Xuân Anh : "Dân gian đương đại" hay "đứa con lai căng" của nhạc Việt ?
Nói không ngoa, kể từ thời của Lê Minh Sơn, khán giả mới biết đến một xu hướng hoàn toàn xa lạ lúc bấy giờ: dân gian đương đại. Thời điểm đó đến nay chỉ mới dăm năm, nhưng thuật ngữ đấy đã phổ biến đến mức, bất kỳ cuộc thi âm nhạc nào cũng phải nhắc tới. Có thể thấy, tất cả các cuộc thi âm nhạc trên truyền hình, từ Sao Mai, Sao Mai điểm hẹn, Vietnam Idol… và đặc biệt, Bài hát Việt, một chương trình nhằm bù đắp lỗ hổng thiếu bài hát hay, thì thuật ngữ (hay thể loại nhạc) dân gian đương đại đang được tôn vinh một cách thái quá.
Bài hát Việt 2007: | ||||||||
| “Dân gian đương đại” hay “đứa con lai căng” của nhạc Việt? | ||||||||
| Thứ tư, 30/1/2008, 00:00 GMT+7 | ||||||||
| | ||||||||
|
Chuyện này nói lên điều gì? Nếu xét về thể loại âm nhạc, thì dòng nhạc dân gian đương đại (nếu có), cũng chỉ là một trong rất nhiều dòng nhạc khác, đã, và đang chảy trong dòng nhạc đương đại, bao gồm nhạc hiện đại (của phương Tây) như pop, rock, jazz, dance, R&B, rap…Vậy mà biết bao cuộc thi đã trải qua, từ dân gian đương đại vẫn được xướng lên như một chuẩn mực nghệ thuật mới. Rõ ràng trước đó, dù một số nhạc sĩ đã sử dụng chất liệu dân gian trong các bài hát của mình như Phó Đức Phương, Nguyễn Cường, Trần Tiến, Ngọc Đại và cả Dương Thụ, nhưng nó chưa thực sự tạo thành một xu thế riêng. Phải đến thời Lê Minh Sơn và Nguyễn Vĩnh Tiến, chất liệu trên mới thành một xu thế nở rộ và phổ biến (chẳng kém gì các bản nhạc pop trữ tình). Các bài hát dân gian đương đại như “À í a”, “Chuồn chuồn ớt”, “Ơi quê tôi” của Sơn và “Bà Tôi” của Tiến được nghe đi nghe lại từ trong những căn hộ cao cấp đến căn hộ bình dân, từ lớp già đến lớp trẻ. Và giới nghệ sĩ cũng như giới truyền thông đã không ngớt lời ca ngợi xu hướng trên, như “làm mới từ vốn cổ”, “đậm đà bản sắc dân tộc”… Bên cạnh Lê Minh Sơn và Nguyễn Vĩnh Tiến, nhạc sĩ Quốc Trung cũng được coi là đại diện tiêu biểu của dòng nhạc trên, nhưng bằng cái tên “quốc tế” hơn: world music. Với dự án “Đường xa vạn dặm”, Quốc Trung ban đầu dường như chỉ được biết đến nhờ tên tuổi của vợ cũ (Diva Thanh Lam) đã trở thành “dòng chảy riêng đem âm nhạc dân tộc Việt Nam ra nước ngoài”. Dự án “độc đáo” gây xôn xao một thời gian, bởi sự thành công ở Nhật Bản (một thị trường rất nhạy và kén). Chỉ có điều, như tác giả Trọng Nguyễn trên báo Tiền Phong cách đây vài năm đã từng chứng minh, toàn bộ bài trong CD “Đường xa vạn dặm” không phải do Quốc Trung sáng tác, mà anh ta bê y nguyên chèo dân tộc kết hợp với âm nhạc điện tử, chỉ thay đổi chút kết cấu. Có lẽ, tuyệt đại đa số người nước ngoài trong buổi biểu diễn duy nhất ở Tokyo đều đinh ninh chỉ có 1 hoặc 3 bài là dựa theo chất liệu truyền thống Việt Nam, còn lại đều do Quốc Trung sáng tác. Lật lại bìa đĩa “Đường xa vạn dặm” viết phần lớn bằng tiếng Anh khi ấy, có thể thấy rõ Quốc Trung đã khẳng định hai lần, như thế “All songs composed by Quoc Trung except # 1 & #3 adapted from Vietnamese traditional”. Và sau bài báo đó, trong tất cả các chương trình trên truyền hình, Quốc Trung đã phải thay đổi “người sáng tác” thành “người phối lại nhạc dân tộc”. Đó chỉ là một trường hợp hy hữu, trong rất nhiều nhạc sĩ đang cố bám vào chất liệu dân tộc để tồn tại đã được “phát hiện” là “ăn cắp”!!!
Chưa hết, thế nào là âm nhạc dân gian đương đại? Chúng ta hình như hát nhiều, nghe nhiều, ca tụng nhiều, nhưng vẫn còn mơ hồ về khái niệm này lắm! Như những gì mà báo chí và một số nhạc sĩ phát biểu một cách chung chung: âm nhạc dân gian đương đại là tên gọi chung cho các tác phẩm có khai thác chất liệu dân gian hoặc có “ảnh hưởng” những yếu tố dân gian trong bối cảnh đương đại. Trên thế giới, dòng nhạc này đã được hình thành từ lâu, đó là việc pha trộn giữa pop, rock, jazz... với những dòng nhạc bản địa. Khái niệm như thế thì quá mơ hồ, nếu không nói là chẳng khác gì khái niệm của dòng world music đang rất thịnh hành trên thế giới hiện nay. Lại có những ý kiến cho rằng, âm nhạc dân gian đương đại phổ quát, dễ nghe và “thuần” hơn vì không sử dụng những dụng cụ điện tử và không dùng chất liệu âm nhạc cổ. Tuy nhiên, nếu nhìn vào trong cách sắp xếp của Bài hát Việt 2007 thì có thể thấy, hai khái niệm này gần như là tương đương nhau (ví dụ qua so sánh bài “Độc huyền cầm” của Bảo Lan mang hơi hướng world music và “Son” của Đức Nghĩa, nhưng đều được xếp vào dòng bài hát dân gian đương đại). Có là “dễ dãi” quá không? Khi bất kỳ bài hát dân gian đương đại nào cũng lặp đi lặp lại những từ như…I à…Ối a…Ư…hự…Í…Há…Ối..a…Ha hà à ha…Ứ..và ca từ thì chẳng có gì phong phú hơn ngoài “guốc mộc”, “bờ giếng”, “bờ ao”, “người ơi”…. Xem ra, cái chất “dân gian” trở thành một thứ “mốt” trong âm nhạc. Nó tương tự như hiện tượng về thời trang Việt Nam giai đoạn cuối thập niên 90. Khi thời trang Việt Nam bắt đầu khởi sắc, thì những nhà tạo mẫu không tạo ra cái gì khác ngoài “bám” vào áo dài: áo dài kết hợp với những họa tiết dân tộc (Mông, Tày, Mường); áo dài kết hợp ren; áo dài thêu đặc kín long phượng… Tính dân tộc bị lạm dụng đến mức, nó trở thành “chìa khóa” cho bất kỳ nhà tạo mốt nào muốn nổi danh. Và kết quả là, những nhà tạo mẫu “đáng kính” của chúng ta đã biến áo dài thành vật thí nghiệm đáng thương. Giá mà ông Cát Tường, hay “Monsieur le Mur” theo cách người Pháp thường gọi – người tạo nên hình dáng áo dài giống như hiện nay vào năm 1930, có sống lại, chắc “chỉ muốn chui vào quan tài vĩnh viễn” khi nhìn thấy “đứa con” của mình đã bị “lai căng” quá lố!
Vậy tại sao âm nhạc dân gian thực thụ lại không được ưu ái bằng thứ âm nhạc dân gian đương đại? Câu trả lời xin dành cho những nhạc sĩ, những nhà quản lý văn hóa, giới truyền thông và cả “cái tai” của người yêu nhạc. Ngay cả trong trường hợp vì quá yêu cái tính “dân tộc” (mà chưa biết có phải thật hay không), thì cũng nên để đúng vị trí đáng có của nó, như một dòng âm nhạc bình đẳng như những dòng âm nhạc khác đang chảy trong thời kỳ đương đại. Đừng vì một “đứa con lai căng” mà quên đi “đứa con thuần Việt” của mình. Còn nhớ, năm 2006, những tưởng xu hướng lạm dụng “hơi hướng dân tộc” đã được giảm bớt khi Bài hát Việt 2006 lên ngôi dòng nhạc Dance với bài hát “Chuông gió” của nhạc sĩ Võ Thiện Thanh, nhưng nó đã quay trở lại, khi không thể có ứng cử viên nào khả dĩ hơn. Năm nay, cho dù “Cánh buồm phiêu du” của Sơn Thạch ở thể loại các bài hát Pop Rock đã phá kỷ lục 3 năm của Bài hát Việt, nhưng sự thực, sức hút của nó đến từ phía ca sĩ thể hiện Hồ Quỳnh Hương là phần đa. Nó không đủ sức nặng và sức mới bằng bài “Chuông gió” của Võ Thiện Thanh. Chưa kể, đối thủ nặng ký nhất của “Cánh buồm phiêu du” là “Quạt giấy” của Lưu Thiên Hương, lại mang “mùi lưỡng tính”, cho vào pop rock đương đại cũng được, mà dân gian đương đại cũng không sai. Trong khi, dòng nhạc dân gian đương đại lại có tới ba ứng cử viên sáng giá, cụ thể là bài Con cò của Lưu Hà An, Độc huyền cầm của Bảo Lan và “Son” của Đức Nghĩa. Cho dù Lê Minh Sơn năm nay lại “đột ngột” (Sơn là “chuyên gia” trong những việc như thế này) quay ngoắt sang thể loại thính phòng với bài Mưa phùn và Nguyễn Vĩnh Tiến “gác kiếm”, thì Bài hát Việt 2007 vẫn vô cùng “dân gian” với những nhạc sĩ chưa từng đụng tới chất liệu này bao giờ. Bởi thế, nếu nhà cá cược lớn nhất nước Anh William Hill được phép hoạt động và có chi nhánh ở Việt Nam, thì chắc chắn họ sẽ đặt vào dòng nhạc dân gian đương đại trong Bài hát Việt lần này. Dễ hiểu thôi, vì nó đang là “mốt” mà! Thay lời cuối Tôi hồi hộp đợi những dự đoán của mình về Bài hát của năm 2007, vì trong tưởng tượng, tôi cũng đã giao kèo với nhà cá cược William Hill. Kết quả thật “mỹ mãn”, tôi đã thắng hàng triệu đô la trong mơ, bởi Bài hát của năm 2007 đã thuộc về bài hát “Con cò” của Lưu Hà An, do Tùng Dương thể hiện. Ngoài giải Bài hát của năm, Lưu Hà An còn “ẵm” Giải bài hát được yêu thích nhất và ca sĩ thể hiện, Tùng Dương được chọn là ca sĩ được yêu thích nhất. Nó đã lặp lại đúng chu kỳ, đúng hơn là vượt qua (về mặt số lượng giải) của Bài hát Việt đầu tiên năm 2005, bài “À í a” của Lê Minh Sơn. Kết quả này quả đúng như “tinh thần” được thể hiện màn mở đầu của đêm trao giải Bài hát Việt 2007 tối ngày 29/1/2008: đàn nhị (nhạc cụ dân tộc) kéo “lỏng chỏng” cùng đàn violon (nhạc cụ thế giới). Và, Giải thưởng quan trọng nhất - Bài hát của năm 2007 liệu có đúng là“sống nhiều, sống lâu, sống sâu” như nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân phát biểu trong ngày hôm qua? Hãy để 365 ngày tới trả lời… Xuân Anh (Vietimes) | ||||||||
|
http://vietimes.vietnamnet.vn/vn/nhietkevanhoa/4433/index.viet