Trăm năm nhìn lại : cuộc đời Phùng Há
Ông Trương Nhân Trưởng, người làng Phú Lạng, huyện Hạc Sơn, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, vào những năm cuối thế kỷ 19, đi làm thuê ở một vựa trái cây tại Quảng Tây. Một buổi tối, chơi nghịch, ông lấy viên pháo nhét vào bính tóc của một người bạn rồi dùng tàn thuốc đốt, pháo nổ, bính tóc bay mất. Bị kết tội mưu sát, ông bỏ lại vợ con, trốn sang Mỹ Tho, làm nghề mua bán thịt bò.
 |
Rồi ông cưới bà Lê Thị Mai, một thôn nữ đẹp người đẹp nết ở làng Điều Hoà và sinh được bảy người con, bốn trai ba gái. Câu chuyện về ông sẽ không được ai biết đến, sẽ không có gì để kể thêm. Nhưng chính cái ngả rẽ vô tình của cuộc đời ông lại là cội nguồn của nghệ sĩ nhân dân Phùng Há.
Con cái ông Trưởng lớn lên đều được đưa về cho vợ lớn bên Tàu để học ngôn ngữ và lễ nghi, sau đó muốn ở lại hay trở qua Việt Nam thì tuỳ theo điều kiện và ý thích của mỗi người.
Năm 1915, ông Trưởng qua đời để lại một lò gạch, một xưởng cưa và một trang trại nuôi bò. Cô Bảy Phùng Há lúc bấy giờ mới lên năm. Ông Trương Tích Kỳ, con cả ông Trưởng cùng với chú ruột là Trương Nhân Bá lập mưu chiếm đoạt cơ ngơi bằng cách giao cho bà Mai cùng với cô Bảy và người em út là Trương Nguyệt Hảo mang tro hài cốt ông Trưởng về Hạc Sơn an táng và ở lại bên ấy để thọ tang.
Năm ấy, ở Quảng Đông có dịch đậu mùa, cô Trương Nguyệt Hảo nằm trong số hàng ngàn người thiệt mạng. Cô Bảy thoát chết nhưng mặt lốm đốm vết rỗ. Sống trong cảnh làm thiếp không chồng, bà Mai chịu hết nổi những tập tục, lễ nghi hà khắc của gia đình Tàu do một tay bà chánh thất nắm, bà khóc thầm, muốn trốn về quê mà không tiền. Hiểu được cảnh ấy, người con gái thứ tư của bà là Trương Liên Hảo, đang làm dâu một nhà hào phú ở Hạc Sơn, đã lén chồng bán của hồi môn để mua vé tàu cho mẹ và em về nước. Trên chuyến tàu Tây hôm ấy, mấy bà đầm phát hiện cô Bảy Phùng Há mắc đậu mùa, họ la í ới, thuỷ thủ đoàn kéo cô quăng xuống biển, mẹ cô lạy lục van xin, những hành khách người Việt và người Hoa đứng ra ngăn cản. Cuối cùng họ đồng ý cho cô đi nhưng hai mẹ con cô phải cách ly, ngồi vào một góc xa phía sau hầm máy.
Hồi hương
Về đến Mỹ Tho, bà Mai mới tá hoả rằng tất cả cơ nghiệp của ông Trưởng đã thuộc về người em chồng và đứa con trai. Sống trong nhà mình mà con trai và con dâu luôn nặng lời chửi em mắng mẹ. Một hôm, Trương Tích Kỳ ném cho bà Mai hai chiếc vé tàu và mấy đồng lộ phí buộc bà và cô Bảy Phùng Há trở về Hạc Sơn. Bà Mai tức tưởi dắt con gái về làng cũ Điều Hoà, tá túc trong căn chòi xơ xác của người mẹ mù loà. Bà bị suy sụp rồi lâm bệnh. Cô Bảy Phùng Há – cô bé Trương Phụng Hảo lúc ấy – đành phải chạy ra tìm anh hai để xin tiền lo thuốc thang, ăn uống cho mẹ và ngoại. Trong cơn say rượu và thuốc phiện, ông Kỳ đã không cho tiền mà còn nặng lời trách mắng vì đã không về Hạc Sơn theo ý muốn của ông. Cô chạy sang nhà của cha mình bây giờ đã thuộc về tay người chú ruột để khóc than, ông Bá ném cho một đồng rưỡi, ông hứa mỗi tháng sẽ cấp cho mẹ con cô từ một đồng rưỡi đến hai đồng.
Bà ngoại qua đời, hai mẹ con cô tiếp tục sống trong căn chòi hiu quạnh, xác xơ, bữa rau bữa cháo. Bà Mai phải vắt kiệt sức mình trong một tiệm thêu để cho con gái được đến trường. Một người bạn cũ của ông Trưởng đã giúp cô Bảy được vào học miễn phí ở trường Ecole des Jeunes Filles – một trường tiểu học của Pháp tại Mỹ Tho. Và tại nơi đây, cô Bảy Phùng Há đã bắt đầu nổi tiếng về năng khiếu ca hát của mình.
Hôm ấy, bà đốc học La Fuste đi vắng, bà giáo Kỳ vốn mê giọng hát của Trương Phụng Hảo nên tổ chức cho cô hát trong giờ học của bà. Phòng học nằm ven đường nên khi cô hát, người qua đường cũng đứng lại xem, rồi những tràng pháo tay vang lên. Bất ngờ, ông chánh thanh tra ty Giáo huấn ghé qua, ông buộc tội học trò Trương Phụng Hảo làm mất trật tự học đường. Bị đuổi học, cô Bảy Phùng Há chợt nhớ lời một nữ tu hồi cô còn học bên trường dòng: “Con hát hay lắm, nhưng chính giọng hát của con sau này sẽ làm khổ đời con”.
Thật ra, lúc ấy nếu cô không bị đuổi học thì cũng không còn điều kiện nào để học. Mẹ cô vì lao lực lẫn lao tâm mà kiệt sức, nay ốm mai đau. Để có từng bữa ăn cho hai mẹ con, cô Bảy phải lặn hụp dưới từng con rạch, dòng sông để kiếm từng con cá bống, con tép, con cua, đi móc từng trái dừa thuê cho các chủ vườn để mua cho mẹ từng thang thuốc bắc. Một hôm, có bà láng giềng tốt bụng đã giới thiệu cô vào làm công cho lò gạch của ông Bang Hoạch. Cứ in một trăm viên gạch, cô được trả ba xu. Với sức vóc của cô bé lên mười, mỗi ngày cô kiếm chưa được mười xu, nghĩa là chưa đầy một cắc. Nghĩ mình từng là con của ông chủ lò gạch, bỗng dưng lại trắng tay, giờ phải ngồi in từng viên gạch, chắt mót từng đồng xu ở một lò gạch khác, lòng cô cứ ngậm ngùi, buồn chán cho thân phận, cô vừa làm vừa nghêu ngao hát như một sự giải bày. Nhưng mỗi lần cô hát thì cả nhóm thợ lắng nghe. Tiếng hát của cô đã gieo vào lòng người một niềm cảm xúc đến nao lòng. Mấy chị bảo: “Từ nay em không phải làm nữa, cứ vào đây ngồi hát cho mấy chị nghe, mấy chị sẽ làm thay phần việc cho em”. Như vậy là, tiếng hát của cô đã nuôi sống mẹ con cô từ năm mười một, mười hai tuổi.
(còn nữa)
tancogiaoduyen (Theo Võ Đắc Danh - SGTT )
 |
Vào nghề ca hát
Có những lúc cô đang hát say sưa thì bất chợt nhìn thấy một người đàn ông đứng trước cửa lò gạch nhìn vào, say sưa nghe. Rồi cũng bất chợt một buổi chiều khi đi làm về thì thấy người đàn ông ấy đã có mặt trong nhà cô. Mẹ cô cho biết đó là ông Hai Cu, chủ tiệm vàng kiêm bầu gánh Tái Đồng Ban ở Mỹ Tho. Gánh Tái Đồng Ban đang gặp sự cố, con trai ông, kép hát Hai Gỏi vừa mới qua đời, người tình của anh là cô Năm Phỉ, đào chánh, cũng buồn bã bỏ đi.
Trong khi ông đi tìm đào thay cho Năm Phỉ thì có người nói với ông rằng “Trong lò gạch của ông Ban Hoạch có con bé xẩm lai hát còn mùi hơn cô Năm Phỉ”. Ông không tin nhưng vẫn tìm đến để cầu may. Nhưng ngay từ hôm đầu tiên đứng ngoài cửa sổ lò gạch trộm nhìn nghe cô hát, ông đã bị hốt hồn và thầm thốt lên, con ơi, con không chỉ là một thiên thần bé bỏng mà là dấu hiệu của một tài năng.
Bà Mai không bằng lòng cho con mình đi theo Tái Đồng Ban bởi hai lẽ: thứ nhất, cô Bảy chỉ mới mười ba tuổi, thứ hai, mới mười ba tuổi mà đã dấn thân vào con đường “xướng ca vô loại” thì ắt phải hổ danh trong cái nhìn phong kiến lúc bấy giờ. Nhưng cô Bảy thì cương quyết: “Con không chịu nổi cái lò gạch, con phải đi hát để có tiền nuôi mẹ, ai cười chê mặc kệ, họ cười chê chớ họ có giúp mình đâu khi mẹ đói, mẹ đau”.
Ông Hai ra giá tám cắc bạc cho mỗi đêm hát, ngày nuôi hai bữa cơm. Cô Bảy nghe mà mừng trong bụng khi nghĩ đến cái thực tại ngồi ép gạch suốt ngày chưa được một cắc, cơm thì bữa đói bữa no, mẹ ốm đau không đủ tiền mua thuốc, nợ nần chồng chất không biết trả đến kiếp nào. Cô nói với ông Hai: “Con đồng ý nhưng xin ông hai điều kiện, thứ nhất ông cho mẹ con theo gánh hát để con chăm sóc, thứ hai, ông cho con mượn trước năm mươi đồng để mẹ con trả nợ”.
( còn nữa)
Trăm năm nhìn lại - Kỳ 2 [03.06.2008 13:12]
Mối tình nghệ sĩ Phùng Há và Bạch Công Tử [31.07.2007 00:02]
Tại sao NS Phùng Há không dám cho con mình theo nghề ? [17.07.2007 17:23]
Ngày “Tạ Ơn Cha Mẹ” của nghệ sĩ nhân dân Phùng Há [30.04.2007 07:57]
NS Phùng Há: Lúc nhỏ bà đã suýt bị quăng xuống biển làm mồi cho cá mập. Tại sao? [07.04.2007 09:48]
Ước vọng cuối đời của một nghệ sĩ [20.05.2004 01:40]
http://cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=4347