Music news from a Vietnamese traditional musician

Chị được nhiều giải thưởng cao, được tặng Huân chương Ðộc lập hạng ba, là đại biểu HÐND thành phố Hải Phòng khóa 9... Và chị được phong tặng Nghệ sĩ Ưu tú khi còn khá trẻ.


Kim Liên sinh năm 1955 tại Kiến An, Hải Phòng. Từ nhỏ chị đã sớm bộc lộ tài năng nghệ thuật truyền thống, đặc biệt là chèo. 14 tuổi chị được tuyển thẳng vào Ðoàn chèo Hải Phòng và tài năng ngày càng nở rộ. Kim Liên bắt đầu nghiệp diễn từ những năm chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ xâm lược ở miền bắc.


Khi ấy Ðoàn chèo Hải Phòng được lệnh chia thành những mũi nhọn xung kích biểu diễn phục vụ các trận địa. Tiếng hát và những làn điệu chèo cổ của chị vang lên từ thành phố Cảng đến Bình Trị Thiên - Huế khói lửa đạn bom, từ đỉnh cao biên giới tới hải đảo... Những làn điệu chèo mượt mà, say đắm góp phần cổ vũ quân dân ta sản xuất và chiến đấu.


Chiến trường ác liệt ngày ấy trong tâm trí chị vẫn là những ký ức đáng nhớ, vất vả, gian khó, hiểm nguy nhưng đậm ân tình. Bởi nếu không có những gian khó của buổi đầu làm nghề có thể chị đã không trưởng thành được như hôm nay. Chị cũng đặc biệt tri ân với những người chiến sĩ, những người lính, bởi nếu không có sự khích lệ của họ trong những ngày đầu trên sàn diễn có thể chị không tiếp tục sự nghiệp này.


Kim Liên có vóc dáng và thân hình mềm mại, với đôi mắt có sức quyến rũ mãnh liệt, chinh phục mọi khán giả yêu chèo. Nhưng nét độc đáo ở người nghệ sĩ đó là lửa nhiệt tình, mê say, sáng tạo ở tất cả các vai diễn, không kể già, trẻ, chính, phụ... chị luôn tìm ra phong cách riêng, tạo ra những kỹ xảo, tiểu xảo làm tôn vinh thêm hình tượng nhân vật trong vai diễn.


Chị sắc sảo ở cả vai "chín" lẫn "lệch", vai chính lẫn phụ. Bước đi đầu tiên trong cuộc đời sân khấu của Kim Liên chủ yếu là những nhân vật "chín" trong chèo cổ như Trần Quốc Toản, Thị Kính, Công chúa Tô Lan, Ngọc Hoa, Chị Nhâm v.v...


Ðến những vai như Ðặng Thị Huệ trong Bể khổ, mụ quán trong Canh bạc cuối cùng... thì khán giả không khỏi ngạc nghiên, khâm phục thấy một Kim Liên đầy tài năng, bản lĩnh, đa dạng, không chỉ hát, múa giỏi, lại có thể đong đưa, nhí nhảnh, nghịch ngợm điêu luyện đến thế.


Với khán giả yêu mến nghệ thuật sân khấu chèo hẳn không thể quên những vai diễn kinh điển của chị như vai công chúa Tô Lan trong vở chèo cùng tên, vai Nhâm trong Chiếc nón bài thơ, vai Thị Kính, Ðào Huế... những vai diễn để lại tiếng vang, để lại ấn tượng trong khán giả đến tận bây giờ.


Có lẽ ở chị có một thứ mà rất nhiều diễn viên trẻ đang "thiếu", đó là lửa nghề, cái ngọn lửa ấy có thể xuất phát từ trong trái tim hồn nhiên của mỗi con người yêu nghệ thuật. Nhưng nó sẽ được hun nóng, sẽ được nâng đỡ và nuôi nấng dần như thế nào lại phụ thuộc từng người.


Tại nơi làm việc của NSƯT Kim Liên ở Ðoàn Chèo Hải Phòng, nhiều năm liền chị là tổ trưởng tổ diễn viên, Phó Bí thư chi bộ, đã có rất nhiều diễn viên trẻ trưởng thành dưới sự dìu dắt của chị. Lớp trước có Hoàng Mai, lớp sau có Thùy Dương... và nhiều gương mặt nữa.


Họ đang là những diễn viên được đánh giá cao về chuyên môn và dần quen với công chúng yêu mến nghệ thuật chèo truyền thống. Và bản thân chị cũng thành công đặc biệt trong các vai diễn trên chiếu chèo trong và ngoài nước, có vẻ như đó là một mặt của sự thành công.


Có lần tôi hỏi Kim Liên rằng chị có buồn không, nếu như chị đã và đang góp phần đào tạo ra những diễn viên giỏi nghề nhưng sân khấu chèo nay ít được công chúng hào hứng đón nhận, và tài năng của họ, vì thế, đang rơi rụng theo năm tháng? Chị cười và lắc đầu. Chị có niềm tin tuyệt đối. Chị nói, đừng nghĩ các nghệ sĩ chèo thì không thành ngôi sao. Loại hình nghệ thuật nào có khán giả đó. Khán giả nào ngôi sao đó. Ðó chính là sự thành công của nghề. Chỉ có điều chèo cổ cũng như các loại hình nghệ thuật truyền thống không bao giờ bị lãng quên. Chỉ có điều khán giả của loại hình nghệ thuật này âm thầm, yên lành và ổn định. Họ không được các phương tiện truyền thông tung hô, nhưng họ luôn là những người có ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.


Kim Liên cũng là người tiên phong trong việc đưa sân khấu chèo, các trích đoạn chèo đến giảng dạy trong các trường học, đến các phong trào văn nghệ quần chúng, đến các cơ quan xí nghiệp, nhằm bảo tồn và phát huy nghệ thuật chèo truyền thống.


"Học trò" của chị ở đủ các lứa tuổi. Chị cũng không mong cho họ trở thành diễn viên chuyên nghiệp. Mà chỉ mong họ hiểu, cảm nhận được những làn điệu chèo truyền thống, mong muốn làm sống lại những giá trị văn hóa kinh điển của ông cha đang dần bị mai một. Chị coi đó là niềm vui, bởi hàng ngày chị vẫn được sống cùng với những làn điệu, những trích đoạn chèo ưa thích, truyền dạy tình yêu ấy đến với mọi người.


Trong căn nhà gia đình NSƯT Kim Liên, tài sản lớn nhất có lẽ đó là một tình yêu giản dị. Cô con gái đã trưởng thành. Chồng chị, anh Cường, cán bộ công an đã về hưu, người đàn ông luôn bên cạnh vợ dù trong lúc khó khăn nhất, đến giờ vẫn luôn dành cho vợ một tình yêu lặng lẽ. Anh đã nhiều năm, nhiều đêm chờ đón vợ sau những chuyến lưu diễn, người đàn ông luôn cảm thông với nỗi đam mê, vất vả của vợ, trong đận gian khó, đã đồng ý với chị chỉ sinh một cháu để chị yên tâm công tác. Vợ là nghệ sĩ vất vả cơ cực. Nhưng anh yêu vợ mình, yêu chèo cổ, yêu nghệ thuật chân chính. Hạnh phúc giản dị hơn, nhưng cũng nặng nghĩa hơn.਍

tancogiaoduyen (Theo BÙI THỊ HƯƠNG - ND)