Music news from a Vietnamese traditional musician

Cô Lựu Phùng Há

"Cô Lựu " cũng gắn bó với tên tuổi hai nữ nghệ sĩ nổi tiếng thuộc hai thế hệ là cô Bảy Phùng Há và cô Bạch tuyết . Nhưng điều thú vị là ở chổ hai nghệ sĩ đã thể hiện cô Lựu ở hai dáng vẻ khác nhau nhưng vẫn giống nhau . Cái giống ấy như ta gọi là cái cốt lõi , cái đặc trưng - là hình dáng người đàn bà Việt Nam mỏng manh như chiếc lá , mềm dịu như mặt nước hồ thu , tưởng chừng mờ nhạt sương khói bởi quá nhẫn nại - mà thật ra đã được tạo thành từ những phẩm chất tốt đẹp nhất , cao quý nhất mà bền bỉ nhất . "Đời Cô Lựu " được xếp vào loại vở diễn mang tính đấu tranh . Bởi vì nó tố cáo một xã hội cũ bất công , tàn nhẫn . Nó tố cáo một guồng máy rất đồng lòng xiết chặt để nghiền nát những kẻ thấp cổ bé miệng , trộn nhào họ trong bùn và máu . Tuy nhiên cái xã hội ấy ngày nay không còn tồn tại nữa . Nhưng "Đời Cô Lựu" vẫn và sẽ còn tiếp tục được yêu mến , hẳn không vì cái khía cạnh đấu tranh mà chính ở chỗ nó thật nhân đạo và trữ tình . Cũng như thật giản dị đã đi vào lòng người . Từ vai diễn "ruột" của cô Phùng Há đến 40 năm sau cô Bạch Tuyết cũng sắm vai này , nét đẹp của tâm hồn nhân vật vẫn còn ngời tỏa . Bởi vì dù có đi quá bao thế hệ đi nữa , người phụ nữ Việt Nam vẫn bao lưu được những phẩm chất đáng quý truyền thống và người nghệ sĩ luôn thấu hiểu và tự hào thể hiện điều đó - như thể hiện phần nào chính bản thân mình .

Với cô Bảy Phùng Há "Lựu "đã là một phần cuộc đời của Cô . Bởi vì cô đã sắm vai này trong mấy mươi năm qua , bắt đầu từ những ngày vàng son nhất của tài năng và tuổi trẻ của cô , của đoàn Phụng Hảo . Cho đến những ngày đầu giải phóng , dú đã bước vào tuổi lục tuần , cô vẫn lên sàn diễn trong vai trò quen thuộc và nổi tiếng của mình ."Lựu "chắc hẳn đối với cô rất quan trọng nên giờ đây cô vẫn còn nhớ như in từng lời thoại , vẫn còn có thể diễn lại một cách đầy cảm xúc không thua vì lần đầu tiên . Tôi có cảm giác" Lựu" và cô đã nhập lại thành một . Vào một buổi sáng dep95 trời , cô bảy tiếp chúng tôi tại nhà riêng với phong thái tuyệt vời : thanh lịch , tự tại và quá đẹp ở tuổi 83 - như không thể có được - mặc dù giọng nói và bản tay cô đã bắt đầu run . Cô đã vừa tâm sự ,vừa "diễn" và vẫn ngồi nguyên trên ghế . Vậy mà chúng tôi đã bắt gặp mình bàng hoàng , xúc động thản thốt cùng cô Lựu khi cô nhận ra mình đã vộ tình rơi vào cái bậy của Hội Đồng Thăng và ngậm ngùi rơi lệ khi đứa con của lưu lạc nay trở về gọi mẹ bằng "bà".

Với Cô Bảy , Lựu rất chân quê . Cổ chỉ "sạch sẽ và lễ phép " hơn đám tá điền xung quanh một chút vì cô là vợ của một thầy đồ . Cho đến khi trở thành bà Hội Đồng , cái "hơn " của cô cũng chỉ là quấn chiếc khăn vuông thay vì khăn rằn . Khi ngồi thì co một chân lên ghế cho "đẹp "hơn (tất nhiên đây là quan điểm cái đẹp cách đây nửa thế kỷ ). và bới thêm cái đầu bánh lái . Khi Bạch Tuyết diễn trong đoàn Tây Âu vào năm 1984 , những chi tiết trên xem ra quá xa xưa . Vì thế nếu đem so sánh thì Cô Lựu - Bạch Tuyết quả đã sang hơn nhiều lắm .

Người ta nhớ nhất trong vai diễn của Bạch Tuyết là một cái nấc nghẹn ngào , sau một khoảng im lặng rất lâu chịu đựng sự dằn vặt của Hội Đồng Thăng khi ông ta đi chơi về , đang ngà ngà say - cơn say của lòng ghen tức với bóng hình dĩ vãng ."Bà sống với tôi 20 năm mà không có một tiếng cười , bà còn nhớ cái thằng tù đó sau - nó chết mục xương rồi " . Ông ta quay quắt vì lòng ghen đó , trở nên xấu tính , tàn nhẫn và hay xúc phạm để trả thù . Người đàn bà nhẫn nhục trong vở làm vợ hờ sau tiếng nấc dồn nén đã òa khóc . Tiếng khóc tức tưởi , vở vụn trong tòa nhà im lặng và vẵng xa , bi thương , căm hờn ,tự trách và bất lực .

Tôi còn nhớ tiếng khóc ấy đã làm rộ lên một tràng pháo tay rất lâu . Khán giả xúc động mạnh và sau đó là cảm giác khâm phục đối với tài nghệ và giây phút xuất thần của người nghệ sĩ . Với tâm tư xuyên suốt là nổi bất hạnh của kẻ bị cướp đoạt , bị lường gạt , bị đòa đày suốt cả cuộc đời . Vai diễn của Bạch Tuyết mang tính giai cấp rõ nét . Cô đã thể hiện một cô Lựu đã ý thức rõ nguyên nhân - nhưng không thể làm gì thay đổi nó . Bi kịch hôn cô phải ép lòng chung sống với kẻ thù , tiếp tục bị hắn hành hạ hằng ngày , hàng ngày trong tủi nhục và mòn mõi . Và khi cô gặp lại chồng , con , họ đã hòa nhập nhau thành một khối đau buồn và cay cực - đối diện với kẻ thâm hiểm và hung ác kia - như sự đối đầu giữa hai giai cấp bị trị và thống trị . Sự đối đầu không cân sức trong thời kỳ cach mạng còn non yếu , nân số phận người nông dân phải bị hiếp đáp đến tận cùng.

Riêng cô Phùng Há đã nhận thức về nhân vật và cà vở diễn theo một cách khác . Đó là sự lý giải bằng cách lần theo đường dây tâm lý . Điều này mang cho vở diễn đầy hiền hoà và trầm lắng hơn - cũng một phần vì vào những năm 30 , ngưòi ta không thể đưa ra một vở diễn chính quyền có thể úp cho cái mũ chính trị nên " Đời Cô Lụư" đã đi sâu khai thác đời sống nội tâm các nhân vật .

Vì thế mà Hội Đồng Thăng ở đây mang dáng nét của một kẻ si tình nhiều hơn là độc ác . Ông đã buộc lòng phải tìm một âm mưuđể chiếm đoạt ngưòi đàn bà mình say đắm .về phần cô Lựu , cô chưa một lần ý thức đựơc mình đã bị lường gạt . Cho nên , cuộc sống chung của họ về sau êm thắm hơn . Chắc chắn Lựu không yêu Hội Đồng Thăng , song cô cũng cảm nhận đựoc tình yêu sâu đậm của ông ta .

Theo cô Bảy Phùng Há Hội Đồng Thăng đã không bao giờ hành hạ Lựu , bởi ông yêu cô đến mất trí. Bằng chứng là ông đã nói với Minh Thành- chồng cũ của Lựu :"Nếu ngưòi đàn bà này có bề gì , ông không sống đựoc với tôi ". Cô Lựu - Phùng Há đã là ngưòi đàn bà yêu dấu của hai ngưòi đàn ông . Cô là lẽ sống của họ , luôn cao quý giữa họ . hai kẻ tình địch có thể làm mọi việc để tranh giành kể cả tiêu diệt lẫn nhau , song họ cũng cố gắng không để khói lửa của cuộc chiến động chạm đến người phụ nữ của họ . Bởi vì cô quá vô tội , quá dịu hiền , cô đã là một thần tưọng toàn bích để đủ sức nuôi dưõng tình yêu của cà hai . Và cũng theo lời Cô Phùng Há, sở dĩ Lựu vẫn sống với ông Hội Đồng suốt hai mưoi năm chỉ vì không bao giờ tôn thôi tôn trọng cô . Nếu không , cô đã chọn cho mình cái chết sau khi biết chồng bị đày đi biệt xứ, con trai đã chết vừa thất tiết với một người xa lạ .

Cô Lựu - Phùng há hiện lên trên sânkhấu như một ngưòi đàn bàkhông bao giờ sắc sảo , không bao giờ biết đến hoặc ngờ rằng trên đời này lại có những âm mưu.Thế nhưng hôm nay ngót 60 năm đựoc tiếp chuyện với cô Phùng Há , chúng tôi mới thấy cái sắc sảotrong chính bản thân ngưòi nghệ sĩ . Phải có sự sắc sảo , đó mới giúp cô tự kiềm chế mình , mới khiến cô có đủ bản lĩnh để xây dựng nên một nhân vật không hề có bản lĩnh . Với cô bảy Phùng Há , Lựu đã là một nữ thánh.

Đời Cô Lựu là một trong những vở diễn hay nhất của san khấu cải lương .Ngót 60 năm ,qua ba chế độ xã hội , tác phẩm vẫn tồn tại , vẫn mang trong mình mộtsức sống mãnh liệt bởi giá trị nghệ thuật , khán giả đã có một cô Lựu - Phùng há , một cô Lựu - Bạch Tuyết rất thân thưong và rồi sẽ có nhiều cô Lựu khác nữa vì vở diễn giờ đây đã mang tính kinh điển mà mỗi vai diễn trên bứoc đưòng trưỏng thành đều phải học qua.....

khangbang sưu tầm (Theo CLVN)