Hồ Trường An :sàn gỗ màn nhung 8
-Những nghệ sĩ trẻ tuổi có nhiều triển vọng: đây là những nghệ sĩ có tuổi đời còn nằm trong giải Thanh Tâm và có nhiều triển vọng đoạt được giải này.
*Bích Sơn: trên sân khấu Thanh Minh Thanh Nga, cô đã từng là đào nhì bên cạnh Thanh Nga trong vở Lỡ Bước Sang Ngang của Thu An, bên cạnh Ngọc Nuôi trong tuồng Đêm Vĩnh Biệt của Hà Triều Hoa Phượng. Trước đó, dù hát vọng cổ không mùi, nhưng bóng sắc và tài diễn xuất của cô đã lừng lẫy qua các sân khấu Thúy Nga, Bích Thuận, Ngọc An - Bích Sơn. Khi cô đào Ngọc Đán rời đoàn Bích Thuận thì chính Bích Sơn đảm nhiệm các vai của Ngọc Đán, đặc biệt nhất là vai Huyền Trân Công Chúa trong vở Sương Gió Chiêm Thành của Vạn Lý và Viễn Châu. Kể ra Bích Sơn có sắc có tài, tuy nổi tiếng, nhưng lại kém may mắn bên sân khấu cải lương lẩn điện ảnh. Về phim ảnh, cô chỉ đóng có 2 phim là Thế Hệ Hai Mươi và Nghìn Năm Mây Bay.
*Ngọc Giàu: trên sân khấu Kim Chưởng là đào nhì sau Út Bạch Lan. Nghệ thuật đóng tuồng của cô khác lối diễn qui ước và tô đậm sắc thái của bà bầu Kim Chưởng, lúc đó kiêm thêm chức đạo diễn. Còn giọng ca của cô thì ngang ngửa giọng ca Út Bạch Lan. Nhưng sắc vóc cô hơi lùn, khuôn mặt tròn không duyên dáng. Vậy mà về sau, cô lần lần thôi miên khán giả ngay khi xuất hiện ở màn đầu nhờ tài diễn xuất trội.
*Diệu Hiền: cô bắt đầu chói rạng trên sân khấu Hoa Sen và cũng giọng hát được các hãng dĩa chú ý. Lần đầu tiên đóng tuồng xã hội Bẽ Bàng Duyên Tơ Tóc trên sân khấu này, cô không có lọng cọng lắm.
*Ngọc Hương: đây là một giọng kim cao vút, sáng chói trên sân khấu Nam Phong, đóng tuồgn Tàu rất hay, sắc vóc thật lý tưởng cho một cô đào chánh từ gánh trung ban trở lên. Về sau cô trở thành đào chánh gánh Thủ Đô, nổi tiếng trong các tuồng do Thu An soạn như Tiếng Trống Sang Canh, Chiếc Quạt Lụa Hồng, Sầu Quan Ải v.v...
*Thanh Thanh Hoa: lúc đầu trên sân khấu Thủ Đô, cô chỉ đóng vai đào nhì. Nhưng ngay ở tuồng Tiếng Trống Sang Canh, cô đã chinh phục báo chí làm cho cương vị của Ngọc Hương nghiêng ngữa. Giọng Thanh Thanh Hoa không trong, không vang lộng. Với giọng nhung mềm chải chuốc và cách ca sắp chữ khéo nên Thanh Thanh Hoa hát vọng cổ thiệt điệu nghệ.
*Lan Chi, Kim Nương, Ánh Hồng: cả 3 đều có dáng dấp nữ sinh, có phong độ cao sang. Lan Chi đóng vai đào thương không kém 2 nữ nghệ sĩ Ba Thanh Loan và Kim Lan trước kia. Cô diễn xuất rất đầm thắm và nhạy cảm tuyệt vời trong những vai thương nên dễ chinh phục khán giả khó tánh. Còn Kim Nương thành công trong tuồng Tàu lẩn tuồng xã hội hay tuồng hương xa trên sân khấu Hương Mùa Thu không để cho cô đào chánh Ngọc Hương nhận chìm.
*Tấn Tài, Thanh Tú: cả 2 đều là kép chánh gánh Tân Hương Hoa. Tấn Tài vừa rời khỏi đoàn là ông bầu Vân Sinh tìm được Thanh Tú thế vào. Sắc vóc cả 2 đều đạt tiêu chuẩn. Tấn Tài có dáng dấp thanh cảnh và khuôn mặt thật sáng đẹp. Thanh Tú cường tráng hơn, gương mặt rất thanh tú như cái tên của mình.
*Hùng Minh, Hoàng Long: đều là kép trẻ đẹp trên sân khấu Song Kiều - Thúy Nga. Hùng Minh vóc vạc trung bình, giọng không có gì đặc biệt nhưng hát vọng cổ khá mùi. Riêng Hoàng Long tuy không sáng sân khấu hơn Hùng Minh nhưng có cái nét dí dỏm lúc đóng tuồng, giọng mềm dẻo và đậm đà hơn.
Năm 1959, trong thời gian ban giám khảo đang chấm điểm cho các nam nữ nghệ sĩ có tuổi nằm trong hạn định của giải; khán giả, khách mộ điệu bốn phương cùng bàn tán sôi nổi về những nam nữ nghệ sĩ có hy vọng đoạt giải. Ai cũng nghỉ rằng kiều nữ Bích Sơn sẽ đác thắng vì lúc đó Bích Sơn được bái chí nhắc nhở tói vai Sương trong Đêm Vĩnh Biệt của Hà Triều Hoa Phượng cùng vai Tuyết Anh trong vở Lỡ Bước Sang Ngang. Nhưng đùng một cái, báo chí công bố nữ nghệ sĩ Lan Chi thuộc gánh Phước Chung và nam nghệ sĩ Hùng Minh thuộc gánh Song kiều-Thúy Nga đoạt giải. Hai nghệ sĩ này không được khán giả biết tới nhiều vì gánh Song Kiều-Thúy Nga chỉ diễn có một lần tại rạp Nguyễn Văn Hảo, còn gánh Phước Chung chưa hề léo hánh tới thủ đô kể từ khi ông Trần Tấn Quốc đặt ra giải này.. Thế là có vụ eo sèo của các báo đối nghịch với báo Tiếng Dội của ông Trần Tấn Quốc. Tới khi đoàn Phước Chung về rạp Nguyễn Văn Hảo trình diễn, khán giả được dịp thưởng thức tài khóc như mưa của Lan Chi trong 2 vở Nhụy Hoa Lan/i] và [i]Quan Âm Diệu Thiện, khán giả mới thấy rằng ban giám khảo chí công vô tư. Bích Sơn tuy thành công 2 vai Sương và Tuyết Anh, nhưng đó cũng chỉ là 2 vai phụ đứng sau vai của Ngọc Nuôi và vai của Thanh Nga trên sân khấu Thanh Minn-Thanh Nga mà thôi.
Để tránh bớt miệng lằn lưỡi mối, ký giả Trấn Tấn Quốc bỏ cái bút hiệu Thanh Tâm của mình đi và lấy bút hiệu khác là Trần Tử Văn.
Giải Thanh Tâm có phát huy chương vàng và bằng danh dự cho những nam nữ nghệ sĩ tuyển chọn được trúng giải mỗi năm.
*Năm 1958: nữ nghệ sĩ Thanh Nga.
*Năm 1959: nữ nghệ sĩ Lan Chi và nam nghệ sĩ Hùng Minh.
* Năm 1960: 2 nữ nghệ sĩ Bích Sơn và Ngọc Giàu.
*Năm 1961: nữ nghệ sĩ Thanh Thanh Hoa.
*Năm 1962: 2 nữ nghệ sĩ Ngọc Hương và Ánh Hồng.
*Năm 1963: 3 nữ nghệ sĩ Bạch Tuyết, Kim Loan và Trương Ánh Loan cùng 3 nam nghệ sĩ Tấn Tài, Diệp Lang và Thanh Tú.
*Năm 1964: nữ nghệ sĩ Lệ Thủy và nam nghệ sĩ Thanh Sang.
Về sau, ban tuyển chọn giải Thanh Tâm có đặt ra 2 giải: giải thứ nhất dành cho những nghệ sĩ xuất sắc trong năm, không hạn tuổi tác. Giải thứ hai dành cho các nghệ sĩ triển vọng trong lứa tuổi từ 16 tới 24.
*Năm 1965:
a/ Diễn viên xuất sắc trong năm: nam nghệ sĩ Hữu Phước và nữ nghệ sĩ Bạch Tuyết.
b/ Diễn viên có nhiều triển vọng: nam nghệ sĩ Phương Quang và nữ nghệ sĩ Phượng Liên.
*Năm 1967:
a/ Diễn viên xuất sắc trong năm: nam nghệ sĩ Thanh Hải và nữ nghệ sĩ Ngọc Giàu.
b/ Diễn viên có nhiều triển vọng: 2 nam nghệ sĩ Bảo Quốc và Phương Bình cùng 2 nữ nghệ sĩ Ngọc Bích và Mỹ Châu.
Nhìn vào giải Thanh Tâm từ 1958 cho tới 1964, rồi tới giải những nghệ sĩ nhiều triển vọng từ 1965 cho tới 1967, chúng ta thấy Thanh Nga và Bạch Tuyết mới là cặp xứng tài xứng sắc, đóng nhiều vai khó diễn mà vẫn đạt tới cái phẩm cao của nghệ thuật diễn xuất. Thanh Nga có vẻ đẹp tươi thắm cao sang giống như cô đào Dư Mẫn của màn bạc Hương Cảng, ca hát chỉ nhờ âm sắc đẹp chớ không ở cách huê dạng hay ở làn hơi phong phú. Bạch Tuyết tuy có dáng dấp phong lưu, nhưng không đẹp, tiếng hơi khàn phải ếm sâu vào cuống họng để cho lảnh lót hơn. Ấy vậy mà nhờ biết luyện tập làn hơi dài, biết đủ cách huê dạng, biết sắp chữ khéo và nhất là nhờ nhạy cảm, dễ nhập vào vai tuồng nên Bạch Tuyết ca diễn đều hay. Trời không cho cô thanh lẫn sắc, nhưng cọ có cách luyện tập để cho lối ca của cô mê hoặc được khán thính giả. Cô biết hóa trang, biết tạo cốt cách phong lưu, dáng điệu đài các vá nhất là cô khéo diễn xuất nên cô có thẻ nhận chìm những nữ nghệ sĩ thanh sắc đồng diễn với cô.
Bên nam chỉ có Diệp Lang, Thanh Tú và Thanh Sang mới có tài diễn xuất, tiếc rằng họ ca không bằng Tấn Tài. Còn Hùng Minh sau khi nhận giải thưởng và sau vụ cùng Thanh Hương thay chồng đổi vợ, tiếng tăm cùng tài nghệ anh càng lúc càng lu chìm dần. Anh chưa thể đóng được tuồng xã hội, mà chỉ đóng được tuồng hương xa mà thôi. Lan Chi sau khi lấy kép độc Văn Đặng đả có 2 vợ, bị sa thảy khỏi gánh Phước Chung, tên tuổi phai mờ dần. Cô tuy đóng trội ở các vai đào thương, nhưng nhảy sang qua các vai có cái tâm lý đa diện như vai Thu (Người tình của Chàng Họa Sĩ) trong vở Vợ Và Tình của Nguyễn Thành Châu, cô không thể lột tả cái phần uyển chuyển, phức tạp, éo le của tâm lý nhân vật. Do đó cô không thể trở thành nghệ sĩ lớn được. Đã vậy sau mấy lần sanh nở, sắc vóc cô hao mòn, tiếng hát cô không còn ngọt ngào lưu loát nữa.
Trong gánh Thủ Đô, vì giọng ca mềm nhung của mình bị giọng ca chuông vàng khánh ngọc của Ngọc Hương lấn lướt nên Thanh Thanh Hoa phải làm đào nhì. Nhưng cô có tài năng diễn xuất tiềm tàng, cho nên bất cứ vai thương, lẳng, độc nào giao cho cô đều được cô lột tả tới nơi tới chốn. Ngọc Hương chỉ đóng được vai thương trong tuồng hương xa mà thôi. Khi đóng tuồng xã hội, cô có vẻ hơi cứng, không được nhuyển và tự nihên. Trái lại Thanh Thanh Hoa đóng tuồng xã hội như cá gặp nước, như rồng gặp mây. Cô xông xáo thao túng ở bất cứ vai nào có tâm lý đa diện như vai Thu trong vỡ Vợ Và Tình. Đó là vai ích kỷ lõi đời, có cá tính mạnh nhưng lại có thiên lưong, dám hy sinh hạnh phúc riêng mình cho lẻ phải, cho ái tình cao thượng. Thanh Thanh Hoa khi đóng vai Thu không thua nữ nghệ sĩ Kim Cúc đã từng đóng vai này trên sân khấu Thanh Minh-Thanh Nga.
Phương Quang, Phượng Liên, Thanh Nguyệt xuất thân trên sân khấu Kim Chưởng mà không nhiểm lối diễn xuất tô đậm sắc thái của bà bầu Kim Chưởng. Phương Quang không có đường nét hài hòa trên khuôn mặt. Nhờ giỏi hóa trang nên anh cũng sáng sân khấu, nhưng không ăn ảnh khi đóng Tivi. Cách ca của anh rất điệu nghệ, làm giới thuởng ngoạn cao rất hài lòng. Phượng Liên đẹp thắm thiết rực rỡ, ca hát cực kỳ điêu luyện và truyền cảm, nhảy qua đóng tuồng xã hội rất nhuyễn, rất đạt. Trên sân khấu hay trên màn ảnh tivi chưa ai mặc áo bà ba và quần sa-teng đẹp như Phượng Liên. Trong 5 năm cuối của thập niên 60 và tới 3 năm đầu của thập niên 70, Thanh Nga, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Phượng Liên và Thanh Thanh Hoa là 5 ngọn sóng thần gây nhiều tiếng vang đẹp nhất cho sân khấu cải lương. Bên cạnh đó, Thanh Sang, Thanh Tú, Diệp Lang, Nam Hùng với tài nghệ diễn xuất vững vàng có thể đứng chung bất cứ sân khấu nào với 3 diễn viên có tên tuổi lớn là Hữu Phước, Thành Được, Hùng Cường.
Thanh Nguyệt, Ngọc Bích đều là 2 nữ nghệ sĩ trẻ đẹp. Thanh Nguyệt xinh xắn tươi mát. Ngọc Bích thùy mị đoan trang. Lối ca của Thanh Nguyệt ngọt ngào, lưu loát và đơn giản, còn lối ca của Ngọc Bích uyển chuyển bay bướm như phụng múa loan xè. Riêng Bo Bo Thanh Hoàng rất duyên dáng, hát Hồ Quảng rất trội. Vì vào nghề từ nhỏ nên vừa tới chớm tuổi xuân xanh, cô có nihều kinh nghiệm sân khấu.
Lệ Thủy, Mỹ Châu trội về ca hơn diễn. Lối ca của Lệ Thủy tuy có tung hoành nhưng tung hoành trong khuôn khổ, trong khi đó lối ca của Mỹ Châu phá thể. Cả 2 đều đẹp nhưng chỉ đóng tuồng hương xa. Phương Bình cũng vậy, cũng sáng sân khấu, cũng ca ngọt hát hay, nhưng cũng chỉ đóng tuồng hương xa, được cái lối diễn anh trầm tĩnh hơn, sạch sẻ hơn, trong khi các bạn đồng nghiệp cùng lứa tuổi với anh chỉ o bế gò gẫm giọng ca., nhưng diễn xuất cẩu thả, hò hét lố lăng. Bảo Quốc chỉ thọ hưởng mặt mũi khôi ngô của ông bố Năm nghĩa, nhưng không thọ hưởng giọng hát thanh tao ngọt ngào của bố. Nguợc lại anh diễn xuất rất sống động, xứng đáng là kép diễn, đặc biệt là vai hài.
Từ năm 1965 cho tới năm 1967, nhìn về giải nam nữ diễn viên xuất sắc trong năm, 3 cái tên Thanh Nga, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu (bên nữ), Hữu Phước, Thành Được, Thanh Hải (bên nam), chỉ trừ Thanh Hải không đạt mức diễn xuất cao bằng Hữu Phước và Thành Được, nhưng giữa các nam nghệ sĩ của công-ty Kim Chung, anh là kẻ khá nhất, diễn xuất không cẩu thả, ca hát không lố lăng. Hữu Phước nhờ vai chánh trong vở Đôi Mắt Người Xưa của Nguyễn Phương và Hoàng thị Nguyệt (phỏng theo tiểu thuyết cùng tựa của Ngọc Linh) mà được giải. Còn Bạch Tuyết trội ở 2 vở Tuyệt Tình Ca của Hoa Phượng và Ngọc Điệp cùng vở Nỗi Buồn Con Gái của Hà Triều và Hoa Phượng nên xứng đáng là kẻ đầu tiên đoạt giải nữ nghệ sĩ xuất sắc trong năm 1965. Năm sau Thành Được thành công qua vai chàng kiếm sĩ mù trong vở Tiếng Hạc Trong Trăng của Yên Ba và Loan Thảo cùng vai ông vua đẹp trai trong vở Quân Vương Và Thiếp của Ngọc Huyền Lan và Viễn Châu, còn Thanh Nga thành công qua vai chánh trong vở Sân Khấu Về Khuya của Nguyễn Thành Châu.
Có một vận sự rất cảm động, khi được báo chí phỏng vấn về chuyện trúng giải của mình, Thanh Nga cho biết:
-Thanh Nga cứ đinh ninh rằng năm nay giải nữ diễn viên xuất sắc sẽ rơi vào tay em Ngọc Giàu, ai dè người được giải lại là Nga. Em Ngọc Giàu thành công vai chánh lẫn vai phụ trong rất nhiều tuồng. Em ấy phải đoạt giải trong năm tới.
Đúng vậy, vai nào mà giao cho Ngọc Giàu là kể như vai đó được diễn tả đạt tới chỗ mong manh tế nhị của tình cảm, lột tả được cái uyển chuyển éo le của tâm lý. Trong vở Sân Khấu Về Khuya dù giữ vai nhì, nhưng là vai chủ động, cô cũng không để cho Thanh Nga nhận chìm. Cho nên vào năm 1967, Ngọc Giàu đoạt giải nữ diễn viên xuất sắc trong năm, dĩ nhiên không ai lấy làm lạ cả.
Những nghệ sĩ như Phương Quang, Út Hiền, Phương Thanh, Hoài Thanh, Đức Lợi, Hữu Lợi, Hoàng Long (bên kép), Phượng Liên, Ngọc Bích, Thanh Nguyệt, Tài Lương (bên đào) ca hát rất điệu nghệ. Dù không trội diễn xuất so với những nghệ sĩ có căn bản diễn đi trước họ, nhưng họ diễn khá đằm thắm và cô động súc tích. Phương Thanh là kép lai Âu, bước ra sân khấu hay chường mặt lên tivi là hiện thân nét thanh tú sáng rực rỡ. Giọng ca của anh lưu loát, có âm lượng vang lộng, có âm sắc quyến rũ. Còn Út Hiền và Hoài Thanh cũng lăm le đóng vài tuồng xã hội trên tivi, cũng được báo chí nhắc nhở nhiều. Sau cuộc đổi đời, chính Hoài Thanh thay thế Út Hiền mà đảm nhận các vai trò trong các tuồng của gánh Hương Mùa Thu bên cạnh Ngọc Hương.
Sau cuộc tổng tấn công vào dịp tết Mậu Thân 1968, gánh Thanh Minh-Thanh Nga giải thể. Thanh Nga và Thanh Tú xoay qua đóng phim. Mộng Tuyền cũng ngã về điện ảnh. Bạch Tuyết và Hùng Cường tuy còn cộng tác với đoàn Dạ Lý Hương nhưng không bỏ một dịp nào khi được mời đóng phim. Nói chung, Thanh Nga, Bạch Tuyết, Mộng Tuyền, Hùng Cường và Thanh Tú đều đóng phim khá thành công. Khi qua địa hát mới thì họ cũng như con cá vẫy vùng trong đầm rộng ao sâu vậy.
Nhưng Thanh Nga, Mộng Tuyền, Thanh Tú và luôn cả Bích Sơn thường xuất hiện trên tivi qua những tuồng cải lương xã hội rất đặc sắc. Đoàn Dạ Lý Hương thường được mời trình diễn trên tivi để khán giả khắp miền Nam đất nước chiêm ngưỡng tài năng ca diễn của giàn đào kép ưu tú của gánh này, nhất là cặp Hùng Cường-Bạch Tuyết mà báo chí mệnh danh là cặp sóng thần của kịch giới cải lương. Gánh còn có thêm Bích Thủy và Kiều Mai Lý, cả 2 đều khả ái trẻ trung như Trang Bích Liễu bên Thanh Minh-Thanh Nga. Trang Bích Liễu về sau cũng xuất hiện thường xuyên trên tivi qua các vở tuồng xã hội: cô hiện thân là sự tươi trẻ nuột nà bên cạnh nét duyên dáng đậm đà của Kìều Mai Lý và nét lộng lẫy của Tô Kim Hồng. Trang Bích Liễu và Kiều Mai Lý có đóng 2 vai quan trọng trong phim Thân Gái Dậm Trường bên cạnh Mộng Tuyền và Thanh Tú do Lê Hoàng Hoa đạo diễn.
Sàn Gỗ Màn Nhung phần kết thúc:
-Nữ nghệ sĩ Kim Loan với một viên trung tá tên Nam. Ông này có cô cháu gái là ca sĩ tân nhạc cũng có tên là Kim Loan, do đó nữ nghệ sĩ ca kịch cải lương Kim Loan đổi tên là Mộng Tuyền.
-Gánh Ánh Chiêu Dương do ông luật sư Trần Ngọc Liểng bỏ vốn thành lập. Đào kép gồm Ba Vân, Năm Châu, Thanh Tú, Bích Thuận, Kim Cúc, Nguyệt Thu (con gái của Nam Châu và Kim Cúc)v.v...
-Gánh Thái Dương của bà Tiêu Thị Mai như tôi đã nói ở phần đầu chương này.
-Dũng Thanh Lâm được một người đẹp tên Hoa chi tiền ra lập gánh HOA DŨNG THANH LÂM. Gánh này thọ mạng ngắn ngủi vì sống chưa đầy giáp tuổi tôi.
-Nữ nghệ sĩ Thanh Hương từ trần. Xác cô được quàng tại trụ sở Hội Ái Hữu Nghệ Sĩ Việt Nam (Saigon). Có 2 tu sĩ phật giáo là Sáu Nết và Thanh Tao tới tụng kinh siêu độ cho cô.
-Sự xuất hiện tuồng chưởng kể từ sau tuồng Cô Gái Đồ Long trên sân khấu Hoa Mùa Xuân (tiền thân của gánh Dạ Lý Hương). Quái kiệt Ba Vân viết về tuồng chưởng trong quyển Kể Chuyện Cải Lương như sau:
*Có rất nhiều gánh hát tuồng chuởng đã chạy đua nhau khai thác các thủ thuật câu khách. Các gánh chế ra đủ mọi hình thức chưởng, từ chưởng màu, chưởng lửa tới chưởng khói. Tôi nói qua về các thủ thuật chưởng:
-Chưởng lửa: các diễn viên đóng tuồng được trang bị một sợi dây điện chuyền dọc từ tay xuống gót giày, giấu kín trong y phục, đến lúc cần chưởng là có ngay những ánh lửa xẹt ra coi rất ghê.
-Chưởng khói, chưởng màu: các diễn viên giấu kín một bình đựng khói màu trong tay áo, lúc cần phát chưởng chỉ cần bóp mạnh bầu khói là có khói màu xịt ra. Với những thủ thuật này mà đêm đêm nhiều sân khấu cải lương khói lửa mịt mù. Nhiều đoàn cũng hốt bạc được một thời gian.
Tuồng chưởng trên sân khấu khôn glàm vơi bớt được sự say mê của khán giả đối với các phim vỏ hiệp của Nhật Bổn và của Hongkong, Đài Loan. Đi đâu, thiên hạ cũng bàn tán về các cuốn chưởng của Kim Dung, của Trần Trung Bình... Đi đâu, cũng nghe nói về các cuốn phim Hiệp Sĩ Mù Nghe Gió Kiếm, về tài tữ Vương Vũ thủ vai Độc Thủ Đại Hiệp, về tài tữ Nhạc Hoa và Trịnh Phối phối trong phim Hành Khách Đại Hiệp. Tóoi khi có sự xuất hiện của Lý Tiểu Long trong phim Tinh Võ Môn thì phong trào phim quyền cước bỗng dưng dâng cao hùng vĩ và bành trướng chớp nhoáng. Đa số các r5p ở đô thành thi nhau chiếu phim quyền cước. Khán giả mê say Lý Tiểu Long, Khương Đại Vệ, Địch Long, Trần Quang Thái, Trần Tinh, Kim Cang mà quên mất cả Hùng Cường, Bạch Tuyết, Thành Được, Thanh Nga, quên luôn Minh Vương, Minh Phụng, Lệ Thủy, Mỹ Châu... Rạp Quốc Thanh không dành cho các gánh cải lương trình diễn nữa, mà dành để chiếu phim quyền cước.
Lại nữa màn ảnh nhỏ Tivi đã có chương trình truyền hình các vở tuồng cải lương. Cứ ngồi trong nhà xem cải lương trên tivi thoải mái hơn là đến rạp hát xem cải lương mà lòng bồn chồn lo sợ đường về nhà thì xa mà giờ giới ngiêm sắp đến.
Phim quyền cước và tivi cùng thời cuộc gay go xúm lại bức tử cải lương. Khán giả bổng dưng lại thích hài kịch, thích phim giễu. Thanh Thanh Hoa biết giễu thì Thanh Thanh Hoa lên tivi thường xuyên. Ngọc Hương chỉ biết đóng vai đào thương thì phải theo gánh Hương Mùa Thu đi lưu diễn ở các quận lỵ xa xôi gần vùng tuyến lửa. Các nghệ sĩ từ bên cải lương sang qua lãnh vực đóng hài hước trên tivi như Tám Vân, Hoàng Mai, Văn Chung, Hương Huyền, Bảo Quốc (bên nam) cùng bà Năm Sa Đéc, Bảy Ngọc, Tường Vi, Kim Cúc, Kim Cương, Hoàng Vân, Hoài Dung, Kim Tuyến (bên nữ) đều có đất dụng võ trên màn ảnh nhỏ cả.
Những nghệ sĩ cải lương vào trong giai đoạn khó khăn này, cố tìm đất dụng võ mới. Một số ít nhào qua đóng phim, và những nghệ sĩ có đôi chút khả năng ở địa bàn hoạt động mới gồm có:
-Thành Được (với Bóng Người Đi và Chiếc Bóng Bên Đường, Thanh Tú với Trống Mái, Chiều Kỷ Niệm, Thân Gài Dậm Trường, Lan Và Điệp; Hùng Cường với Chân Trời Tím, Điệu ru Nước mắt, Nắng Chiều, Mãnh Lực Kim Tiền; Thanh Nga với Đôi Mắt Người Xưa, Hai Chuyến Xe Hoa, Người Cô Đơn, Mùa Thu Cuối Cùng, Nắng Chiều, Sợ Vợ Mới Anh Hùng, Lan Và Điệp; Mộng Tuyền với Chân Trời Tím, Gánh Hàng Hoa, Thân Gái Dậm Trường, Bẫy Ngầm; Bạch Tuyết với [i]Mưa Trong Bình Minh, Như Giọt Mưa Sa, Như Giọt Sương Khuya, Biển Động, Lan Và Điệp, Con Ma Nhà Họ Hứa, Lệnh Xé Xác và Minh Vương với Sám Hối.
Tuy nhiên có một điểm đáng đề cao. Tuồng Tàu của nhóm Vân Kiều do Tám Vân huớng dẫn cùng các tuồng Hồ Quảng của nhóm Minh Tơ-Khánh Hồng được trình diễn trên tivi khá thường xuyên. Những Đức Phú, Bo Bo Thanh Hoàng, Bửu Truyện, Thanh Thế, Thanh Bạch Lê, Thanh Tòng, Phượng Mai, Đức lợi, Kim Mai, Ngọc Đáng, Hữu Lợi, Bạch Liên v.v...được khách mộ điệu biết nhiều hơn kể từ đó.
Cải Lương sống ngắc ngoải vào lúc cuộc nội chiến sắp kết thúc để rồi sau ngày 30-4-75 nó rẻ qua làm 2 nhánh. Nhánh Thứ nhất còn kẹt ở quê nhà. Nhánh thứ hai đi ra hải ngoại, chẳng những không đào tạo được soạn giả mới, mà còn xuân thu nhị kỳ mới có cơ hội trình diễn một lần ở những địa danh có khán giả không mấy đông. Công phu tập tuồng và giàn dựng sân khấu quá cẩu thả vì đạo diễn, diễn viên, nhạc công không sao gói ghém đủ thì giờ. Rồi đó tuồng chỉ diễn ở mỗi nơi có một xuất hát mà thôi. Các nghệ sĩ ở hải ngoại phải vật lộn với mưu sinh, cố gắng lắm mới có phương tiện và chút ít thì giờ để tổ chức một xuất hát để gọi là sống lại cái quá khứ oanh liệt và vàng son của mình...
Hồ Trường An