Hồ Trường An :sàn gỗ màn nhung 7
tiếp theo...
*Kim Hà và Mộng Thu: luôn làm đào nhì. Cả 2 cùng là ái nữ danh ca Năm Cần Thơ, cháu gọi 2 nghệ sĩ kim Chừng và kim Nên bằng dì. Kim Hà có một dạo làm đào nhì gánh Kim Hoàng-Như Mai, được báo chí nhắc nhở nhiều. Chồng trước của cô là nghệ sĩ Nam Hùng, người chồng thứ hai của cô là danh ca Thanh Sơn, còn người chồng thứ ba của cô là kép đẹp Tấn Đạt mà cô gặp khi về cộng tác cho công-ty Kim Chung. Kim Hà xinh đẹp, hát ngọt, nhưng trên các gánh trung ban chỉ làm đào nhì, lâu lâu đóng 1 vai chánh là vừa. Mộng Thu cũng như vậy, cô cũng là đào nhì gánh Kim Chưởng, đứng sau Trương Ánh Loan. Khi gánh này lăng-xê Phượng Liên và Thanh Nguyệt, cô tuột xuống hàng đào ba. Kể ra 2 chị em Kim Hà Mộng Thu có sắc lẩn thinh, nhưng thiếu người hướng dẩn giỏi nên tài năng và danh vọng không được thấp sáng.
*Ngọc Yến, Kim Chi: Kim Hà và Mộng Thu có người chị tên là Kim Chi, có sắc mà không có thinh nên ca vọng cổ không trôi. Kim Chi có một thuở làm đào độc gánh Nam Phong cùng chồng là soạn giả kiêm kép độc Việt Anh. Ngọc Yến là dưỡng nữ cô Năm Phỉ, đồng trang lứa với Kim Hoàng, Kim Cương và Xuân Lan. Lúc còn nhỏ, Ngọc Yến cùng 3 cô này phụ diễn tân nhạc cho sân khấu Nam Phi. Ngọc Yến không đẹp nhưng giỏi hóa trang. Cô hát vọng cổ không mùi lắm dù giọng cô thanh và làn hơi cô không hao hụt. Cô trung thành với Nam Phi cho tới cuối cùng dù gánh này chuyển qua bảng hiệu Năm Phỉ-Kim Cương, Nam Phong đi nữa. Cô đóng đủ vai chánh, lẳng, độc. Nhưng vai Đắc Kỷ trong vở Khoét mắt Khương Hoàng Hậu và 2 vở kế tiếp là Bá Âp Khải dạy đờn và đắc Kỷ thọ hình (cả 3 vở hát đều do Giáo Út soạn) đã làm cho khán giả tán thưởng tài nghệ cô nhiệt liệt.
tôi cần phải viết đôi chút về các nghệ sĩ gốc Bắc dù tôi biết về họ rất ít, kẻo không các bạn độc giả chê tôi kỳ thị Nam - Bắc. trước đó tôi đã nghe những cái tên như Sĩ Tiến, Tuấn Sửu, Mộng Dần, Anh Đệ, Sĩ Hùng. Các cô Lan Phương, Khánh Hợi, Tường Vi, Lữ Nhàn... Sĩ Tiền đóng vai Châu Du trong vở Hận Kinh Châu, hộc máu tươi trên sân khấu thật độc đáo. Sĩ Tiến là nhà soạn đại tài. Anh cũng là tác giả quyển "những mãnh tình nghệ sĩ". Vợ của Sĩ Tiến là cô đào Khánh Hợi đóng vai lữ Bố không thua cô Bảy Phùng Há trong Nam, tài đóng vai Lữ Bố của cô được họa sĩ Tạ Tỵ và nhạc sĩ Phạm Duy tán thưởng nồng nhiệt lắm, cho nên khi họ viết hồi ký có nhắc tới Khánh Hợi lẩn Sĩ Tiến. Em trai Sĩ Tiến là kép đẹp Sĩ Hùng kết duyên với Tường Vi, em gái kế của Bích Thuận (không phải là Tường Vi trên sân khấu Phụng Hảo). Còn Lan Phương lả chị của Ái Liên, có sắc có tài mà gặp nhiều gian truân trong tình trường và hôn nhân, không được phận đẹp duyên ưa như Ái Liên. Anh Đệ có đóng vai chánh trong phim nghệ thuật và hạnh phúc bên cạnh Ái Liên, vẫn là kép đẹp. Còn Tuấn Sửu thì đóng 1 vai quan trọng phim kiếp hoa bên cạnh Kim Chung và kim Xuân.
Hai Nữ nghệ sĩ gốc Bắc mà tôi biết trước hết qua giọng hát thâu thanh vào dĩa nhựa là Ái Liên và Kim Chung.
*Ái Liên: trước hết, tôi biết đến cái tên Ái Liên khi tôi nghe cô hát nhạc Tây lời Việt và được thâu vào dĩa béka (hát chung với Năm Châu) như "Santa Lucia" "guitar d'amour" "un bateau"... Sau đó vào năm 1948, cô có hát bản thằng cuội của Lê Thương và được thâu vào dĩa Asia tròng đỏ chữ kim nhủ. Theo lời danh hề Ngọc Trai, Ái Liên rất đẹp, có một thời gian vào Nam cộng tác với đoàn Phước Cương, vừa đóng tuồng vừa ôm đờn guitar hát phụ diễn nhạc Tây, giọng trong trẻo như tiếng hạc bay qua, đóng tuồng rất vững. Vì là đào có sắc lẩn thinh nên cô được các vương tôn công tử và các nam nghệ sĩ lừng danh dùng đủ mưu đen chước đỏ để dụ dỗ cô vào vòng phong tình nguyệt trái. Nhưng đây là người phụ nữ khôn ngoan, có tiết tháo có đạo đức nên cô thoát hết những cạm bẫy ái tình để kết duyên với một nghiệp chủ nhà giàu đẹp trai có óc kinh doanh tinh nhạy tên là Hà Quang Định. Về sau Ái Liên có đóng phim nghệ thuật và hạnh phúc với cô con gái của mình là Ái loan cùng cô đào cải lương Lệ Thanh với 2 kép Anh Đệ và Ngọc Dzư. Lúc đó cô đã hơi phát phì và không còn trẻ trung nữa. Ba cô con gái của cô là Ái Xuân, Ái Vân, Ái Thanh đều trở thành ca sĩ.
*Kim Chung và Kim Xuân: tôi biết Kim Chung từ khi tôi được nghe cô hát 2 bản đoàn lữ nhạc của Đỗ Nhuận và chiều vàng của Nguyễn Văn Khánh được thu vào dĩa nhựa. Sau đó dĩa Asia có thu bản học sinh hành khúc và lòng mê Việt Nam của Lê Thương. Bản đầu cô hát chung với Lê Thương, bản sau cô đơn ca. Quả thật cái mỹ danh "tiếng chuông vàng thủ đô" quả không ngoa chút nào. Tiếng của cô trong như chuông, tuy vang lộng mà dịu ngọt ôn nhu, ngập tràn cái âm sắc nữ tính kiều mỵ. Sau đó tôi có xem cô đóng trong phim kiếp hoa]/i] với Trần Quang Tứ, Ngọc Toàn, Tuấn Sửu và Kim Xuân. Trong phim, Kim Chung không đẹp. Cho nên tôi không thể tưởng tượng làm sao mà trên sân khấu Tố Như với biết bao bông hoa biết nói như Bích Thuận, Khánh Hợi, Tường Vi, Lữ Nhàn, Túy Hoa, cô luôn luôn đóng vai chánh mà toàn những vai sắc nước hương trời như vai mỹ nhân trong [i]tam hoàng tử tranh hôn, vai Điêu Thuyền trong Phụng Nghi Đình, vai Tây Thi trong Phạm Lãi Tây Thi, vai Thôi Oanh Oanh trong Tây Sương Ký, vai Thúy Kiều trong Kim Vân Kiều[i/], vai Mạnh Lệ Quân trong [i]Tái Sanh Duyên. Đã vậy, khi xem xong Kim Vân Kiều, bác sĩ y khoa kiêm học giả Đàm Quang thiện hạ bút 2 câu thơ bất hủ:
Nguyễn Du để lại bút thần
Kim Chung làm sống trên trần Kiều Nương
Tôi đã xem Kim Chung khi gánh của cô trụ diẽn tại rạp Aristo và Olympic. Cô Không xấu, nhưng răng cô sao hơi dài, má cô hơi thỏn. Đã vậy lúc đó tiếng cô vang lộng thì hãy còn, nhưng dịu ngọt thì không, tiếng cô trở nên the thé, khó gây mỹ cảm, ấn tượng tươi mát cho tôi. Nhưng dù sao tài của cô hãy còn sung mãn. Tôi có đem vận sự này hỏi những cụ Bắc di cư quen thân, họ bảo:
- Hồi còn xuân xanh, Kim Chung vẫn có khuôn mặt bầu bĩnh, hàm răng cô ta tuy hơi vẩu nhưng duyên dáng đậm đà. Cho nên cô ta đóng những vai mỹ nhân rất xứng. Lại nữa vóc mình cô ta đẹp, tay chân xinh xắn, dáng dấp phong lưu. Cô ta xinh đẹp chỉ có năm, sáu, nhưng cô ta có cử chỉ dáng điệu phong lưu đài các làm khán giả có cái ảo tưởng cổ xinh đẹp tới chín tới mười.
Tôi có xem tuồng Thiên Nga Công Chúa phỏng phim "the swan" do Grace Kelly thủ vai công chúa. Trong vai công chúa, Kim Chung mặc áo đầm rất đẹp, loại hở ngực hở vai rồi khoác áo lông chồn theo kiểu hoàng hậu công chúa Tây phương. Vóc mình, cổ, ức, cánh tay cô đẹp mịn màng óng chuốt, còn dáng đi, cách phe phẩy quạt của cô rất qúi phái.
tiếp theo...
Những nghệ sỉ đầu quân cho công-ty kim Chung càng lúc càng chìm trong bóng tối như Thanh Hải, Tấn Đạt, Hoài Trúc Phương, Phước Hậu, Ngọc Ẩn, Út Hậu cùng các nữ nghệ sĩ Diệu Hiền,
- Nữ nghệ sĩ kim Hoàng dìu dắt cho lũ cháu của mình là 3 anh em Thanh Điền, Hà Mỹ Liên, Hà Mỹ Xuân vào gánh Kim Chung. năm 1965, Hà Mỹ Liên lấy chồng Pháp và sang Pháp định cư. Thanh Điền kết hôn với nghệ sĩ Thanh Kim Huệ khi cả 2 cộng tác cho gánh Kim Chung. Năm 1974, Thanh Điền lập ra đoàn Xuân Liên Hoa với Hà Mỹ Xuân, Thanh Kim Huệ là đào chánh. Anh có mời nghệ sĩ lão thành Ba Vân về làm đạo diễn. Hà Mỹ Xuân là một nữ nghệ sĩ có đủ tài sắc, có con đường triển vọng không xa xôi. Sau 75, cô được chọn đóng vai Trưng nhị trong tuồng Tiếng Trống Mê linh bên cạnh Thanh Nga đóng vai Trưng Trắc. Còn Thanh Kim Huệ là nghệ sĩ vừa đẹp vừa có tiếng tốt.
*Sự xuất hiện 3 ngôi sao trẻ là Kim Loan, Kim Tuyến, Phương Ánh: Kim Loan vốn là ca sĩ cổ nhạc tại nhà hàng ca nhạc bên Thị Nghè, sau về đầu quân cho đoàn Thanh Minh-Thanh Nga, rất thành công trong vở Phu Tử Tùng Tử. Kim Tuyến cộng tác cho đoàn Kim Chung. Phương Ánh xuất thân từ trường Quốc Gia Âm Nhạc&Kịch Nghệ. Cả 3 đều trẻ đẹp ca hay, diễn xuất có nét nghệ sĩ lớn. Kim Tuyến đóng thoại kịch trên TV cũng giỏi. Có lần trong chương trình thoại kịch Kim Cương trên TV, cô đóng một vai quan trọng trong vở Bóng Chim Tăm Cá bên cạnh Kim Cương và Bảo Ân...
*Những nam nghệ sĩ đẹp trai, ca hát lẫy lừng, nhưng lọt ra ngoài giải Thanh Tâm: Hùng Cường, Dũng Thanh Lâm và Út Hiền: Hùng Cường bên tân nhạc là giọng hát dũng mãnh. Gặp những bài có chỗ lên cao như Vọng Ngày Xanh của Khánh Băng, Tiếng Dương Cầm của Văn Phụng, Mộng Đẹp Ngày Xanh của Hoàng Trọng, anh hát tròn tiếng, không gảy, không sượng. Khi hát vọng cổ, anh tỏ ra điêu luyện không thua kém những giọng ca lỗi lạc của Thành Được, Ngọc Ấn, Kim Nguyên... Trên sân khấu Kim Chung, Hùng Cường rất thành công vai Bạch Hải Đường trong tuồng Tướng Cướp Bạch Hải Đường của Nguyễn Huỳnh, được báo chí khen tặng hết lời. Với vóc dáng oai hùng cao lớn, khuôn mặt dễ nhìn, tài diễn xuất tiềm tàng, dù là ở trên sân khấu thiếu những đạo diễn giỏi, anh vẫn gây cho khán giả cái cảm tuởng rằng đây là một nghệ sĩ lớn trong một tương lai không mấy xa xôi. Hùng Cường lại lọt ra khỏi số hạn định của giải Thanh Tâm, nhưng con đường vinh quang của anh sau này không phải dựa vào giải đó. Nó dựa trên sân khấu Dạ Lý Hương, dựa vào tài hát nhạc lính của anh cặp với Mai Lệ Huyền, và vào sự ngihệp đóng phim của anh.
*Út Hiền sáng đẹp dưới ánh đèn sân khầu, giọng ca anh điêu luyện và bay bướm, phảng phất âm hưởng giọng ca của Hữu Phuớc. Trên sân khấu Hương Mùa Thu, anh thay Thanh Hải (khi anh này đầu quân cho gánh Kim Chung) để đóng những tuồng của Thu An như Xác Áo Bên Cầu Gỗ, Vó Ngựa Đêm Trăng, Chiều lạnh Tuyết Băng Sơn, Ảo Ảnh Châu Bích Lệ, Người Câu Bóng Trăng v.v... Út Hiền cũng bị lọt ra ngoài số tuổi hạn định của giải Thanh Tâm.
*Dũng Thanh Lâm với vóc tầm thước, khuôn mặt thanh tú và sáng đẹp, giọng ca trác tuyệt với hơi đồng vang lảnh lót có pha chút hơi thổ khào khào cực kỳ mê cảm. Giọng hát đó thật trơn ngọt dễ dàng, lên cao không tét, xuống trầm không nghẹt, tung hoành ngoạn mục như sư tử hí cầu. Khi đứng chung cùng một sân khấu Kim Chưởng với Phương Quang và Diệp Lang, anh sáng qua các vở Nhà Sư Và Tướng Cướp của Mộc Linh, hoặc đóng lại vai cũ của Thành Được trong tuồng Thuyền Ra Cửa Biển của Yên Trang và Phong Anh. Trên TV trong tuồng Tưóng Cướp Bạch Hải Đường anh đóng vai ngưòi chồng sa ngã và trụy lạc bên cạnh Ngọc Giảu (trong vai vợ cũ của Bạch Hải Đường) thật đạt. Trên sân khấu Thái Duơng, anh vẫn là kép chánh đóng bên cạnh Phượng Liên, Mỹ Châu, Hương Lan và Thành Được. Tài nghệ anh có thể phát triển thêm trên sân khấu này. Sau 75, có lần anh thay thế Thành Được để đóng vai chánh trong vở Sân Khấu Về Khuya rất tới. Báo chí tỏ ra hơi bất công với anh, họ nhắc nhở anh nhiều, nhưng ít khi đề cặp tới tài ca diễn của anh mà chỉ nhắc tới anh qua những cuộc phiêu lưu ái tình của anh. Có thể bảo, Thành Được (khi còn ở với Út Bạch Lan, lại có vợ bé là một cô gái quê sắc nước hương trời ở Gò Công mà anh đặt tên cô ta là Trinh. Chưa hết, anh còn dan díu với một nữ sinh viên đẹp lộng lẫy và có 1 con với cô ta. Sau đó vì sự rúng ép của gia đình, buộc cô sang Pháp), Hùng Cường và Dũng Thanh Lâm là 3 anh chàng nam nghệ sĩ nổi tiếng đào hoa nhầt, có những cuộc tình sôi nổi và phóng dật nhất. Dũng Thanh Lâm vì là lai Pháp, có quốc tịch Pháp nên không được dự vào giải Thanh Tâm.
-Những nghệ sĩ lớn nhưng lại họp với vai nhì trên các sân khấu lớn: Ngọc Giàu, Như Ngọc, Kim Ngọc, Thanh Tú, Diệp Lang.
*Ngọc Giàu có vóc vạc hơi thấp, nhưng hơi ca thật tuyệt vời, lối ca thật hoa mỹ và điệu nghệ. Tài diễn xuất của cô thật đa diện, cô đóng các vai thương, lẳng, độc, đều hay, thậmchí hóa trang đóng vai bà già cũng tuyệt vời. Nhưng trên sân khấu Thanh Minh-Thanh Nga, cô phải thủ vai nhì bên cạnh Thanh Nga trong vai chánh. Cái sắc vóc của cô quả có hơi bất lợi cho cô. Nhưng nhờ ca diễn mà khán giả quên đi cái khuyết điểm ở sắc vóc của cô và họ lần lần bị cô thôi miên. Trên sân khấu Thanh Minh-Thanh Nga, Ngọc Giàu thành công trong các tuồng Hai Nàng Dâu Trẻ của Thái Thụy Phong và Trần Đình, Vụ Án Song Hôn của Hoàng khâm và rất nihều vai trong các tuồng khác.
*Như ngọc ca ngọt, sắc vóc đều đẹp, nhưng diễn chỉ đạt ở vai lẳng và độc. Cho nên từ Thủ Đô buớc sang qua Kim Chưởng, cô chỉ thích hợp đóng vai lẳng độc hoặc vai nhì.
*Kim Ngọc vì vóc nhỏ, khó thể chế ngự sân khấu và khắc phục các nữ nghệ sĩ đồng diễn với mình về phương diện sắc vóc. Nhưng cô là đào hài có hạng nên bất cứ trên sân khấu đại ban nào cô cũng là cây đinh sáng chói, không để bất cứ nữ đồng ngihệp nào của mình nhận chìm.
*Thanh Tú và Diệp Lang đều huy hoàng về sắc vóc nhưng cả 2 không phải là tay ca lỗi lạc. Giọng Thanh Tú êm ái mượt mà nhưng không có âm vang, hơi ca cũng không mấy phong phú. Còn Diệp lang thì có giọng lão, làn hơi lại hao hụt, cách ca nghe được nhờ khéo sắp chữ mà thôi. Về diễn xuất, từ thiên bẩm, Diệp Lang đã đóng tuồng hay, dù là đóng vai già đi nữa. Bởi ca không mùi nên anh khó có thể đóng vai chánh dù là trên sân khấu trung ban đi nữa. Còn Thanh Tú nhờ chịu khó học hỏi nên trên sân khấu Thanh Minh-Thanh Nga, anh đóng vai kép nhì bên cạnh Hữu Phước đóng kép chánh. Trên TV, anh đóng những vai chánh trong các vở tuồng của Năm Châu như tuồng Vương Tơ chẳng hạn. Thanh Tú ít may mắn bên cải lương, nhưng lại thành công bên nghề đóng phim. Anh vẫn là một jeune premier lý tưởng cho các cuốn phim tình cảm.
Sự xuất hiện của Minh Cảnh và Lệ Thủy trong làng dĩa nhựa:
*Giọng Lệ Thủy sắc bén giòn giã vang lộng, lối phát âm mộc mạc, làn hơi dũng mãnh. Giọng Minh Cảnh phong phú, anh có lối ca uốn lượn song song với cái nội lực chân truyền của mình, sáng tạo ra một lối ca vọng cổ mới mà sau này có nhiều nghệ sĩ bắt chước như Thanh Kim Huệ, Thanh Tuấn, Minh Vương, Minh Phụng v.v...
Từ Hoa Mùa Xuân bước sang Dạ Lý Hương: ông bầu Xuân lúc đầu lập ra gánh Hoa Mùa Xuân, tung ra tuồng chưởng Cô Gái Đồ long, tuy đã đưa các nghệ sĩ Tấn Tài (vai Trương Vô Kỵ), Kim Ngọc (vai Chu Chỉ Nhược), Hồng Nga (Kim Hoa Bà Bà) và nhất là Thanh Sang (vai Kim Mao Sư Vương TẠ TỐN), nhưng gánh không mấy khá. Rồi đó, khi Tấn Tài ra đi, ông bầu đưa cặp Hùng Cường & Bạch Tuyết về thay thế và đổi tên đoàn là Dạ Lý Hương thì đoàn lên như diều gặp gió. Vở Tuyệt Tình Ca đã đưa Bạch Tuyết lên chót đỉnh vinh quang qua vai Lê Thị Trường An, Hồng Nga vai bà mẹ, Út Trà Ôn vai ông cò Q.9, Thanh Sang vai Lê Long Hồ. Vở tuồng làm đổ lệ biết bao khán giả.
Vào 2 năm chót của thập niên 50, vận sự quan trọng nhất là ký giả kỳ cựu Thanh Tâm Trần Tấn Quốc đặt ra giải thưởng Thanh Tâm. Năm 1958, nhận thấy tình trạng suy đồi của nền ca kịch cải lương, nhất là về phương diện diễn xuất, nên ký giả Thanh Tâm Trần Tấn Quốc liền nảy ra ý kiến đặt giải thưởng cho các nam nữ nghệ sĩ trong vòng lứa tuổi 16 tới 24. Ông tiếp xúc với các danh tài sân khấu như Năm Châu, Ba Vân, Duy Lân, Phùng Há cùng các ký giả kịch trường nổi tiếng như Vạn Lý, Phong Vân, Ngọc Kỳ Lân (tức Nguyễn Ang Ca), Kim Đồng Tử (tức nhà văn Ngọc Linh, Kiên Giang Hà Huy Hà để đặt ra giải Thanh Tâm nhằm mục đích khuyến khích những ngôi sao sân khấu vừa rạng rỡ trên nền trời kịch nghệ và còn hứa hẹn một tuơng lai huy hoàng. Công việc tiến hành rùm rụp vì được các thức giả ủng hộ.
Nghệ sĩ Năm Nghĩa từ trần. Bà vợ là Nguyễn Thị Thơ phải một mình lèo lái đoàn Thanh Minh. Bà có óc quản trị, có tài lèo lái. Bà muốn cô con gái cưng của mình là Thanh Nga trở nên một nghệ sĩ có tên tuổi và có chân tài nên âm thầm chuẩn bị từng nấc thang danh vọng cho con. Một mặt bà cho Thanh nga học hát vọng cổ với nhạc sĩ Út Trọng, một mặt bà nhờ cô Bảy Phùng Há và chị Kim Cúc uốn nắn cách đóng tuồng cho Thanh Nga khi cô đóng vai Sơn Nữ Phà Ca trong vở Màu Tím Hoa Sim (còn có thêm cái tựa là Người Vợ Không Bao Giờ Cưới) của Kiên Giang Hà Huy Hà. Sau đó Kim Cúc, Phùng Há, Năm Châu cùng huấn luyện cho Thanh Nga, Hữu Phước cùng toàn nghệ sĩ gánh Thanh Minh đóng vở Gió Nguợc Chiều của Nguyễn Thành Châu. Hai tuồng trình diễn thấp sáng tên tuổi Thanh Nga lẩn Hữu Phước, đặc biệt là Thanh Nga vì cô đang ở vào lứa tuổi tranh giải Thanh Tâm.
*Thanh Nga đoạt giải Thanh Tâm vào năm 1958. Tiệc ăn mừng ra mắt báo chí được tổ chức tại nhà hàng Bồng Lai, được thu vào phim thời sự của Trung Tâm Quốc Gia Điện Ảnh. Công việc quang minh chính đại đó cũng có vài báo ghen tỵ xuyên tạc, nhưng giải Thanh Tâm không vì đó sức mẻ hao mòn danh tiếng.