Music news from a Vietnamese traditional musician

Triều Giang

Ca Huế là điệu ca du dương, đầm ấm, có tính cách cổ truyền mà thời kỳ trước 1975 có chương trình hàng tuần trên đài phát thanh Sài Gòn và được giới thiệu: “Chương trình Cổ Nhạc Trung Phần do ban Hương Bình phụ trách”. Ca Huế là điệu ca riêng biệt của người bản xứ cũng như hát Ả Ðào, hát Quan Họ ngoài Bắc hoặc hát Vọng Cổ, Tây Thi ở trong Nam.

Ca Huế có nhiều điệu nhạc rất hay, nhưng khổ nỗi là khi ca sĩ cất tiếng giọng Huế thì người miền Nam chẳng nghe được bao nhiêu ở lời ca. Thế nhưng, có những điệu ca Huế rất phổ thông như Nam Ai, Phú Lục, Kim Tiền Huế thì cải lương miền Nam đã tận dụng, nhứt là điệu Nam Ai thì hầu như tuồng cải lương nào cũng được soạn giả sử dụng để diễn tả những lúc buồn rầu, than vãn, lúc chia ly hay là lúc sắp... chết.

Trong tuồng Lan và Ðiệp, cô Lan vừa ca dứt bản Nam Ai (lớp mái) thì chỉ kịp biết rằng Ðiệp đã mặc áo cà sa của sư cụ, rồi cô nhắm mắt. Vở tuồng Tô Ánh Nguyệt cũng thế, Minh bị bệnh lao phổi trầm trọng, đã ca bài Nam Ai vừa dứt câu chót thì đi đứt trước khi Tô Ánh Nguyệt chạy đến. Tóm lại ca Huế nhờ điệu nhạc hay hỗ trợ, và nhờ cô gái Huế quyến rũ mà khách hào hoa phong nhã từ trong Nam ra Bắc hoặc ngược lại từ Bắc vô Nam, khi ngang qua đất Thần Kinh thì không quên dừng lại để thưởng thức điệu ca Huế đồng thời ngắm cảnh miền sông Hương núi Ngự.

Ðời vua Tự Ðức trong hàng nữ ca nhi nổi tiếng nhứt ở Huế có 2 nàng: Chị Tứ và Chị Ðỉnh vừa có thanh vừa có sắc nên về sau Chị Tứ được ông Hoàng Thọ Xuân Vương sung vào hàng tỳ thiếp! còn Chị Ðỉnh lại về tay ông Hoàng Vinh Gia Quận Công, bởi hai vị hoàng tử này bình sanh chỉ yêu ca xướng, nên đều có lập một đoàn ca kịch để thưởng thức riêng.

Theo lời phê bình của một nhà thi sĩ ở Huế: ông Hoài Nam viết trong Thần Kinh tạp chí, có đề cập như sau: Người đến Huế mà không thưởng thức phong cảnh Huế là không biết Huế... Trên mặt nước sông Hương, một vừng trăng soi lóng lánh với chiếc thuyền lững đững cùng giọng ca trầm bổng cổ nhơn, theo luồng gió xa xa đưa đến. Tình này, cảnh ấy khiến cho du khách càng thêm chan chứa não nùng.

Thật vậy, điệu ca Huế, cô gái Huế với phong cảnh Huế, 3 điều kiện ấy có thể cống hiến cho nhà “thẩm mỹ” một tâm hồn nghệ thuật thiên nhiên.