Music news from a Vietnamese traditional musician

Hóa ra, bao nhiêu năm nay, bên cạnh những lo toan đời thường của đôi vợ chồng nghệ sĩ già, bên cạnh những chuyến rong ruổi sưu tầm ca dao dân ca, thực hiện hàng nghìn trang nghiên cứu về ca dao, dân ca, hò vè, hát ru từ Nam tới Bắc; nữ sĩ Lê Giang còn tích cóp thời gian, tranh thủ cùng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ chạy đua với bóng chiều tuổi tác để hình thành bộ sách Hành khúc giải phóng đồ sộ này.

Lạ thay, cô Lê Giang bắt đầu câu chuyện bằng cách nói về cái khóc ngon lành khi đọc lại những dòng nhạc, những dòng hồi ức của bạn bè xưa, giờ đang tề tựu về trong tập sách này. "Ông bà mình nói phải biết khóc, khóc cho mau lớn, chứ đừng có chai ngắt tâm hồn". Mà hình ảnh của người xưa, tâm sự của bạn bè, những tác phẩm âm nhạc... tất cả có sức gợi ghê gớm, khiến cô bật khóc. Dòng nhạc giải phóng miền Nam gắn liền với đời sống và cuộc chiến đấu của nhân dân miền Nam trong từng chi tiết nhỏ. Nỗi xúc động đến bật khóc của một người phụ nữ già sau hơn 30 năm đất nước thanh bình có lý do từ đó.

Theo nhận định của nhạc sĩ Lư Nhất Vũ trong công trình này, thời điểm định hình nền âm nhạc giải phóng miền Nam kể từ tháng 12-1960, khi Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam VN ra đời. Ông ghi nhận: "Đây là thời điểm hình thành gương mặt âm nhạc giải phóng, đã sinh sôi hàng trăm ca khúc với ngôn ngữ âm nhạc và bình diện đề tài vô cùng phong phú và đa dạng".

Nữ sĩ Lê Giang bên bản thảo công trình vừa hoàn thành -Ảnh: Lam Điền Công trình Hành khúc giải phóng là bản thảo trong khuôn khổ hợp đồng tác quyền giữa NXB Trẻ với tác giả Lê Giang và Lư Nhất Vũ từ năm 2006. Bộ sách dự kiến xuất bản trong năm 2008.

"Phải làm công việc chắt chiu, gom góp, gìn giữ từng ca khúc, từng dòng nhạc của người lính thời chiến tranh mới nhận thấy rằng: thì ra, lịch sử nước mình có một cách tồn tại thông qua sự ra đời, lưu truyền các bản nhạc", cô Lê Giang nói về những điều "trực nhận" của mình.

Đóng góp đáng kể của công trình là những tác giả đã dày công hệ thống cụ thể những tác phẩm nào ra đời trong giai đoạn nào của lịch sử. Và chính vì thế, toàn bộ 581 ca khúc trong tập này cũng là ngần ấy sự kiện, tâm sự, niềm cảm hứng nghệ thuật của người nhạc sĩ trong hoàn cảnh lịch sử chung của đất nước.

Diện mạo của một nền âm nhạc

Đôi vợ chồng nghệ sĩ ở tuổi tròm trèm thất thập, trong khi thực hiện một hành trình điểm lại lịch sử miền Nam bằng... âm nhạc như thế, bỗng nhận ra những ca khúc này chính là "một lời nguyền giải phóng miền Nam". Đây chính là điểm chung thiêng liêng cho dòng nhạc đỏ, dòng nhạc cách mạng chống Mỹ còn vang dội đến tận ngày nay.

Trong dòng chảy của nền âm nhạc đặc biệt đó, có những ca khúc hừng hực khí thế tiến công, xông lên, xốc tới, nổi dậy, như: Tiến lên chiến sĩ đồng bào (thơ Hồ Chủ tịch, Huy Thục phổ nhạc), Tiến về Sài Gòn (Lưu Hữu Phước), Sài Gòn tiến quân (Nguyễn Đồng Nai), Tiến về thành Huế (Trần Hoàn), Vang lệnh truyền thừa thắng xông lên (Thanh Trúc), Xông lên tuyến đầu (Nguyễn Tấn Thy), Đô thành xốc tới (Trương Châu Mỹ)…

Tập sách còn một phần quan trọng gồm các ảnh tư liệu và bài hồi ức của những nhạc sĩ, là những người trong cuộc. Đây là phần tâm tư kỷ niệm của những người làm văn nghệ trong chiến khu và trong lòng địch. Tất cả làm nên diện mạo của một nền âm nhạc giải phóng miền Nam ngày ấy.

Và cũng phải là những người trong cuộc như Lê Giang và Lư Nhất Vũ, bằng nhiệt huyết nghề nghiệp, bằng ý thức giữ gìn những tư liệu quí hiếm qua năm tháng và bao biến động, mới hình thành được kho tư liệu này. Một công việc cần những điều kiện "riêng có” như vậy, thật khó có ai đảm đương nổi.