Đắm đuối Ca Trù
Có những chàng công tử vì say ca trù mà khuynh gia bại sản. Có những bậc điền chủ mê ca trù đến nỗi tan cửa nát nhà. Có những người đàn bà hồng nhan đắm đuối với ca trù mà sinh ra bạc mệnh… Mê là thế, say là thế, đắm đuối là thế và cũng vì thế mà cái tiếng "đào nương", danh "kép" một thời bị người ta dè bỉu, khinh thường, buộc họ phải chuyển nghề khác kiếm kế sinh nhai, mai danh ẩn tích. Người thì quên gần hết giai điệu lời ca, kẻ thì mang theo ngón nghề về với tổ tiên ông bà, ai đó thì buồn bã vì không có kẻ tri âm đành bỏ ca trù vào dĩ vãng… | ||
 Mang nghiệp vào thân Bước vào căn phòng nhỏ bé chưa đầy hai chục mét vuông nép ngay bên đường Ngọc Khánh của “đào nương” Bạch Vân - chủ nhiệm CLB ca trù Hà Nội mà cứ ngỡ mình nhầm. Giữa cái tấp nập, ồn ào của bia hơi, đồ nhắm, tòa nhà khách sạn đối diện nhấp nháy ánh đèn, cùng tiếng nhạc xập xình đâu đó của dân sành điệu, vẫn có một “cung u huyền” với danh ca, danh cầm, với đầy đủ đàn đáy, trống chầu, lá phách. Trên chiếc giường sát cửa, một cụ ông 82 tuổi trong tư thế nửa ngồi nửa nằm thi thoảng lại rít một hơi thuốc lào, đôi mắt lim dim, nhả khói bay lên trần trầm ngâm. Bạch Vân giới thiệu tôi mới biết cụ là nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Phú Đệ, thôn Cao La, xã Dân Chủ, Tứ Kỳ, Hải Dương - một ngón đàn hàng hoa điệu nghệ hiếm hoi còn lại của VN (đàn hàng hoa là đàn nhiều tiếng, còn đàn ít tiếng gọi là đàn khuôn), cha nuôi của Bạch Vân. “Học ca trù khó lắm, học 5 - 10 năm có khi chuyên cần với thầy giỏi, biết chuyền thụ cũng mới chỉ hát đúng chứ chưa hát hay, nữa là... - Bạch Vân tâm sự. Ngoài chất giọng “trời cho”, cần sự kiên trì, khổ luyện và nhẫn nhục. Học ca trù phải biết “luỵ” thầy, học toàn tâm toàn ý, đi lại nhà thầy “mòn đường chết cỏ” chỉ mong các cụ dạy cho “đường đi lối về” của nghệ thuật ca trù. Mà học là học cả đời, học nghề chứ không chỉ là học đôi bài gọi là biết hát ca trù được. 15 năm chèo lái một con thuyền (CLB Ca trù đầu tiên của cả nước) giữa sóng cả của trào lưu văn hóa, âm nhạc hiện đại, chị vẫn vững tay chèo. Cái tay chèo của một người đàn bà bướng bỉnh đến ngang tàng, quyết đoán đến dấn thân, dám hi sinh hạnh phúc riêng, đem tiền của riêng quảng bá ca trù, sống vì lý tưởng của nghệ thuật để giữ cho được cái quốc hồn quốc túy của dân tộc. Chị vẫn thường nói với tôi, cái nghiệp này nặng lắm, mình không dứt ra được, mà không cầm tinh “con gà” mình không làm nổi. Khúc nghê thường Hà Nội những ngày cuối đông lất phất mưa phùn. Đóng cánh cửa để tìm lại sự tĩnh lặng của chốn u huyền. Quán đạo lão Bích Câu ngoài những thành viên của CLB Hà Nội còn có cả khách quốc tế, Mỹ, Pháp, Australia… Bạch Vân “hoá” kiếp đào nương, hát như kẻ “nhập hồn”, sang cung đổi điệu đằm thắm, da diết mà cồn cào trong nhịp phách như suối reo nước chảy, lúc thủ thỉ thì thầm, khi ào ào thác đổ. Cụ Đệ với những ngón tay run run của tuổi già mà tiếng đàn vẫn thanh thoát, uyển chuyển, sâu lắng. Cụ Vũ Văn Hồng 86 tuổi gõ trống chầu “tom”, “chát” mới đĩnh đạc, bay bổng làm sao. Hồng hồng tuyết tuyết Người ta thường nói bởi sự kết hợp của thanh nhạc, khí nhạc và văn chương trong ca trù mà ai “bén” duyên với nó “đòi” phải có “hồn” nhạc và văn. Hiểu được những lời trong thơ ca trù thì hát mới thấu đến tận đáy tâm hồn. Nhiều người cứ đổ “oan” cho ca trù cái tiếng buồn. Cũng như “oan” cho cái kiếp đào nương một thời bị người ta ruồng rẫy. Đến nỗi sau này không ai dám nhận mình đã từng là cô đầu hát, trừ cụ Quách Thị Hồ và cụ Nguyễn Thị Phúc… Và bởi thưởng thức ca trù không chỉ là môn nghệ thuật đem lại thú vui tinh thần mà ca trù còn mang ý nghĩa tâm linh trang trọng thành kính để dâng lên thánh thần, những nhân vật linh thiêng bảo hộ cho dân làng, đất nước… mà nhiều cụ vì sự mặc cảm, làm cao không truyền nghề lại. Trời về chiều, chầu hát say sưa không ai muốn nói lời giã bạn. Trong tôi vẫn còn đắm đuối với những câu hát “Gặp xuân ta giữ xuân chơi/ Câu thơ chén rượu là nơi đi về/ Hết xuân, cạn chén, xuân về/ Nghìn thu nét mực thơ đề vẫn xuân (Gặp xuân của Tản Đà); Tầm dương giang đầu dạ tống khách/ Phong diệp địch hoa thu sắt sắt… (Tỳ bà hành của Bạch Cư Dị), Mới thế này là mới hỡi chư quân! Chữ rằng: nhật nhật tân, hựu nhật tân (Bài ca chúc tết thanh niên của Phan Bội Châu)… Nghe, cảm nhận thôi chứ tôi chưa thể hiểu được hết ca trù. Nhưng để có nhiều người tìm đến với ca trù như hôm nay thì cái “công” của người dám dấn thân gìn giữ ca trù coi như đã thành, chỉ cái danh thì không biết bao giờ mới toại. Chỉ mong ca trù được trả về giá trị đích thực của nó, để nó mãi đẹp như “Những khi chiều tà trăng lên/ Tiếng ca còn rền trên cõi tiên”. | ||
Phương Thảo
http://www.dddn.com.vn/Desktop.aspx/TinTuc/VanHoa-XaHoi/Dam_duoi_ca_tru/ |