Music news from a Vietnamese traditional musician

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Tiền thân của Hội Nhạc sĩ Việt Nam là Ðoàn Nhạc sĩ Việt Nam. Buổi ban đầu chỉ có vài chục nhạc sĩ tập hợp tại khách sạn Lục Quốc, phố Huế (Hà Nội), cho đến nay Hội đã tập hợp được 1.027 hội viên, với bốn thế hệ. Ðó là con số đáng tự hào cho thấy sự phát triển không ngừng của giới nhạc sĩ trong suốt nửa thế kỷ qua. Ðiều quan trọng nhất là các thế hệ đã nối tiếp được mạch chảy của âm nhạc cách mạng có truyền thống. Và điều đó cũng cho thấy, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, với sứ mệnh cao cả là: Tập hợp và động viên những người hoạt động âm nhạc trên mọi lĩnh vực nhằm xây dựng và phát triển một nền âm nhạc Việt Nam theo phương châm Khoa học - Dân tộc - Ðại chúng, đã đoàn kết và tập hợp được các thế hệ nhạc  sĩ  trong  cả  nước phát huy trí tuệ và sáng tạo triệt để trên mọi lĩnh vực hoạt động âm nhạc. Hội đã vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Ðộc lập hạng Nhất, Huân chương Hồ Chí Minh và trong dịp kỷ niệm này, giới âm nhạc Việt Nam hy vọng sẽ được đón nhận Huân chương Sao Vàng.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Ðời sống âm nhạc hiện nay đang phát triển theo chiều rộng, có nhiều hình thức âm nhạc sát gần với đời sống, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khác nhau. Dòng âm nhạc chính thống vẫn phát huy tác dụng, không chỉ có giá trị nghệ thuật trường tồn, mà còn góp phần nuôi dưỡng nhiệt huyết và đáp ứng nhu cầu tình cảm, trở thành món ăn tinh thần của những thế hệ đã đi qua chiến tranh. Bên cạnh đó, cũng cần ghi nhận những thành tựu của dòng âm nhạc mang tính giải trí, tiếp cận với thanh niên. Các tác giả của dòng âm nhạc này, hầu hết đều là các nhạc sĩ trẻ, họ có ý thức hướng tới công chúng trẻ một cách tích cực. Ðó là mặt tốt. Bên cạnh đó thì dòng âm nhạc này cũng tạo nên nhiều hiệu ứng không tích cực về đề tài, thủ pháp nghệ thuật, ca từ, cảm xúc, ngôn ngữ âm nhạc... Tuy nhiên, không nên đổ đồng tất cả. Tôi khẳng định rằng xu hướng sáng tạo âm nhạc tiếp cận với đời sống là xu hướng cần quan tâm. Nếu có vấn đề ở đây là cần phải có sự định hướng, không nên thả nổi, mà phải có sự điều chỉnh (có thể bằng phê phán, trao đổi thẳng thắn), vì âm nhạc là âm thanh, nếu âm thanh nào được phát nhiều thì sẽ thành quen, sẽ đến một lúc nào đó, truyền thống âm nhạc (không phải là âm nhạc dân gian, dân tộc, mà là truyền thống âm nhạc qua bao thế hệ nhạc sĩ sáng tạo và gìn giữ) sẽ có nguy cơ bị lu mờ và lãng quên. Ðiều này không chỉ là mối lo với các nhạc sĩ, mà cả đối với công chúng, bởi nó sẽ làm mất dần khả năng nghe lại, thưởng thức lại các giá trị âm thanh đã trở thành di sản của âm nhạc đất nước.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Việc định hướng thị hiếu âm nhạc hiện nay tốt nhất là phải có sự phối hợp, vì hầu hết các đơn vị nghệ thuật, phương tiện truyền thông cũng như lực lượng nghệ sĩ đều nằm trong các đoàn nghệ thuật Nhà nước, còn các nhạc sĩ chỉ là người sở hữu tác phẩm. Vấn đề khó giải quyết hiện nay là các tác giả có tác phẩm hay nhưng lại không có đầu ra, còn các đơn vị nghệ thuật biểu diễn thiếu tác phẩm nhưng lại không hướng đến nguồn của Hội. Chúng tôi cũng đã nhiều lần đề xuất với cơ quan quản lý và trực tiếp với các đơn vị nghệ thuật, nhưng thực tế là các đơn vị khi xây dựng các chương trình đều có những yêu cầu riêng (đối tượng công chúng, nghệ sĩ biểu diễn...) nên mỗi năm vẫn lãng phí hàng nghìn tác phẩm.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Nên nhìn âm nhạc như một bức tranh tổng thể, với các thể loại thanh nhạc và khí nhạc. Các thế hệ nhạc sĩ đi trước như Hoàng Việt, Ðỗ Nhuận, Hoàng Vân, Chu Minh, Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Cường... đã chọn con đường đi hài hòa giữa ca khúc và khí nhạc, và đó chính là hướng đi đúng cho các thế hệ sau phấn đấu. Nền âm nhạc của chúng ta vẫn có đủ hai chân, nhưng "chân" ca khúc đang có phần lấn lướt "chân" nhạc không lời. Ngay trong danh sách kết nạp hội viên mới của Hội, vẫn chủ yếu là các tác giả ca khúc, điểm ra chỉ một vài người theo đuổi con đường khí nhạc, có thành công hoặc đang bước những bước đầu tiên. Tuy nhiên, đó là con đường chúng ta phải phấn đấu xây dựng, dù gian nan, và trên thực tế, điều đó cũng phù hợp quy luật phát triển của âm nhạc thế giới.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Tài năng. Chúng ta đang hiếm tài năng, và quan trọng hơn là mạch nguồn cảm hứng dài hơi dường như đang trong thời kỳ tương đối nghỉ ngơi, tức là không có sự miệt mài, nên nhiều năm không khí âm nhạc cứ bàng bạc. Âm nhạc vẫn phát triển, vẫn có bề rộng, nhưng thiếu những nguồn cảm hứng lớn. Nói thật, thời điểm này tôi thật sự khao khát có những tác phẩm có tính đột phá, có khả năng lôi kéo, tạo ra trào lưu sáng tạo mới. Mà để làm được điều này, thì cần phải có tài năng. Nhìn hiện nay chúng ta có số đông, nhưng trong từng lĩnh vực, những người thật sự có tài như các thế hệ trước thì còn hiếm. Người nhạc sĩ là khâu đầu tiên, then chốt của sáng tạo âm nhạc. Sáng tác ca khúc thì đôi khi tác giả có thể tự xuất hiện, còn khí nhạc buộc phải trải qua quá trình đào tạo công phu mới thành tài được.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Ðó là khâu yếu hiện nay. Nhiều năm chúng ta vẫn lúng túng về cả số lượng và chất lượng đào tạo. Vẫn còn một khoảng cách lớn giữa nhà trường và thực tế. Nên số nghệ sĩ tốt nghiệp các chuyên ngành ở bậc đại học, cao học hoặc cao hơn nữa vẫn ngày càng nhiều, nhưng số người thật sự dấn thân với nghề lại chẳng được là bao. Phần đông cầm bằng lý luận, bằng sáng tác rồi đi đánh oóc- gan, hay đi làm công tác biên tập âm nhạc tại đài truyền hình, nhà xuất bản âm nhạc... Ngay cả khi đã đào tạo được người giỏi, thì môi trường xã hội không thuận lợi cho hoạt động sáng tạo âm nhạc, các kiến thức không được dung nạp, nghệ sĩ phải vật lộn với mưu sinh, đến khi tạo được chút danh tiếng thì con đường đi như một nhạc sĩ chính thống đã bắt đầu phôi pha mất rồi, khó tập trung được vào những tác phẩm lớn. Ðó là chưa kể họ phải tính đến chuyện dành 3-5 năm sáng tạo một bản giao hưởng để rồi biểu diễn được mấy lần, có bao nhiêu lượt người xem...  như thế hay hơn, hay là ngồi phối khí một bản nhạc, làm một album phát hành rộng rãi, dễ tạo danh tiếng mà thu nhập cũng cao hơn nhiều lần... Nghĩa là còn rất nhiều vấn đề của âm nhạc, mà nhìn từ góc độ một người đứng đầu Hội như tôi còn phải băn khoăn, trằn trọc.

Nhạc sĩ Ðỗ Hồng Quân: Như trên tôi đã nói, cần có cơ chế tạo sự liên thông, liên kết giữa nhạc sĩ và người biểu diễn. Như ở nhiều nước khác, họ có hội đồng âm nhạc bên cạnh chính phủ để tư vấn về chính sách đối với âm nhạc. Ví dụ như chúng ta có thể có chính sách khuyến khích biểu diễn các tác phẩm trong nước, tất nhiên là tác phẩm Việt Nam cũng phải có chất lượng ngang tầm khu vực, quốc tế, hoặc có tính độc đáo. Từ đó các dàn nhạc sẽ phải chú ý điều này. Khi có nhu cầu thì sẽ có nhiều người viết nhạc. Cũng cần chú ý đến việc tạo môi trường thuận lợi để biểu diễn như các nhà hát, phòng hòa nhạc, phòng thu đạt tiêu chuẩn quốc tế. Hay như việc tổ chức những liên hoan âm nhạc lớn cho các loại hình, sẽ có sự phối hợp giữa Nhà nước, các đơn vị nghệ thuật và nhạc sĩ... Về lâu dài, chúng tôi mong muốn các thành phần này sẽ xích lại gần nhau.