Music news from a Vietnamese traditional musician

NỮ DANH CA BẠCH YẾN SẼ VỀ VN TRÌNH DIỄN NĂM 2009

TIỂU MINH TINH

Bạch Yến tên thật là Quách Thị Bạch Yến, sinh năm 1942 cùng tuổi với các nghệ sĩ Nhật Trường, Trúc Mai, Thanh Nga, Chế Linh… Năm 1952, cô đoạt Huy Chương Vàng cuộc thi tuyển lựa ca sĩ (dành cho những giọng ca nhi đồng) do Đài Phát Thanh Pháp Á tổ chức và sau đó được mời cộng tác với chương trình ca nhạc nhi đồng của Đài này do người Pháp điều khiển. Đến năm 1955, khi người Pháp rời VN, Đài này bị ngưng hoạt động và Bạch Yến bị mất việc làm một thời gian. Thời gian này, nhà cô lại cháy, đời sống cả gia đình vô cùng bi đát nên Mẹ cô đành phải chấp nhận cho Bạch Yến làm nghề lái mô tô bay cực kỳ nguy hiểm ở tuổi 14 còn rất nhỏ. Sau một tai nạn ngã xe bị gãy chân, Bạch Yến phải lần mò đến các vũ trường và phòng trà xin hát hầu có tiền phụ giúp gia đình. Sau một thời gian ngắn đi làm ở phòng trà Trúc Lâm do 2 nhạc sĩ Mạnh Phát và Ngọc Bích phụ trách với số tiền lương khiêm nhường, cô tìm đến phòng trà Hòa Bình, rồi đi xe vào tận Chợ Lớn xin hát ở vũ trường Melodie với đa số là khách Hoa. Dần dần, cô đã đi xin hát được ở nhiều nơi, trong đó có Đồng Khánh, Đại Kim Đô.. Năm 15 tuổi (1957), tên Bạch Yến bắt đầu được nhắc tới nhiều cùng với ca khúc Đêm Đông, lúc này cô đang cộng tác vũ trường Kim Sơn cùng với dàn nhạc Ely Javier. Vào thời kỳ này, Ông Ngô Văn Cường chuẩn bị cho khai trương vũ trường Tự Do và đã ký một hợp đồng rất cao để mời Bạch Yến và ban nhạc Ely Javier về trình diễn. 
Thời gian cộng tác mấy năm với vũ trường Tự Do, Bạch Yến đã kiếm được một số tiền và dự định cùng Mẹ lên đường đi Pháp vào năm 1961 với ý định học phương pháp hát của Tây Phương. Chị được mời hát ở một nhà hàng sang trọng do một người Việt làm chủ tại Quận 1 Paris. Lúc này, Bạch Yến được hãng dĩa Polydor mời thâu và đi trình diễn ở một số nước Aâu Châu như Đức, Aùo, Bỉ, Hòa Lan… tuy nhiên vì không như ý nguyện, cả 2 mẹ con về lại VN vào cuối năm 1963 hợp tác tiếp tục với vũ trường Tự Do. Thời gian này theo ký giả Trường Kỳ thuật lại cho biết: “Khi vừa trở lại quê hương vào cuối 63, nhiều sĩ quan cố vấn Mỹ - là những khán giả thường đến với Tự Do - đã tỏ ra yêu thích tài nghệ của chị nên đã tìm cách giới thiệu một tài năng trẻ của Việt Nam với chương trình ca nhạc truyền hình nổi tiếng “Ed Sullivan Show”. Sau nhiều lần thuyết phục chị nhưng chị nhứt quyết từ chối nên có ý nghĩ buộc họ mời mẹ thì chị mới nhận lời đi. Chị nghĩ rằng với điều kiện này sẽ không được chấp thuận vì trong thâm tâm không thích qua Mỹ vì cho đó là một quốc gia “kỳ thị chủng tộc”.  
Nhưng vào đầu năm 1965, cả hai mẹ con Bạch Yến nhận được vé máy bay để cùng lên đường sang Mỹ. Với chuyến đi này, Bạch Yến trở thành người Việt Nam đầu tiên và duy nhất xuất hiện trên chương trình Ed Sullivan Show với 35 triệu khán giả cũng như được tham dự trực tiếp vào giới “show business” Hoa Kỳ. Với nhạc phẩm “Đêm Đông” bất hủ và một nhạc phẩm Mỹ nổi tiếng “If I Have A Hammer”, Bạch Yến đã tạo được khá nhiều tiếng vang nõi khán giả truyền hình qua chương trình “Ed Sullivan Show” cũng là chương trình có sự xuất hiện của ban nhạc quốc tế đang trong thời kỳ nổi bật nhất là the Rolling Stones. Đáng lẽ Bạch Yến chỉ lưu lại Hoa Kỳ 12 ngày theo đúng giao kèo, nhưng định mệnh đã đưa đẩy chị ðến với những hoạt động ca nhạc tại đây trong suốt 12 năm! Sự quyết định ở lại Hoa Kỳ của Bạch Yến được thân mẫu chị chấp thuận sau khi đã bắt chị phải tuân theo 3 điều kiện: không được mặc bikini, phải để tóc dài không được cắt và nhất là không được lấy chồng ngoại quốc! Thân mẫu chị yên tâm trở về thăm Việt Nam, trong khi Bạch Yến chọn miền Nam California để cư ngụ tại vùng Beverly Hills, một khu vực gồm toàn những nghệ sĩ lừng danh trong lãnh vực điện ảnh và ca nhạc. Cũng do đó Bạch Yến được coi là người ca sĩ Việt Nam đầu tiên đến với California - lúc đó chỉ mới có khoảng một ngàn người Việt trên khắp nước Mỹ! - trước khi một phần của vùng đất này trở thành Little Saigon, trung tâm của những sinh hoạt ca nhạc Việt Nam hải ngoại sau năm 75. Trong suốt thời gian từ 1965 đến 1978, ngoài việc trau dồi tài nghệ bằng cách trau dồi kỹ thuật hát, nghệ thuật trình diễn và Anh văn, Bạch Yến cũng là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên và duy nhất có cơ hội trình diễn trên cùng một chương trình với những tên tuổi nổi tiếng Hoa Kỳ như Bob Hope, Bing Crosby, Pat Boone, Frankie Avalon, Jimmy Durante, Joey Bishop, Mike Douglas, Liberace, vv... Cũng trong thời gian này, chị cũng đã học thêm tiếng Tây Ban Nha để có thể trình bày một cách suông sẻ những ca khúc viết bằng ngôn ngữ này khi diễn ở Trung Mỹ và Nam Mỹ... Chỉ tiếc một điều sau khi đi lưu diễn tại khắp 46 tiểu bang Hoa Kỳ bằng những giao kèo ký kết với các cơ quan truyền thông ABC, CBS... Bạch Yến đã không có dịp phô diễn tài nghệ của mình trước khán giả người Việt. Có chăng là ngoài một vài người hiếm hoi mà chị tìm thấy tên trên một cuốn sổ điện thoại nhỏ do một vị linh mục soạn, để chị gọi tới mời tham dự. Cũng như nhiều năm trước đó, Bạch Yến thường từ Mỹ quay về Pháp vào mỗi dịp hè. Nhưng năm 1978 là một dịp nghỉ hè định mệnh, đã đưa đến sự chung sống giữa Bạch Yến và Trần Quang Hải. 17 năm trời đã qua kể từ ngày gặp biết nhau lần đầu tiên năm 1961, hai người không ngờ lần gặp lại nhau ở Paris để đi tới một sự kết hợp đẹp đẽ đã kéo dài được 30 năm, tính đến ngày 17 tháng 6 năm 2008".  
Khi nhắc đến cuộc tình của đôi uyên ương nghệ sĩ Trần Quang Hải và Bạch Yến, những câu hỏi được đề ra nhiều nhất là đang trình diễn những giòng nhạc ngoại quốc với nhiều thứ tiếng, lý do nào Bạch Yến lại có thể đồng ý “quay ngoắt” sang dòng nhạc dân ca, Bạch Yến không ngần ngại tiết lộ: “Năm 1962, giáo sư nhạc sĩ Trần Văn Khê - thân sinh của anh giới thiệu tôi với anh ấy. Tôi chỉ nhìn thấy anh Hải từ đàng xa, ngoái chào, vậy thôi. Bẵng tới 1975, tôi sang Pháp gặp lại anh, và chúng tôi phải lòng nhau. Khi đã là vợ chồng, anh Hải thuyết phục tôi hát dân ca để anh đàn. Anh dạy tôi tập nghe, phân biệt thang âm ngũ cung và thất cung, vì có những bài dân ca luyến láy rất khó. Suốt 15 năm kế tiếp, tôi “đoạn tuyệt” với dòng ca nhạc Tây phương và dồn hết tâm trí vào dân ca. Nhờ sự hướng dẫn của anh Hải và phải “khổ công” nhiều lắm tôi mới hát dân ca một cách chuẩn xác. Hát dân ca, thu nhập sụt giảm, nhưng tôi sẵn sàng hy sinh, vì tôi yêu nền âm nhạc VN. Người ngoại quốc đến nghe mình hát dân ca VN rất đông. Họ nói dân ca, nhạc cổ truyền mới là nhạc VN