ba phần: từ miền Bắc, qua miền Trung, vào miền Nam. Mỗi phần được sáng tác theo phong cách dân ca nơi đó và mỗi phần mang một ý nghĩa riêng. Phần từ miền Bắc bắt đầu bằng âm điệu hào hùng, như tâm trạng người vừa lên đường vì chí lớn, và trở nên dịu êm dần. Nhạc chuyển thành đau xót ở phần qua miền Trung, do chứng kiến cảnh lầm than của dân. Nhạc tươi sáng dần lên khi sang đoạn vào miền Nam vì lòng sung sướng của người lữ khách đã làm được một việc lớn.
Theo nhiều người (Trần Văn Khê, Georges Étienne Gauthier...), trường ca Con đường cái quan đã chứng tỏ có thể đem yếu tố nhạc Việt Nam truyền thống kết hợp với nhạc giao hưởng phong cách Tây phương mà vẫn không làm mất tính chất Việt. Trường ca được phát sóng rất nhiều lần trên đài phát thanh Sài Gòn với giọng Thái Thanh – Duy Khánh để trở những giai điệu quen thuộc nhất của Việt Nam. Nhiều sinh viên ở nhiều nơi đã dựng tác phẩm này thành một hoạt cảnh. Sau này, khi nhạc Phạm Duy đã bị cấm tại Việt Nam, đài truyền hình Bình Dương vẫn thường mở một vài đoạn hoà tấu ngắn trong trường ca lúc chuyển tiếp chương trình.
[sửa] Mẹ Việt Nam
Tác phẩm này rực rỡ không kém trường ca Con đường cái quan. Mẹ Việt Nam soạn năm 1964 và hoàn thành trong năm đó, ca tụng hình ảnh người Mẹ Tổ Quốc hay những bà mẹ điển hình trong lịch sử.
Trường ca gồm 4 phần: Đất mẹ, Núi mẹ, Sông mẹ và Biển mẹ, tượng trưng cho các giai đoạn của bà mẹ: từ tươi trẻ mầu mỡ đến kiên cường sắt đá rồi thì rộng lượng bao dung. Khi sáng tạo hình ảnh người mẹ trong trường ca này, tác giả có ý đi tìm “mẫu số chung” của dân tộc. Tác phẩm này có phong cách dân ca với giọng khoan hò và điệu ru con mà giai điệu và lời, theo Georges Étienne Gauthier trong cuốn Một người Gia Nã Đại với nhạc Phạm Duy, đã đạt tới trình độ "toàn thiện".
Về sự phổ biến, trường ca Mẹ Việt Nam có lẽ không được rộng rãi như Con đường cái quan vì nội dung thu hẹp, nhưng vẫn rất được nhiều người yêu thích qua những giọng của Thái Thanh, Duy Khánh.
[sửa] Hàn Mạc Tử
Trường ca này được sáng tác bên Mỹ vào năm 1994, dựa vào 9 bài thơ của Hàn Mạc Tử. Trường ca gồm ba phần: Tình quê, Trăng sao và Ave Maria, mà tác giả đã cố ý diễn tả tâm trạng của Hàn Mạc Tử qua giai điệu của mình. Do sáng tác bên Mỹ và chỉ hát bên Mỹ, cộng với giai điệu mang nhiều phong cách Tây phương nên trường ca này không phổ biến tại Việt Nam bằng hai trường ca trên, tuy vậy vẫn được xem là thành công với giọng hát Tuấn Ngọc, Thái Hiền...
[sửa] Bầy chim bỏ xứ
Theo Phạm Duy, Con đường cái quan mang tính chất tả thực, Mẹ Việt Nam mang tính chất tượng trưng, Hàn Mạc Tử mang tính chất siêu hình, thì Bầy chim bỏ xứ mang tính chất ẩn dụ.
Trường ca này có thể cho là một thành công của Phạm Duy, dù chỉ ở hải ngoại. Khởi soạn năm 1975, hoàn tất năm 1985, thu thanh năm 1990, với các giọng ca Kim Tước, Vũ Anh, tác phẩm này gồm 16 đoản khúc (có thể là 16 bài hát riêng) nói về một bầy chim, mà mỗi con chim ẩn dụ cho một hạng người, một số phận khác nhau... mà chính nhất là con chim Quyên, lấy cảm hứng từ tích Thục Đế. Chim Quyên rời bỏ thôn Đoài, trải qua bao nhiêu việc, bao nhiêu lần hoá thân, rồi chết nơi xứ người, nhưng từ đống tro tàn ấy, chim Quyên lại tái sinh để về lại thôn Đoài.
[sửa] Minh hoạ Kiều
Như tên của nó, tác phẩm này có ý minh hoạ lại truyện Kiều của Nguyễn Du, để thể hiện lòng kính trọng của tác giả với nhà đại thi hào. Đây là tác phẩm rất dài vì gom gần hết những lời thơ trong Truyện Kiều, âm điệu cũng phức tạp nhưng không đậm màu dân ca. Minh hoạ Kiều chia ra làm bốn phần, bốn giai đoạn của Thuý Kiều: phần một Kiều gặp Đạm Tiên, biết được số phận long đong của mình; phần hai Kiều gặp Kim Trọng, tình yêu nảy nở nhưng biết là không trọn vẹn; phần ba là giai đoạn khổ nhục của Thuý Kiều; phần bốn Kiều gặp Từ Hải, phần này tác giả chưa soạn xong.
Theo Phạm Duy, đây là tác phẩm ông bỏ công nhiều nhất (sáng tác những năm cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21), nhưng xem sự hưởng ứng của mọi người thì đây là tác phẩm thành công kém nhất trong số những tác phẩm lớn của ông. Tác phẩm được thể hiện đầu tiên với giọng Duy Quang, Tuấn Ngọc, Thái Hiền, Ái Vân...
[sửa] Phổ nhạc, đặt lời
Phạm Duy được xem là một trong số ít nhạc sĩ Việt Nam giỏi về nghệ thuật phổ nhạc vào thơ và đặt lời cho nhạc nước ngoài, nhạc bán cổ điển.
Những tác phẩm thơ phổ nhạc thành công nhất của ông có thể kể đến Ngậm ngùi (thơ Huy Cận - nhà thơ Huy Cận từng gửi lời cám ơn ông về việc giúp bài thơ này nổi tiếng), Ngày xưa Hoàng Thị (thơ Phạm Thiên Thư), Áo anh sứt chỉ đường tà (thơ Hữu Loan), Tiễn em (thơ Cung Trầm Tưởng), Tỳ bà (thơ Bích Khê), Vần thơ sầu rụng, Tiếng thu (thơ Lưu Trọng Lư), Tình cầm (thơ Hoàng Cầm), hay những bài phổ thơ Nguyễn Tất Nhiên: Em hiền như Masoeur, Thà như giọt mưa, Hai năm tình lận đận...
Nhiều ca khúc nước ngoài nhờ ông đặt lời Việt mà trở nên phổ biến ở Việt Nam, như Em đẹp nhất đêm nay (La plus belle pour aller dancer), Khi xưa ta bé (Bang bang), Tình cho không biếu không (L'amour C'est Pour Rien), Cánh buồm xa xưa (La paloma), Romeo và Juliet (nhạc Nino Rota), Đoá hồng Trung Quốc (nhạc Trung Hoa), Chuyện tình (Love story của Francis Lai),... Ngoài ra ông còn đặt lời cho dân ca của nhiều nước trên thế giới.
Tiếp đến là những tác phẩm nhạc bán cổ điển, vốn là loại nhạc khó hoà nhập, thì ông cùng với tiếng hát Thái Thanh đã dễ dàng đưa đến số đông dân chúng: Dạ khúc (Nächtliches Ständchen của Franz Schubert), Dòng sông xanh (An der schönen blauen Donau op. 314 của Johann Strauss), Mối tình xa xưa (Célèbre Valse, hay bài số 15 trong "16 bài valse cho piano", của Johannes Brahms)...
[sửa] Ca sĩ thể hiện
Thành công nhất với nhạc Phạm Duy, cho đến nay là tiếng hát Thái Thanh. Thái Thanh hát nhạc Phạm Duy từ những ngày đầu ông sáng tác, bà đã biểu diễn và ghi âm hàng trăm bài. Từ những bài "Dân ca mới": Tình ca, Người về, Về miền trung, Quê nghèo, Tình hoài hương,..., những bài có âm điệu phức tạp như Đường chiều lá rụng, Chiều về trên sông...đến tình ca đôi lứa dễ hát dễ thuộc: Ngày xưa Hoàng Thị, Nghìn thu, Dạ lai hương...bà đều thể hiện tốt với sự đồng cảm. Nhạc Phạm Duy - giọng Thái Thanh đã là sự kết hợp hoàn hảo suốt nhiều thập kỷ qua.
Về mảng nhạc mang âm hưởng dân ca, ngoài Thái Thanh còn có một giọng nam thể hiện thành công là Duy Khánh. Những bản Ngày trở về, Chiến sĩ vô danh, Một bàn tay, Quê nghèo, Người về, Về miền trung, Dân ca thương binh, Gánh lúa...từng nổi tiếng cùng với tên tuổi Duy Khánh. Duy Khánh cùng với Thái Thanh là hai ca sĩ đầu tiên thể hiện hai trường ca Con đường cái quan và Mẹ Việt Nam, và được xem là thành công nhất. Cho đến nay chỉ có vài ca sĩ hay nhóm nhạc hát lại hai trường ca này.
Ngoài hai danh ca trên, có thể kể đến Khánh Ly với rất nhiều ca khúc thành công, Kim Tước, Quỳnh Dao hát ít nhưng cũng được yêu thích với những phong cách riêng. Một số ca sĩ thành công với những bài riêng như Julie với Mùa thu chết, Lệ Thu với Ngậm ngùi, Thuyền viễn xứ, Duy Quang với Chỉ chừng đó thôi, Em hiền như Masoeur, Cô bắc kỳ nho nhỏ, hay Tuấn Ngọc với Tiễn em, Hẹn hò, Thái Hiền thì nổi danh khoảng thập niên 1970 với những bài nhạc Phạm Duy sáng tác cho "tuổi ô mai".
Gần đây có nhóm ca sĩ trẻ ở Việt Nam gồm Mỹ Linh, Đức Tuấn, Phương Thanh... cũng ưa hát nhạc Phạm Duy, riêng nam ca sĩ Đức Tuấn đã cho là mình thành công với nhạc Phạm Duy trong một bài phỏng vấn[1].
[sửa] Nhận xét
- Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý:
- Trong “gia tài” của Phạm Duy, có những tác phẩm mà qua lăng kính của mình ông đã nói lên những triết lý sâu sắc. Chẳng hạn như “Nghìn trùng xa cách, người đã đi rồi. Còn gì đâu nữa mà khóc với cười”… Công tâm mà nói, trong kho tàng âm nhạc Việt Nam, Phạm Duy là một nhạc sĩ có nhiều tác phẩm để đời và mãi mãi còn trong lòng người Việt Nam qua nhiều thế hệ. - Trong bài viết Phạm Duy, người bạn, người anh, người thầy của tôi
- Nhạc sĩ Lê Uyên Phương:
- "Như tiếng chuông vọng đến từ hư vô. Như những tia chớp sáng ngời trong đêm tối. Như những tia nắng ấm đầu tiên của một ngày trong mùa Đông giá lạnh. Như những tia nắng chiều rực rỡ của một ngày đầy vui buồn của kiếp sống. Âm nhạc Phạm Duy đã đến trong mỗi cuộc đời Việt Nam như không khí trong bầu khí quyển của ca dao, tục ngữ, của truyện Kiều, của Cung Oán Ngâm Khúc, của Chinh Phụ Ngâm, của ngôn ngữ, của âm thanh, của cảm xúc Việt Nam. Trong đáy lòng của mỗi người Việt Nam, từ đã từng là một thiếu niên trong thời kháng chiến hay đến hôm nay là một thanh niên ở cuối thế kỷ 20, đều mang một dấu vết nào đó còn sót lại của bầu dưỡng khí đã nuôi lớn tâm hồn họ trong gần nửa thế kỷ nàỵ" - Trong bài viết Phạm Duy, nắng chiều rực rỡ
- Giáo sư Trần Văn Khê:
- "Từ trước đến giờ, tôi chỉ thấy Mai Văn Bộ, Lê Thương và Phạm Duy là đặt lời đẹp nhất - từ năm 1950 đến giờ tôi không theo sát phong trào nhạc mới nên có thể có nhiều người khác đặt lời đẹp mà tôi chưa biết - Có điều tôi chắc là trong hầu hết những bài hát của Phạm Duy, lời và nhạc chẳng những hay, mà lại có tánh cách giản dị, mộc mạc và nên thơ của những bài ca daọ Những câu lục bát biến thể, hay những câu lục bát có thêm tiếng đệm được phổ nhạc một cách tài tình." - Trong bài viết Nhân xem trường ca "Con đường cái quan" của Phạm Duy
- Thi sĩ Nguyên Sa:
- "Hôm nay, có những người thích Rong Ca, có những người mê Bầy Chim Bỏ Xứ, có những người ngất ngây với Hoàng Cầm Ca, có những tín đồ của Thiền Ca. Có những người yêu Phạm Duy của new age, của nhạc giao hưởng, của mini opera và của thánh ca hơn Phạm Duy của Tình ca, Phạm Duy của dân ca, Phạm Duy của Kháng chiến ca, Phạm Duy của thơ phổ nhạc. Và ngược lại, có những người, với họ, chỉ có Phạm Duy của Tình ca mới là Phạm Duy. Chỉ có Phạm Duy Kháng Chiến Ca. Chỉ có Phạm Duy thơ phổ nhạc. Chỉ có Phạm Duy, chỉ có Phạm Duỵ.. Nhưng đó, bạn thích Phạm Duy nào, tùy bạn. Cũng vậy thôi Viên kim cương có một ngàn mặt. Khác biệt với tấm gương chỉ có một mặt. Cho nên phải chọn lựa, phải bàn cãi, phải bất đồng, phải suối ngàn đầu, sông trăm nhánh chảy về vĩnh viễn một đại dương." - Trong bài viết Phạm Duy, đại lực sĩ
- Nhà nghiên cứu nhạc Georges-Étienne Gauthier:
- "Sở dĩ cái tiếng Việt Nam có thể gợi nơi tôi một chút ý tưởng hoà bình và đẹp đẽ, nhân ái và từ thiện, sở dĩ trải qua nhiều tháng nhiều năm, tôi đã có thể yêu mến nước Việt Nam ít ra cũng như yêu mến chính nước tôi, sở dĩ như thế trước hết và trên hết là chính nhờ Phạm Duy và một số nghệ sĩ Việt Nam khác." - Trong cuốn Một người Gia Nã Đại và nhạc Phạm Duy
[sửa] Gia đình
Gia đình Phạm Duy có nhiều người nổi tiếng trong lãnh vực nghệ thuật:
- Bố của Phạm Duy là nhà văn Phạm Duy Tốn
- Anh cả của Phạm Duy là Phạm Duy Khiêm, một học giả và là một nhà văn viết tiếng Pháp
- Người anh thứ hai của Phạm Duy là Phạm Duy Nhượng, một nhà giáo, cũng là một nghệ sĩ tài tử, tác giả bài Tà áo Văn Quân
- Vợ của Phạm Duy là ca sĩ Thái Hằng
- Một người anh họ của ông là học giả Nguyễn Văn Ngọc
- Sau này ông có cha nuôi là học giả Trần Trọng Kim
Các con của Phạm Duy cũng là những ca sĩ, nhạc sĩ:
Ngoài ra có thể kể đến:
- Ca sĩ Thái Thanh, em gái của Thái Hằng
- Ca sĩ Ý Lan, con gái của Thái Thanh, tức cháu gái của Thái Hằng
- Nhạc sĩ Phạm Đình Chương, em trai của Thái Hằng, là ca sĩ Hoài Bắc của ban hợp ca Thăng Long.
- Nghệ sĩ Phạm Đình Sỹ, anh trai của Thái Hằng
- Phạm Đình Viêm, anh trai của Thái Hằng, là ca sĩ Hoài Trung của ban hợp ca Thăng Long.
- Ca sĩ Tuấn Ngọc, chồng của Thái Thảo
- Ca sĩ Mai Hương, con gái của Phạm Đình Sỹ, tức cháu gái của Thái Hằng
[sửa] Danh mục nhạc phẩm
- Để xem đầy đủ danh sách các sáng tác của Phạm Duy, xem Nhạc Phạm Duy.
|
|
|
|
[sửa] Tập nhạc đã in
- Những điệu hát bình dân Nhà xuất bản ĐẤT MớI -Thanh Hoá, 1950.
- Tình ca, Tự xuất bản - Saigon, 1969.
- Một mẹ trăm con, Bộ Thông Tin - Saigon, 1962.
- Trường Ca Con đường cái quan, Tập san Sáng dội miền Nam - Saigon,1960 và Quảng hoá - Saigon, 1970.
- Mười Bài Tâm Ca, Lá Bối - Saigon, 1965.
- Ngày đó chúng mình yêu nhau - AN TIÊM - Saigon, 1968.
- Gìn vàng giữ ngọc, Saigon, 1971
- Nghìn trùng xa cách, AN TIÊM - Saigon, 1968.
- Hát vào đời, AN TIÊM - Saigon, 1969.
- Vòng tay thế giới, QUẢNG HOÁ - Saigon, 1969.
- Giết người trong mộng, TRÍ DŨNG - Saigon, 1970.
- Ca khúc cho ngày mai, QUẢNG HOÁ - Saigon, 1970.
- Cho nhau riêng nhau một đời, KHAI PHÓNG - Saigon, 1970.
- Giọt lệ cho tình ta, CHÂN MÂY - Saigon, 1970.
- Mười bảy tình ca bất tử THƯƠNG YÊU - Saigon, 1971.
- Đạo ca, Văn học sử - Saigon, 1971.
- Nhi đồng ca, CỤC TÂM LÝ CHIẾN - Saigon,1971.
- Kỷ vật chúng ta, GÌN VÀNG GIỮ NGỌC - Saigon, 1971.
- Thương ca chiến trường, GÌN VÀNG GIỮ NGỌC - Saigon, 1971.
- Chiến ca mùa hè, TIÊN RỒNG - Saigon, 1972.
- Con đường tình ta đi, GÌN VÀNG GIỮ NGỌC- Saigon, 1973.
- Tuyển tập nhạc tiền chiến (trong đó có nhạc Phạm Duy) KẺ SĨ - Saigon, 1968.
- Tuyển tập 20 năm nhạc tình(trong đó có nhạc Phạm Duy) KHAI PHÓNG - Saigon,1970.
- Hoàng cầm ca, Hội văn hoá VN tại Bắc Mỹ - Hoa Kỳ, 1984.
- Thấm thoát mười năm, Hội văn hoá VN tại Bắc Mỹ - Hoa kỳ, 1984
- TỦ SÁCH CÀNH NAM và TẠP CHÍ XÁC ĐỊNH - Hoa kỳ, 1985.
- MƯờI BÀI RONG CA PDC PRODUCTIONS, Midway City, USA 1988
- MƯờI BÀI TÂM CA PDC PRODUCTIONS, Midway City, USA 1990
- BẦY CHIM BỎ XỨ CÀNH VÀNG - Westminster, CA USA 1990
- MộT ĐờI ĐỂ YÊU (30 tình khúc) NAM Á - Paris FRANCE 1989
- VƯờN THƠ CÁNH NHẠC (30 bài thơ phổ nhạc) NAM Á - Paris FRANCE 1989
- TÌNH SI (30 tình khúc) NAM Á - Paris FRANCE 1992
- TÌNH CA QUÊ HƯƠNG(30 bài ca quê hương) NAM Á - Paris FRANCE 1992
- LỊCH SỬ TRONG TIM (30 bài ca kháng chiến) NAM Á - Paris FRANCE 1992
- HÁT TRÊN ĐƯờNG VỀ (Đạo Ca, Rong Ca, Thiền Ca) NAM Á - Paris, FRANCE 1992
- NIỀM VUI CÒN ĐÓ (Bé Ca, Nữ Ca,Bình Ca) HỒNG LĨNH - Westninster, CA USA 1994
- TẠ ƠN ĐờI HỒNG LĨNH - Westninster, CA, USA 1994 Có Thêm Ngoại Ngữ
- Trường Ca MẸ VIỆT NAM (Việt-Anh-Pháp) Phủ Đặc Ủy Chiêu Hồi - Saigon,1960 LÁ BỐI, 1967
- Trường Ca MẸ VIỆT NAM (Việt-Pháp) NAM Á, Paris, FRANCE 1985
- DÂN CA - FOLK SONGS (Việt -Anh) USIS - Saigon, 1968.
- HOAN CA (Việt - Anh) DU CA - Saigon, 1973.
- HÁT TRÊN ĐƯờNG TỊ NẠN (Việt-Anh) ĐÔNG PHƯƠNG - Santa Ana, CA USA1979.
- MƯờI BÀI NGỤC CA (Việt-Anh) NGUYỄN HỮU Hiệu - Arlington, VA USA1980.
- HAI MƯƠI BÀI NGỤC CA (Việt-Anh) Hội VĂN HOÁ Bắc Mỹ - Arlington, VA USA 1980.
- NGỤC CA (Việt-Anh-Pháp) QUÊ ME - Paris, 1982. PDC Productions - MIdway City CA USA 1989
- DÂN CA FOLK SONG-CHANT POPULAIRE (Việt, Anh, Pháp) PDC Musical Productions - Midway City, 1980.
- Trường Ca CON ĐƯỜNG CÁI QUAN (Anh-Việt) PDC Musical Productions, Midway City, 1980
[sửa] Sách giáo khoa, sử liệu
- Lược khảo về dân nhạc Việt Nam, Hiện Đại - Saigon, 1970. Xuân Thu tái bản, USA 1991
- Music of Viet Nam S.I.U - Carbondale, ILL USA 1975.
- Tự học Guitare (3 Tập) Phạm Duy Enterprises Midway City, CA USA 1976.
- Hồi ký (3 tập) PDC Productions -Midway City, CA USA 89, 90, 91
- Ngàn lời ca , PDC Productions -Midway City, CA USA 1987, 88
- Đường về dân ca, Xuân Thu - Los Alamitos, CA, USA 1990
- Nửa thế kỷ tân nhạc (bài báo) Nguyệt san Văn Học, Mỹ
- Những năm đầu của tân nhạc (bài báo) Tập San HợP LƯU - CA 1994
- Tân nhạc Việt Nam thời kỳ đầu - PNC, Việt Nam, 2005
[sửa] Tham khảo
- Phạm Duy, Hồi ký
- Georges-Étienne Gauthier, Một người Gia Nã Đại và nhạc Phạm Duy'
- Tạ Tỵ, Phạm Duy - còn đó nỗi buồn
- Xuân Vũ, Nửa thế kỷ Phạm Duy
- Nguyễn Trọng Văn, Phạm Duy đã chết như thế nào ?
[sửa] Xem thêm
[sửa] Chú thích
- ▲ Xem bài phỏng vấn Trịnh Công Sơn trên Kiến thức ngày nay , số xuân 1995
- ▲ Xem bài Hồi ký của Chế Lan Viên đăng trên tạp chí Sông Hương ngày 22 tháng 5 năm 1986
[sửa] Liên kết ngoài
- Tác giả Phạm Duy - Trên trang web của những người hâm mộ ca sĩ Ngọc Lan.
- Phạm Duy, đại lực sĩ - Bài viết của Nguyên Sa
- Phạm Duy, nắng chiều rực rỡ - Bài viết của Lê Uyên Phương
- Nhân xem trường ca "Con đường cái quan" của Phạm Duy - Bài viết của giáo sư Trần Văn Khê
- Phạm Duy với chương trình Ngày trở về
- Trang Người Tình Già của Phạm Duy
- Phạm Duy trang Dư liệu âm nhạc Việt Nam
- Phạm Duy vẫn gây tranh cãi
- Nhạc phẩm của Phạm Duy
- Phạm Duy: Tôi đang rất yên bình và yên tâm sống trên Việt Nam Net ngày 18 tháng 2 năm 2007
- Bố già và tôi Bài viết của nhạc sĩ Ngọc Bích
| Dữ liệu nhân vật | |
|---|---|
| Tên | Phạm Duy |
| Tên khác | Phạm Duy Cẩn (tên thật) |
| Tóm tắt | Nhạc sĩ Tân nhạc Việt Nam |
| Lúc sinh | 5 tháng 10, 1921 |
| Nơi sinh | Hà Nội, Đại Nam |
| Lúc mất | |
| Nơi mất | |
Thể loại: Stub | Có dữ liệu nhân vật | Sinh 1921 | Phạm Duy | Nhạc sĩ Việt Nam | Nhạc sĩ tiền chiến | Nhạc sĩ tình khúc 1954-1975 | Nhạc sĩ hải ngoại | Người Hà Nội | Người Mỹ gốc Việt