Văn Điệp : Nguyễn Ánh 9 và Nguyễn Quang: Hai thế hệ nhạc sĩ
LTS: “Không, không, tôi không còn, tôi không còn yêu em nữa!” Đó là một câu phủ định tình yêu nổi tiếng nhất trong kho tàng tân nhạc Việt Nam, nhưng người nhạc sĩ viết nên câu hát ấy có lẽ chưa bao giờ phụ bạc.
Đối với khán giả yêu mến dòng nhạc và tài năng của ông cũng vậy. Nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 đã không phụ lòng khán giả trong chương trình “Lặng Lẽ Tiếng Dương Cầm” do Nhóm Tình Ca Muôn Thuở tổ chức ngày 2 tháng Ba, 2008, tại Thính đường La Mirada, để ông từ giã sân khấu. Và ông cũng không khép hẳn tấm màn nhung với tân nhạc vì ông để lại cho đời hai người con trai nối nghiệp cha. Họ kế thừa óc sáng tạo và sự mẫn cảm dành cho âm nhạc, nhưng dường như đã thoát khỏi cái bóng của cha từ lâu để tự do bay nhảy trên con đường nghệ thuật riêng của mình.
| Nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 tên thật là Nguyễn Đình Ánh, nguyên quán Phan Rang, Ninh Thuận. Ông tự học dương cầm từ nhỏ. Sau khi tốt nghiệp Tú Tài 2, ông bắt đầu chơi nhạc cho một số đài phát thanh và những ban nhạc thanh niên cũng như các nhà hàng, quán bar tại Sài Gòn. “Không!” là bài tình ca đầu tiên của Nguyễn Ánh 9, sáng tác năm 1970 trong một chuyến đi Nhật, được ca sĩ Khánh Ly thu vào đĩa nhựa lần đầu tiên. Nghệ danh Nguyễn Ánh 9 là do người yêu cũ của ông đặt cho, vì tên Nguyễn Ánh có 9 mẫu tự và số 9 cũng mang nhiều may mắn. Những sáng tác tiêu biểu của ông: “Buồn ơi! Chào mi!”, “Bơ vơ”, “Cô đơn”, “Cho người tình xa”, “Tình khúc chiều mưa”, và gần đây nhất “Lặng lẽ tiếng dương cầm”. Ông lập gia đình với bà Ngọc Hân, nữ nghệ sĩ nhảy thiết hài đầu tiên tại Việt Nam. Ông bà có hai con trai đều là nhạc sĩ, Nguyễn Quang và Nguyễn Quang Anh. Hiện nay, gia đình nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 sống tại Sài Gòn và điều hành phòng trà Tiếng Dương Cầm.
Do những khó khăn sau năm 1975, nhạc sĩ Nguyễn Quang không được cha khuyến khích đi theo nghề nhạc, nhưng anh đã chứng tỏ năng khiếu của mình từ lúc bé. Niềm đam mê âm nhạc đưa đẩy anh va chạm với thực tế qua việc tham gia biểu diễn và làm hòa âm với các ban nhạc tại Sài Gòn. Nhờ sự tiếp cận này, anh lãnh hội được kiến thức âm nhạc một cách toàn diện hơn là theo trường lớp. Những ban nhạc có anh cộng tác được nhiều giải thưởng trong và ngoài nước. Năm 1989, một ban nhạc của anh chiếm huy chương vàng trong một cuộc thi nhạc thanh niên toàn thế giới tại Nam Hàn. Đây cũng là lần đầu tiên sau năm 1975 có một ban nhạc đại diện cho Việt Nam đoạt giải ở ngoại quốc. Ngoài chuyên môn hòa âm và biểu diễn, anh cũng sáng tác nhạc. Nhạc sĩ Nguyễn Quang hiện cư ngụ tại Nam Cali và cộng tác với Nhóm Tình Ca Muôn Thuở. |
Sau chương trình nhạc, phóng viên Viễn Đông có dịp đến thăm nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 tại nhà một người thân nơi ông và phu nhân đang lưu lại trong những ngày ghé chơi Nam Cali, và cũng được hầu chuyện cùng anh Nguyễn Quang về những cảm nhận của anh đã cùng Nhóm TCMT thực hiện chương trình cho thân phụ của mình.
Viễn Đông:
Thưa nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9, ông đã viết nhiều bản tình ca đi vào lòng người từ mấy thập niên qua, và mỗi thời kỳ hay bước ngoặc trong cuộc sống đánh dấu một giai đoạn sáng tác khác nhau. Tuy nhiên, nhìn lại quãng đường âm nhạc của mình, ông có thể chọn ra một bài hát tiêu biểu cho dòng nhạc Nguyễn Ánh 9?
Nguyễn Ánh 9: Trong những bài hát tôi viết ra, bài tôi cảm thấy yêu thích nhất và nói lên được dòng nhạc Nguyễn Ánh 9 là bài “Cô Đơn”. Bài này tôi dùng chất nhạc gần như là bán cổ điển, nhẹ nhàng, mang ảnh hưởng của dòng nhạc Chopin. Từ hồi nhỏ khi đến với cây đàn piano, tôi đã rất thích dòng nhạc Chopin, đặc biệt là bài Nocturne cung Mi giáng trưởng, cho nên khi tôi viết bài “Cô Đơn”, tôi đến với âm hưởng bán cổ điển để trải lòng mình vào đó.
VĐ: Ông mất bao lâu để hoàn tất nhạc phẩm “Cô Đơn”?
Nguyễn Ánh 9: Khá lâu, từ năm 1990 tới 1995. Như cô cũng biết, tiếng Việt của mình có nhiều dấu, khi viết phải làm sao cho nhạc và lời gắn bó với nhau, để những chữ hát lên không bị gượng ép. Thí dụ, thường thường, nhạc Việt hay dùng những nốt láy lên cho dấu hỏi, ngã. Thành ra, tìm chữ cho trau chuốt, nhẹ nhàng, vừa nói lên được tâm tư, triết lý của bài hát, vừa hợp với câu nhạc, mất rất nhiều thời gian.
VĐ: “Cô đơn” là cảm giác như thế nào?
Nguyễn Ánh 9: “Cô đơn” ở đây không phải trong tình yêu trai gái, mặc dù người nghe dễ hiểu như vậy. Tôi muốn nói tới sự cô đơn của một cặp bài trùng như Bá Nha – Tử Kỳ, giữa người nhạc công và người ca sĩ. Khi đã đàn hát với nhau lâu rồi, họ quen nhau, họ tung hứng, hòa hợp trên sân khấu để đưa một bài hát đến người nghe. Nhưng một lúc nào đó, giọng hát tiếng đàn phải chia tay, thì dù người nhạc công đó đệm cho một ca sĩ nào khác, hay người ca sĩ đó hát với một tiếng đàn nào khác, họ không còn có chung một tần số để có thể đạt đến đỉnh cao nghệ thuật nữa.
VĐ: Làm sao một ca sĩ diễn đạt được bài hát này đúng ý tác giả?
Nguyễn Ánh 9: Mỗi người có một phong cách hát khác nhau, nhưng họ thường nghĩ về tình yêu trai gái khi hát bài này. Ca sĩ nào khi hát mà nghĩ đến sự thiếu vắng một người nhạc công đệm cho mình, thì sẽ thích hợp với ý của tôi hơn vì họ hiểu được tâm trạng của bài hát.
VĐ: Ông có thể cho biết một đặc điểm âm nhạc của bài “Cô Đơn”?
Nguyễn Ánh 9: Bài hát ở cung Đô trưởng, có chuyển rất nhẹ qua La thứ, rồi lại trở về Đô trưởng. Trong âm nhạc, hai thang âm Đô trưởng và La thứ liên quan với nhau; tôi muốn dùng quan hệ âm nhạc này để nói lên sự gắn bó giữa người ca sĩ và người nhạc công. Đoạn đầu và đoạn cuối ở cung Đô trưởng, gợi nên hình ảnh người nhạc sĩ; đoạn giữa ở cung La thứ là hình ảnh người ca sĩ. Thường ở đoạn cuối một bài hát, nhạc sĩ hay viết cao trào, để ca sĩ có dịp gào thét lên, nhưng trong bài này không có cao trào, mà người hát phải lắng sâu xuống, để tìm lại kỷ niệm của mình, thì mới biểu lộ được hết ý nhạc. Có vài ca sĩ hát tới đoạn này, lên một quãng tám để tạo sự mạnh mẽ, vì hát trên sân khấu lớn. Thay vì vậy, nếu hát bài này trong một club nhỏ, để đến đoạn cuối, ca sĩ từ từ hát nhỏ dần đi, đèn sân khấu vặn nhỏ xuống, thì sẽ hợp với bài hát hơn. Càng sâu lắng, càng nhẹ nhàng, càng tốt, vì mình hiểu đó là tâm trạng của người cô đơn.
VĐ: Cám ơn ông. Bây giờ xin được hỏi thăm anh Nguyễn Quang về những cảm xúc của anh về chương trình nhạc Nguyễn Ánh 9.
Nguyễn Quang: Tôi rất là xúc động khi thực hiện được chương trình này cho một nhạc sĩ với tình cảm của một người đã từng được ông dạy nhạc, của đồng nghiệp dành cho nhau, và nhất là của một người con dành cho cha mình.
VĐ: Khi ngồi đối diện với nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 để chuẩn bị song tấu piano trong chương trình, anh đã có những ý nghĩ gì?
Nguyễn Quang: Có lẽ lần đầu tiên trên một sân khấu của người Việt mình có hai cây đàn piano với hai cha con ngồi hai đầu. Khi đèn mở lên, mình nhìn lên đối diện với ba mình, lúc đó xúc động rất nhiều, nhất là khi nghĩ đến chuyện ông già tuyên bố từ giã sân khấu, mình không biết mai mốt còn có cơ hội nào để đánh với ba mình như vậy nữa hay không. Ở nhà thì dễ rồi, nhưng được ngồi đối diện với khán giả, đây là lần đầu tiên mà cũng là lần cuối cùng.
VĐ: Khán giả và ca nhạc sĩ trong ngoài nước biết đến Nguyễn Quang nhiều qua công việc hòa âm. Anh có thể chia sẻ những suy nghĩ của mình về cách thực hiện hòa âm cho một bản nhạc.
Nguyễn Quang: Thực sự mình cũng chẳng phải giỏi gì đâu. Khi làm hòa âm, mình nghiên cứu bài nhạc để hiểu rất kỹ ý tác giả. Thứ nhất, mình xem họ có điều gì muốn nói qua bản nhạc, rồi có những điều họ muốn nói mà không nói ra được, thì mình phải diễn đạt cho lộ ra được cái điều họ muốn nói. Kế đó, mình mới chọn ca sĩ nào thích hợp với bài nhạc và luôn cả nội tâm của bài nhạc đó. Thí dụ, trong chương trình Ngô Thụy Miên – Từ Công Phụng – Vũ Thành An cũng do Nhóm TCMT thực hiện, mình phải chọn phong cách hòa âm sao cho mỗi nhạc sĩ có được một màu sắc khác nhau. Không biết mình có khó tính quá hay không (Cười)! Rồi mỗi bài hát của cùng một nhạc sĩ phải có những tone màu đậm lợt khác nhau nữa.
VĐ: Trong bài hát “Lặng Lẽ Tiếng Dương Cầm” của Nguyễn Ánh 9, anh có dùng một trích đoạn ngắn của Chopin. Cũng có nhiều nhạc sĩ viết nhạc cổ điển sử dụng trích đoạn hay ý nhạc của nhạc sĩ khác, nhất là những câu nhạc đã nổi tiếng. Tại sao anh chọn thủ thuật này?
Nguyễn Quang: Đó là một cách để nói lên điều mình muốn nói. Mình cũng có thể tự viết một đoạn nhạc cho vào đó, nhưng mình nghĩ bài “Tristesse”, một étude cho piano của Chopin, hầu như người yêu nhạc nào cũng biết, và giai điệu đó cũng hợp với tâm trạng tác giả khi viết bài nhạc. Nhất là ba mình thần tượng Chopin nữa; ông viết “Lặng Lẽ Tiếng Dương Cầm” trên nét nhạc Chopin. Mình dùng giai điệu nổi tiếng “Tristesse” để vẽ lên thật cô đọng về nỗi buồn của người nhạc sĩ khi ánh đèn màu đã tắt, khán giả ra về chưa chắc đã nhớ những gì họ vừa nghe; về đến nhà, chỉ còn một mình nhạc sĩ ngồi lặng lẽ trước cây đàn. Mình không thể nào, cho tới chết, cũng không thể viết được một câu nhạc hay đến như vậy, cho nên đành phải mượn của Chopin. Rồi từ giai điệu đó, mình mở ra những ý tưởng âm nhạc khác, hoàn toàn mới lạ cho phần hòa âm của bài nhạc.
VĐ: Sau chương trình nhạc vừa rồi, anh có điều gì muốn nhắn gửi đến khán giả?
Nguyễn Quang: Cho phép Nguyễn Quang gởi lời cám ơn đến khán giả yêu nhạc đã đến với chương trình nhạc Nguyễn Ánh 9 cũng như những chương trình Nguyễn Quang tham gia thực hiện trước đây. Ngoài ra, cám ơn đặc biệt đến Việt Anh của Premier Sound đã lo phần âm thanh ánh sáng rất chuyên nghiệp. Và một lời cám ơn chân thành đến toàn ban nhạc, những nhạc công thầm lặng nhưng có những đóng góp không nhỏ cho sự thành công của chương trình. Thật là một hân hạnh được làm việc trong một ê-kíp có sự phối hợp hoàn hảo về nghệ thuật và kỹ thuật từ chương trình đầu tiên cho đến ngày hôm nay.
VĐ: Cám ơn anh đã trả lời phỏng vấn Nhật báo Viễn Đông.
Văn Điệp thực hiện
Ảnh: Thái Đắc Nhã
http://www.viendongdaily.com/Contents.aspx?contentid=3602&item=100