Theo chân đòan làm phim: Chân dung NSND Phùng Há
 |
| NS Phùng Há, chụp vào rằm tháng giêng 2008. Hình: ngocanh |
Mừng sinh nhật lần thứ 98 của NSND Phùng Há, MC Thanh Bạch đã thực hiện bộ phim chân dung về bà do chính anh là tác giả kịch bản và đạo diễn. Bộ phim được thực hiện khá công phu về quảng đời nghệ thuật của NSND Phùng Há và những kỷ niệm trong đời làm diễn viên của bà qua hình ảnh, tư liệu quý mà các nghệ sĩ là học trò của bà cung cấp.
Theo chân đòan làm phim, chúng tôi đến thăm NSND Phùng Há tại một gian nhà nhỏ nằm trong khuôn viên chùa NS (Gò Vấp). Ngồi tựa lưng vào ghế salon, lão nghệ sĩ giản dị trong bộ bà ba màu nhạt, cổ quàng một chiếc khăn tía, bà vào câu chuyện mạch lạc, chậm rãi. Bà sinh năm Đinh Hợi tại vùng đất Mỹ Tho trù phú. Cha là một đại thương gia người hoa, mẹ là phụ nữ lớn lên tại Mỹ Tho . Mẹ của bà sống gần bên lò gạch của cha bà. Thế là “công tử đại gia thương yêu cô thôn nữ” nên bà sinh ra đời mang trong người hai dòng máu Hoa – Việt với cái tên Trương Phụng Hảo. Bà kể: “Cha tôi sống hiền lành, gia đình hạnh phúc không bao lâu thì ông bệnh năng và qua đời. Lúc đó tôi mới 5 tuổi. Theo phong tục Trung Hoa, cả nhà tôi phải về Hạc Sơn (Quảng Đông – Trung Quốc) để sống với bên nội. Mấy anh chị em phải học tiếng Hoa, do đó tôi thuộc cả quyển Tam Tự Kinh nhưng “dốt đặc” chuyện viết chữ tàu. Năm 11 tuổi bà ngọai tôi bị mù mắt nên tôi phải theo mẹ về Việt Nam. Lúc đó bên nội không bằng lòng, mấy anh tôi có vẻ không ủng hộ mẹ. Chỉ có tôi sẵn sàng theo mẹ, có lẽ vì vậy mà tôi không còn được bên nội thương. Về quê ngọai tôi được học chữ quốc ngữ. Thấy mẹ ốm đau mà vẫn phải làm lụn để nuôi con, tôi càng muốn giúp mẹ bằng cách đi bán bánh, đi xúc tép, bắt cua …cơ cực đến độ phải bán nhà mới đủ tiền chữa bệnh. Dì Tư em kế của mẹ tôi dắt tôi đi in gạch. Thế là nhờ biết ca mà tôi được người ta thương , in và bưng dùm những thiên gạch nặng hàng trăm viên. Tưởng câu chuyện hát hò chỉ để giúp vui mấy cô, mấy chú trong lò gạch , ai dè tới tai thân sinh của ông Hai Giỏi, ông vào tận nhà xin mà cho tôi theo nghề hát. Điều tôi muốn nói trong hai đêm từ thiện chính là lòng biết ơn đối với khán giả đã thương yêu và quan tâm đến tôi cũng như các thế hệ NS trong mấy mươi năm qua. Tôi cũng biết ơn hòan cảnh đã kiến tạo cho mình lòng tin để bước vào nghề hát”.
Nhắc tới nghệ sĩ cùng thời, bà nhớ ngày mới đi hát , vì học rất ít nên so với anh em trong đòan bà chẳng bằng ai. Nhưng được cái sáng dạ nên bà được bầu giao đóng vai chính. Năm 1923 đi chợ mỗi ngày mất có mấy xu mà một đêm bà hát được 8 cắc (10 xu là một cắc). Bà vừa học tuồng vừa học chữ. Còn nghề thì được NSND Năm Châu và mấy anh chị trong đòan dạy. Bà nhớ nhất vai Thúy Kiều, Điêu Thuyền rồi đến vai vợ của Hòang Phi Hổ …bà nói mình chịu ảnh hưởng của NSND Năm Châu. Bà cười: “Ảnh chỉ vẽ cho tôi nhiều đường sáng tạo. Sau này có anh hai Trần Văn Khê, một người uyên bác về học thuật, một “con mọt” âm nhạc có ít cho xã hội. Tôi, Kim Cương và anh có kỷ niệm hát trích đọan Phụng Nghi Đình tại Đức (19640 . Tôi đóng Lữ Bố, Kim Cương đóng Điêu Thuyền, anh Hai phân tích bằng tiếng nước ngòai về nét đẹp của nghệ thuật cải lương Việt Nam. Tuy là tuồng Tàu nhưng đường nét, kỷ thuật, cách ca diễn rất Việt Nam. Năm đó có đòan Đài Loan tham dự Hội nghị cũng mang theo Phụng Nghi Đình, nhưng khi chúng tôi diễn ai cũng khen. Khen nhất là cách sáng tạo để lấy cái hay của mình làm phong phú thêm vốn liếng tinh hoa của nhân lọai. Năm ngóai, trong lễ mừng thọ 97 tuổi của tôi tổ chức tại chùa NS, cuộc hội ngộ của 3 chúng tôi thật là ấm lòng”.
NSND Đinh Bằng Phi tâm sự: “Không phải chỉ có dân ghiền cải lương mới biết đến bà, một ngôi sao sân khấu tỏa sáng từ nhiều thập niên của thế kỷ XX. Bà không chỉ là người thầy truyền nghề, là tấm gương sáng của nhiều thế hệ nghệ sỹ, mà bà còn là người mẹ, người cô đã lo lắng, dìu dắt các đồng nghiệp trẻ suốt 50 năm qua”.
Còn riêng với bà, khi nói với đòan làm phim, bà đã nhấn mạnh: “Tôi chỉ nhắn nhũ với các em phải trau dồi kiến thức để làm đẹp cho nghề. Bây giờ công chúng được tiếp xúc với nhiều phương tiện giải trí hiện đại, nghề hát cứ ăn mòn những cái có sẳn mấy chục năm qua thì sẽ tuột hậu. Còn quá khứ vinh quang rồi cũng thành kỷ niệm, có nhắc lại cũng để mua vui vài trống canh cho người xem hòai niệm về mình. Tôi thích nhất là được xem một buổi tập hợp có tất cả những học trò thân thương của mình, từ Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Út Bạch Lan, Diệp Lang,…đến Thanh Thanh Tâm, Kim Tử Long, Thọai Mỹ, Vũ Luân, Tú Sương…để qua đó có thể vui mừng vì em cháu đã biết chắc lọc sáng tạo, vun vén cho nghề cái mới. Tôi nhớ Thanh Nga quá…người học trò cưng nhất bên cạnh Bạch Tuyết. Tôi chỉ có một câu tôi chưa nói với ai: nghệ sĩ mình tự ái với nhau nhiều quá, nên dành lòng tự ái đó cho vai diễn. Hồi đó diễn với anh Năm Châu theo xu hướng sân khấu thật và đẹp, đêm nào lỡ bộ một chút là hai anh em thức trắng vì ân hận. Tự ái ở đây là vai diễn sau phải hay hơn vai diễn trước. Chứ quần này áo nọ, dây chuyền vàng, xe hoa…tất cả đều là phù phiếm. Nghề hát phải biết tích đức, cứ chạy theo tích hào quang rồi có lúc cũng lui vào quên lãng”.
Đòan làm phim của MC Thanh Bạch ai cũng phấn khởi, bởi vì khi thấy máy quay hình và chiếu sáng, bà muốn vun tay, múa bộ, muốn đi vào đường quyền để nhớ đến vai An Lộc Sơn. Cũng may MC Thanh Bạch ngăn lại, cắt ánh sáng và đóng máy quay, nếu không ảnh hưởng đến sức khỏe của bà. Tất cả đều thầm mong bà sẽ giữ được sức khỏe để con cháu các thế hệ nghệ sĩ có điều kiện mừng thọ bà ở tuổi 100. Vâng chỉ còn hai mùa xuân nữa là bà đã tròn 100 tuổi…
Thanh Hiệp
ngocanh (Theo Báo sân khấu)