Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Âm nhạc cổ truyền

Vở tuồng Tô Ánh Nguyệt phải sau 20 năm mới nổi tiếng

  Trong hoạt động sân khấu cải lương từ xưa đến giờ, thông thường một vở tuồng có nổi tiếng hay không là sau ngày cho ra mắt khán giả lần đầu tiên, vì lẽ nếu là tuồng hay thì từ những khán giả đi coi đêm đầu này họ bàn tán, khen ngợi rồi từ đó lan rộng ra và nổi tiếng luôn. Hoặc nói cho rõ hơn là nếu như tuồng nổi tiếng, ăn khách thì chỉ trong vòng tháng đầu khai trương là xác định ngay. Trong quá khứ đã cho thấy như vậy, chớ không có tuồng nào mà khai trương trình diễn qua nhiều sân khấu, để rồi 20 năm sau mới nổi tiếng như tuồng Tô Ánh Nguyệt của soạn giả Tư Trang, tức Trần Hữu Trang.

Vở tuồng Tô Ánh Nguyệt phải sau 20 năm mới nổi tiếng
13.04.2008 18:16

Tô Ánh Nguyệt
Tô Ánh Nguyệt

Hầu như soạn giả nào cũng đặt hết tin tưởng vào cái ngày khai trương giới thiệu với khán giả đứa con tinh thần của mình, do đó mà trước khi ra role, soạn giả đã thận trọng cân nhắc kỹ lưỡng trong việc “đo ni đóng giày”, có nghĩa là nhắm vào khả năng, sở trường của người nghệ sĩ để mà dựng lên vai trò cho thích hợp. Tùy theo cái nhìn của soạn giả mà các vị thấy được cái biệt tài của nghệ sĩ đó (chưa hoặc đã khai thác rồi) mà dựng lên vai trò, và vở tuồng Tô Ánh Nguyệt có lẽ lúc bấy giờ soạn giả không có đo ni đóng giày chăng, mà nó không nổi tiếng lúc khai trương, để rồi 20 năm sau nhờ có dịp kiện tụng nên tuồng mới nổi tiếng.

Hầu như phần lớn khán giả cải lương hoặc ở sân khấu hay trên màn ảnh nhỏ truyền hình, hoặc thính giả của đài phát thanh hay dĩa hát đều biết qua tuồng xã hội Tô Ánh Nguyệt. Trước đây khoảng vài năm quan khách, khán giả tham dự buổi phát giải Phụng Hoàng 2004 đã thấy nghệ sĩ hải ngoại Phillip Nam và đào Mộng Khanh làm sống trở lại 2 vai trò chánh trong vở tuồng Tô Ánh Nguyệt. Thế nhưng các thế hệ sau này đi coi tuồng có mấy ai biết rõ rằng vở tuồng phải đợi đến 20 năm mới nổi tiếng. Tóm lại là vở tuồng nổi tiếng trên đã ra đời trên 60 năm, hát đi hát lại không biết bao nhiêu lần rồi mà vẫn còn khán giả. Thế nhưng, đi sâu vào vấn đề chắc ai cũng muốn biết vở tuồng Tô Ánh Nguyệt được soạn từ bao giờ, ai là soạn giả và tại sao đến những 20 năm mới nổi tiếng, được nổi tiếng nhờ đâu...?

Số là tuồng xã hội Tô Ánh Nguyệt được soạn giả Tư Trang, tức Trần Hữu Trang viết và cho ra mắt khán giả từ đầu thập niên 1930, cốt truyện cũng thường thôi, từng xảy ra rất nhiều ở xã hội phong kiến thời bấy giờ. Do đó mà qua nhiều sân khấu, kể cả các đại ban như Tiến Hóa, Phát Thanh, Tỷ Phượng, Mộng Vân... tuồng cũng vẫn trầm trầm chứ không nổi như tuồng Lan và Ðiệp hay Ðời Cô Lựu, dù rằng 2 vở hát trên soạn giả Tư Trang cho ra đời sau khá lâu. Mãi cho đến 1952 tức là sau hơn 20 năm kể từ ngày ra mắt thì tuồng Tô Ánh Nguyệt xảy ra cuộc tranh giành giữa hai hãng dĩa hát muốn độc quyền thu thanh, mà lúc đó thì hai hãng dĩa đều đã sản xuất, mỗi hãng một bộ dĩa Tô Ánh Nguyệt và đã đem bán ra thị trường rồi.

Rất nhiều người theo dõi sự kiện và dĩ nhiên lập luận của 2 hãng dĩa bên nào cũng có lý cả. Lúc bấy giờ ký giả kịch trường Tứ Lang đã cố tìm cho ra lẽ và đã thấy tận mắt bổn chánh tuồng Tô Ánh Nguyệt đề tên soạn giả Trần Hữu Trang có đóng dấu Ty Kiểm Duyệt, có đóng bách phân hẳn hòi và nằm trong hộc tủ hãng dĩa Asia của ông Ngô Văn Mạnh (thường gọi là ông Năm Mạnh), hãng dĩa tọa lạc tại đường mé sông Chợ Quán.

Ông Năm Mạnh giao hồ sơ cho Luật Sư Nguyễn Hữu Châu đưa ra tòa đã thắng kiện và cho sản xuất hàng loạt bộ dĩa hát bán chạy như tôm tươi. Lúc ấy những người theo dõi vụ kiện đã khen đáo để Luật Sư Nguyễn Hữu Châu, nói rằng nhờ Luật Sư Châu tuy trẻ tuổi mà già kinh nghiệm đã trổ tài hùng biện trước tòa. Nhưng thật ra những người hiểu biết nhiều hơn thì do hãng dĩa hát Asia có đầy đủ giấy tờ bản quyền, có nghĩa là khai thác hợp lệ thì việc thắng kiện có khó gì đâu chớ!

Cũng nhờ có vụ kiện này mà tuồng Tô Ánh Nguyệt nổi tiếng, lôi kéo theo sự nổi danh của một luật sư trẻ. Luật Sư Nguyễn Hữu Châu là con một điền chủ giàu có ở Gò Công, tốt nghiệp đại học luật khoa từ bên Pháp, về nước mở văn phòng ở Sài Gòn chưa có tiếng tăm gì bao nhiêu. Kế nhận lãnh vụ kiện được báo chí làm rùm beng lên, báo chí thời bấy giờ đề cập đến tên tuổi ông khá nhiều còn hơn là quảng cáo. Theo thiên hạ thời đó bàn tán thì nhờ vụ kiện được nổi tiếng mà một gia đình vọng tộc miền Bắc đã chọn Luật Sư Châu làm rể đông sàng, Luật Sư Trần Văn Chương gả người con gái tên Trần Lệ Chi cho Luật Sư Châu. Bà Trần Lệ Chi là chị của bà Trần Lệ Xuân, như vậy Luật Sư Nguyễn Hữu Châu là anh em cột chèo với ông cố vấn Ngô Ðình Nhu. Cũng theo như thiên hạ thì từ ngày có vợ, sự nghiệp Luật Sư Châu lên như diều, được thân chủ khắp nơi tín nhiệm trao phó nhiều vụ kiện lớn dễ thắng. Kế đó chính quyền Ðệ Nhất Cộng Hòa ra đời, thì đường hoạn lộ của Luật Sư Châu rộng thênh thang, ông Ngô Ðình Nhu làm cố vấn chính trị thì Luật Sư Nguyễn Hữu Châu cũng làm đến chức Bộ Trưởng Phủ Tổng Thống.

Trở lại vấn đề tuồng Tô Ánh Nguyệt nhờ vụ tranh tụng giữa hai hãng dĩa hát mà nổi tiếng, và trong lúc tòa chưa xử, việc chưa ngã ngũ và thiên hạ còn đang xôn xao chờ đợi thì soạn giả Trần Hữu Trang tổ chức hát tuồng Tô Ánh Nguyệt để gây quỹ cho Hội Nghệ Sĩ Ái Hữu. (Năm 1948 soạn giả Tư Trang là một trong những người đứng ra thành lập Hội Nghệ Sĩ Ái Hữu, và lúc đó ông đang là tổng thư ký của hội, đã hết lòng giúp cho hội)

Ban trị sự đã khéo léo làm quảng cáo, khai thác tối đa vụ kiện của hai hãng dĩa, đánh ngay sự tò mò của khán giả chưa có dịp xem qua tuồng. Những người hâm mộ cải lương ai cũng ít ra một lần muốn đi coi thử coi tuồng hay đến cỡ nào mà đến nỗi hai hãng dĩa hát lôi nhau ra pháp luật để giành độc quyền thu thanh.

Tháng Sáu 1952 tức khoảng Tháng Năm Âm Lịch ở miền Nam là đầu mùa mưa, thường có mưa vào buổi chiều, do đó mà nhiều gánh hát đã không mở màn được, và kinh nghiệm của cải lương quá rành vấn đề “Ông Trời mua giàn” này. Thế nhưng, buổi hát tuồng Tô Ánh Nguyệt gây quỹ cho Hội Nghệ Sĩ Ái Hữu đã không bị ảnh hưởng bởi mưa gió gì, nhờ vé bán hết trước ngày trình diễn và mọi thứ đều không phải trả tiền, kể cả tiền mướn rạp (rạp Nguyễn Văn Hảo ủng hộ buổi hát không lấy tiền rạp). Ðồng thời lại tập trung toàn nghệ sĩ gạo cội của ba đại ban cải lương thời đó.

Sự phân bố thành phần đào kép cho buổi hát ấy như sau: Nghệ sĩ Phùng Há “bao sân” vai Tô Ánh Nguyệt; kép Từ Anh trong vai Minh mà theo như dân sành coi cải lương thì không chê chỗ nào được. Nhưng người ta cũng tiếc cho kép Tư Út, nếu còn sống thì buổi hát này chắc chắn vai Minh sẽ do Tư Út hát đóng cặp với bà Phùng Há. Còn kép Hai Tiền thủ vai ông già của Tô Ánh Nguyệt và quái kiệt nghệ sĩ Ba Vân vai cậu Tân (em Tô Ánh Nguyệt), ông diễu hay đến cỡ nào mà đào Thúy Nga ngồi gần cánh gà coi, đã cười lớn tiếng đến đỗi khán giả ngồi dưới hàng ghế cũng nghe được (Phía cải lương cũng gọi Ba Vân là quái kiệt như Trần Văn Trạch bên tân nhạc). Hề Tư Rọm trong vai chú Sáu, gia bộc của gia đình vợ Minh cũng xuất sắc trong vai này.

Buổi hát thu vào quỹ của hội trên 50 ngàn tiền Ðông Dương (năm 1952 tiền Ðông Dương giá trị , bao gạo một tạ 200 đồng). Sau buổi hát ấy và dĩa hát phổ biến rộng rãi cùng khắp nên tuồng Tô Ánh Nguyệt nổi tiếng luôn cho tới bây giờ vậy.

tancogiaoduyen (Theo Nganh Mai - NV)

http://cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=4206

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 9486669