Nhạc sĩ tên thật là Nguyễn Huy Du, có bút danh là Huy Cầm, sinh ngày 1-12-1926 tại xã Tân Chi, Tiên Sơn, Hà Bắc (nay là Bắc Ninh). Từ nhỏ ông đã chơi đàn viôlông và thổi sáo trúc với những giai điệu dân ca ngọt ngào của vùng Kinh Bắc. Sau này, mực dù được tiếp xúc với âm nhạc phương Tây, nhưng từng ca từ, giai điệu ông sáng tác vẫn mang đậm hồn dân tộc.
Ông tham gia hoạt động từ trước Cách mạng Tháng Tám 1945, tham gia Mặt trận Việt Minh, tham gia in ấn thạch bản các bài ca cách mạng cho quần chúng. Năm 1947 đến năm 1949, ông dạy học ở trường Thiếu sinh quân liên khu III. Năm 1949 làm trưởng đoàn Văn công Bộ tư lệnh Liên khu III.
Năm 1951 ông nhận trách nhiệm làm trưởng đoàn Văn công Sư đoàn 320. Những ca khúc: "Ba Vì năm Xưa”, "Sẽ về thủ đô”, “Những gác chuông giáo đường", "Tôi yêu hòa bình"... được ông sáng tác vào giai đoạn này.
Trong giai đoạn 1956- 1962, Huy Du học tại Nhạc viện Bắc Kinh. Sau đó, ông làm việc tại Đoàn ca múa Tổng cục Chính trị và bắt đầu từ đây, khả năng sáng tạo của Huy Du nở rộ. Các ca khúc như “Tình em" (1962), "Bế Văn Đàn sống mãi" (1963), “Tôi ca mãi đời anh" (1964)... đã lan tỏa sâu rộng trong công chúng.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc, những ca khúc của nhạc sĩ Huy Du có sức cảm hóa lòng người bởi tính trữ tình mà hào hùng. Nhiều ca khúc mà âm hưởng của nó vẫn vang vọng mãi đến ngày nay như: "Thề bảo vệ Tổ quốc", "Anh vẫn hành quân", "Bạch Long Vĩ đảo quê hương", "Chưa hết giặc ta chưa về", "Cùng anh tiến quân trên đường dài”, “Nổi lửa lên em".
Không ai có thể quên những bài ca với những lời gan ruột của ông: "Việt Nam trên đường chúng ta đi", "Trên đỉnh Trường Sơn ta hát", "Đêm Trường Sơn"...
Khi đất nước hoàn toàn giải phóng, nhạc sĩ Huy Du viết: "Việt Nam ơi ta bước tiếp", "Việt Nam ơi! Mùa xuân đến rồi", "Chiều không em", "Người mù hát tình ca"...
Năm 2000, nhạc sĩ Huy Du được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật cho chùm tác phẩm: “Bế Văn Đàn sống mãi", "Việt Nam trên đường chúng ta đi”, "Anh vẫn hành quân", "Cùng anh tiến quân trên đường dài", "Nổi lửa lên em”. Ông cũng vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất...
Ngoài ca khúc, Huy Du còn viết khí nhạc mà nổi bật là tác phẩm "Miền Nam quê hương ta ơi" cho viôlông và piano (1959), nhạc phim và sân khấu. Là nhạc sĩ sáng tác nhưng ông vẫn đảm nhận nhiều cương vị công tác như: Trưởng đoàn ca múa Tổng cục Chính trị (1962 - 1977), Tổng thư ký Hội nhạc sĩ Việt Nam khóa III, Đại biểu Quốc hội khóa VII, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Giáo dục Quốc hội khóa VIII, Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt - Trung.
Làm việc không ngừng nghỉ, nhạc sĩ Huy Du đã lần lượt xuất bản các tập ca khúc: "Anh vẫn hành quân" (NXB Văn hóa), "Đường chúng ta đi" (NXB Quân đội nhân dân), “Khát vọng mùa xuân” (NXB âm nhạc), Tuyển chọn ca khúc (NXB âm nhạc và Hội nhạc sĩ Việt Nam); Băng audio - cassette: "Người mù hát tình ca" (Audio Hồ Gươm), "Chiều không em" (DIHAVINA và Hội Nhạc sĩ Việt Nam).
Không chỉ cống hiến hết mình cho âm nhạc, nhạc sĩ Huy Du đã sống những ngày tháng hạnh phúc với gia đình, cùng người vợ hiền là PGS.TS Nguyễn Thị Nhung, nguyên Phó Giám đốc Nhạc viện Hà Nội. Hai người con của ông: Nguyễn Huyền Cầm đang giảng dạy piano ở Đức, và Nguyễn Huy Phương đang làm luận án Tiến sĩ piano ở CH Czech.
Trong những ngày nằm trên giường bệnh, có những lúc tưởng chừng không thể tiếp tục sống, ông vẫn lạc quan, vững niềm tin yêu cuộc sống và vẫn miệt mài sáng tác với mong muốn cống hiến cho đời những tác phẩm có giá trị như: “Cháu yêu bà lắm” và “Nguyễn Phương Tuệ Linh" để tặng cháu nội; "Tà áo trắng trong đêm" dành tặng các bác sĩ Bệnh viện Hữu Nghị; “Cõi Thiên Thai" tặng cho quê hương Bắc Ninh thân yêu...
Huy Du - người nhạc sĩ tài hoa đã ra đi nhưng những cống hiến của ông cho nền âm nhạc cách mạng Việt Nam sẽ còn mãi. Những bài ca ông viết trong những năm tháng hào hùng của hai cuộc kháng chiến trường kỳ đã, đang và sẽ in đậm trong trái tim hàng ngàn, hàng vạn người Việt Nam yêu nước.