Về công trình cải tiến đàn tam thập lục của nghệ sĩ Hồ Nga / Nhiều ý kiến trái nhau
Sau khi Báo Người Lao Động đăng bài “Tranh cãi quanh việc cải tiến đàn tam thập lục” trên số báo ra ngày 4-8, chúng tôi tiếp tục nhận được những ý kiến từ những người trong giới
Về công trình cải tiến đàn tam thập lục của nghệ sĩ Hồ Nga
Nhiều ý kiến trái nhau
04-08-2008 23:07:40 GMT +7
 |
| Nghệ sĩ Hồ Nga với cây đàn tam thập lục cải tiến trong một tiết mục biểu diễn của nhóm Mặt Trời Đỏ. Ảnh: T.Trang |
Giáo sư-nhạc sĩ Ca Lê Thuần, Chủ tịch Hội đồng Nghiệm thu Công trình cải tiến đàn tam thập lục của Hồ Nga:
Hồ Nga có cải tiến
Cây đàn tam thập lục mà hồi xưa Trung Quốc tặng cho chúng ta là cây đàn ngũ cung chỉ có một pedal (bàn đạp). Sau đó, xưởng đàn của trường âm nhạc VN mới cải tiến lại, đổi từ đàn ngũ cung sang đàn romantic. Nhưng, âm thanh của cây đàn đã được cải tiến này vẫn còn hạn chế trong việc ngắt tiếng. Xuất phát từ hạn chế này, Hồ Nga mới tiến hành công trình cải tiến với hệ thống 2 pedal, gồm 1 để ngắt tiếng (không phải dùng tay để ngắt tiếng như phương pháp truyền thống), 1 để thi triển các kỹ thuật pizzicato và staccato. Công trình cải tiến của Hồ Nga dựa trên cây đàn romantic. Và tôi có thể khẳng định Hồ Nga là người VN đầu tiên thực hiện công trình cải tiến trên cây đàn tam thập lục. Trước đây, nghệ sĩ Bích Thủy (giảng viên Nhạc viện TPHCM) có làm một luận án về cải tiến tam thập lục mà tôi cũng là chủ tịch Hội đồng giám khảo. Dẫu vậy, cô ấy chỉ làm lý thuyết, còn Hồ Nga thì ứng dụng ngay trên cây đàn của mình. Trong buổi trình diễn bảo vệ công trình cải tiến đàn tam thập lục của Hồ Nga tại Sở Khoa học - Công nghệ TPHCM, không chỉ tôi mà rất nhiều phóng viên đã được thưởng thức những âm thanh pizzicato rất hay mà Hồ Nga thể hiện.
Nhạc sĩ Vũ Ngọc:
Chỉ là ứng dụng kỹ thuật cũ
Là một trong những người đầu tiên tiếp cận cây đàn tam thập lục của Trung Quốc tặng Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương năm 1962, tôi có thể khẳng định cây đàn tam thập lục đó đã được cải tiến với hệ thống 2 pedal để chặn, ngắt tiếng cùng với các kỹ thuật diễn tấu khác như pizzicato, staccato... Tuy nhiên, khi mang về VN, do không quen sử dụng, nghệ sĩ VN không quen phối hợp cả chân tay cùng lúc nên VN vẫn sử dụng phương pháp truyền thống là lấy tay đè lên dây đàn để ngắt tiếng. Bên cạnh đó, do yêu cầu của dàn nhạc trong phối âm phối khí, Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương quyết định cải tiến cây đàn ngũ cung thành đàn romantic như hiện nay. Tổ cải tiến đàn tam thập lục chúng tôi khi ấy có 3 người: tôi, nhạc sĩ Hữu Xuân và nghệ sĩ Xuân Nhung. Chính vì vậy, thông tin cho rằng nghệ sĩ Hồ Nga đã cải tiến thành công cây đàn tam thập lục, tôi cho rằng điều ấy không đúng. Dù chưa được nhìn thấy tận mắt cây đàn mà Hồ Nga cải tiến nhưng với những thông tin được miêu tả về cây đàn cải tiến, tôi tin rằng, cách cải tiến của Hồ Nga không khác gì cây đàn tam thập lục cải tiến của Trung Quốc trước đây. Và vì vậy, chỉ có thể nói rằng Hồ Nga đang ứng dụng công nghệ sử dụng pedal vào đàn tam thập lục thì thích hợp hơn. Còn việc cải tiến, theo tôi, nó phải có những gì mới mẻ và quan trọng nhất là khác với những gì người khác từng làm.
Nhạc sĩ Hữu Xuân:
Nói cải tiến là không đúng
Điều tôi có thể khẳng định là cây đàn tam thập lục của Trung Quốc tặng VN năm 1962 đã có 2 pedal với đầy đủ những tính năng ngắt tiếng, kỹ thuật diễn tấu pizzicato, staccato,... Có thể, nghệ sĩ Hồ Nga còn quá trẻ nên cô không được nhìn thấy cây đàn tam thập lục đã được cải tiến khi xưa. Vì vậy, cô có thể nói rằng cô là người VN đầu tiên thực hiện cải tiến cây đàn tam thập lục. Nhưng, bảo rằng công trình cải tiến của cô hoàn toàn mới và khác với sự cải tiến của Trung Quốc thì vô lý quá. Bởi dù cây đàn không còn nhưng nhân chứng sống như chúng tôi là người nắm rất rõ tính năng cũng như cấu tạo của cây đàn tam thập lục ấy. Tôi chỉ ngại rằng, với sự tiến bộ của công nghệ thông tin hiện nay, nếu chúng ta thừa nhận công trình cải tiến của Hồ Nga về đàn tam thập lục thì chẳng khác nào chúng ta cố tình lờ đi thành quả của nước bạn. Đây là điều tối kỵ, đặc biệt với giới nghệ sĩ.
Nghệ sĩ Xuân Nhung:
Sự cải tiến gần như không cần thiết
Là người đầu tiên được giao chơi cây đàn tam thập lục Trung Quốc tặng Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương năm 1962, tôi khẳng định rằng, cây đàn tam thập lục này đã được cải tiến với hệ thống 2 pedal hẳn hoi. Pedal dùng để ngắt tiếng và thi triển các kỹ thuật khác. Thế nhưng, hệ thống pedal cải tiến này không được sử dụng nhiều vì sự cải tiến gần như không cần thiết.
| PGS-TS Phan Minh Tân, Giám đốc Sở Khoa học - Công nghệ TPHCM: Không thay đổi được kết quả nghiệm thu Tôi cũng đã nhận được lá thư của nhạc sĩ-NSND Trần Quý và đã chuyển cho Hội đồng Nghiệm thu đề tài, hiện đang chờ ý kiến từ phía họ. Về phía Sở Khoa học- Công nghệ TPHCM, chúng tôi có trách nhiệm về mặt tổ chức, quản lý, còn về chuyên môn thì thuộc trách nhiệm của Hội đồng Nghiệm thu đề tài, là các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực âm nhạc. Điều đáng tiếc là những thông tin mà nhạc sĩ-NSND Trần Quý đưa ra lại rơi vào thời điểm sau khi đề tài đã được nghiệm thu nên hơi khó xử lý. Nếu những thông tin này là có cơ sở, thuyết phục thì cũng chỉ có thể yêu cầu tác giả đề tài rút kinh nghiệm chứ không thể thay đổi được kết quả nghiệm thu của đề tài. T.Lê ghi |
 |
TIN LIÊN QUAN
Tranh cãi quanh việc cải tiến đàn tam thập lục
03-08-2008 22:47:36 GMT +7
 |
| Nghệ sĩ Hồ Nga biểu diễn trên cây đàn tam thập lục cải tiến. Ảnh: C.T.V |
Thông tin nghệ sĩ Hồ Nga (trưởng nhóm Mặt Trời Đỏ) bảo vệ thành công công trình “Cải tiến cây đàn tam thập lục” tại Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM vào ngày 16-7 vừa qua và được hội đồng Nghệ thuật đánh giá cao khiến những người quan tâm đến loại nhạc cụ này chú ý. Ngay sau đó, một cuộc tranh cãi đã nổ ra trong giới âm nhạc mà mở đầu là lá thư của nhạc sĩ- NSND Trần Quý gửi chủ tịch Hội đồng Khoa học nghiệm thu công trình “Cải tiến đàn tam thập lục”, Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM.
Một cải tiến đã có từ lâu ở các nước?
Hồ Nga được xem là người VN đầu tiên có công trình cải tiến một nhạc cụ dân tộc có hiệu quả thực tiễn cao (đàn tam thập lục), góp phần thiết thực vào việc nâng cao khả năng biểu diễn của nhạc cụ này. Theo báo cáo của Hồ Nga, đàn tam thập lục (đàn 36 dây) từ nước ngoài du nhập vào VN. Cây đàn này tạo thêm sự đầy đặn về âm lượng trong phần hòa âm của một dàn nhạc dân tộc. Tuy nhiên, đàn cũng có những nhược điểm như âm thanh dễ bị nhiễu, nhiều tạp âm và nhất là khi muốn ngắt tiếng vang, người chơi đàn phải một tay đánh, một tay chặn trên dây đàn. Đặc biệt, nghệ sĩ không thể thi triển kỹ thuật pozicato (búng, ngắt tiếng trên dây đàn). Để khắc phục nhược điểm này, Hồ Nga đã nghĩ đến việc lắp đặt hệ thống chặn dây bằng nỉ với 2 pedal (bàn đạp). Một bàn đạp để ngắt âm thanh và một bàn đạp để tạo ra âm thanh pizzicato (kỹ thuật chặn tiếng vang của dây đàn nhưng vẫn còn giữ độ ngân vừa đúng với nốt nhạc).
| Trung Quốc đã trở lại cây đàn gốc
NSƯT Tuyết Mai, một trong những nghệ sĩ ít ỏi chơi nhạc cụ tam thập lục tại TPHCM, cho biết: Trung Quốc đã tiến hành cải tiến cây đàn với hệ thống pedal từ những năm 60 của thế kỷ trước. Tuy nhiên, sau này, nhận thấy pedal không đem lại nhiều ý nghĩa thực tiễn như mong muốn và hạn chế của đàn cũng không đáng kể nên nghệ sĩ Trung Quốc quyết định bỏ hệ thống cải tiến và sử dụng lại cây đàn gốc như xưa. |
Nội dung thư của nhạc sĩ- NSND Trần Quý viết: Có lẽ nghệ sĩ Hồ Nga còn quá trẻ nên không biết rằng cách đây 50 năm, Trung Quốc đã cải tiến thành công cây đàn tam thập lục có hệ thống bàn đạp để chặn, ngắt tiếng cùng với các kỹ thuật diễn tấu khác như pizzicato, staccato... Họ còn sản xuất thành nhiều loại: tiểu, trung và đại. Năm 1962, sau khi Bộ Văn hóa quyết định thành lập Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương, đoàn được Trung Quốc tặng cây đàn tam thập lục đại (to gần gấp 3 cây đàn hiện nay ta đang dùng)... Nhạc sĩ- NSND Trần Quý cho rằng Hồ Nga phát biểu trên báo với nội dung: “Ngay các nước có sử dụng đàn tam thập lục như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản... cũng không có ai cải tiến như cô đang làm...” là không đúng.
GS-TS-NSND Quang Hải (người từng chỉ huy dàn nhạc dân tộc đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương những năm 60 của thế kỷ trước, thời gian đoàn này được sở hữu món quà tặng của Trung Quốc), cho biết: “Trong tổ nhạc cụ màu sắc của Đoàn Ca nhạc Dân tộc Trung ương lúc đó đã có cây đàn tam thập lục cải tiến do Trung Quốc tặng (năm 1962), NSND Nguyễn Văn Thương mang về. Hộp đàn màu gụ có hình thanh, to khoảng gấp 3 lần đàn tam thập lục sử dụng bây giờ, có 2 chân là 2 miếng gỗ dẹp, khi cần di chuyển có thể xếp gọn xuống thùng đàn, phía trên có nắp đậy, khi mở ra là giá nhạc. Đàn này đã cải tiến, có 2 pedal (một để ngắt tiếng, một để làm cho tiếng êm hơn- giống như pedal của đàn piano). Hệ thống mắc dây lúc đầu theo kiểu Trung Quốc (3 cầu). Về sau, cô Xuân Nhung, anh Hữu Xuân và Vũ Ngọc đã cải tiến, chuyển đổi theo bình quân luật (4 cầu). Đàn này có vị trí như đàn piano của nhạc mới, dùng để đệm cho các nhạc khí độc tấu và đơn ca. Khi hòa tấu, nó giữ vai trò màu sắc như đàn harp của dàn nhạc giao hưởng”. Tuy nhiên, NSND Quang Hải từ chối không bình luận gì về công trình của Hồ Nga, bởi ông không là thành viên của hội đồng thẩm định nên chưa được mắt thấy tai nghe.
Hồ Nga: “Cải tiến của tôi khác họ”
Khi tiếp nhận những thông tin này, nghệ sĩ Hồ Nga cho biết: “Tôi rất tự tin và khẳng định rằng công trình cải tiến đàn tam thập lục của tôi hoàn toàn mới. Ở VN hiện nay chưa có một cá nhân hoặc đơn vị nào có cải tiến đàn tam thập lục. Hơn nữa, nếu cho rằng công trình cải tiến của tôi bắt nguồn từ Trung Quốc thì điều đó không đúng. Bởi, tôi từng chứng kiến một nghệ sĩ Trung Quốc chơi đàn tam thập lục có cải tiến nhưng chỉ với một pedal ngắt tiếng. Cách vận hành của pedal ở Trung Quốc và cây đàn mà tôi cải tiến cũng hoàn toàn khác nhau. Pedal ngắt tiếng của đàn tam thập lục ở Trung Quốc khi không giậm thì ngắt tiếng, còn khi giậm thì trở lại bình thường. Trong khi đó, hệ thống pedal của tôi có chức năng ngược lại. Hơn thế, trong quá trình nghiên cứu và ngay khi công bố công trình của mình, tôi đã nhờ sự hỗ trợ của hệ thống thông tin Internet nhưng không thấy ai lên tiếng về việc này cả. Đó chính là cơ sở để tôi tin rằng tôi là người VN đầu tiên cải tiến thành công đàn tam thập lục và nó hoàn toàn khác với sự cải tiến của nước ngoài (cụ thể là Trung Quốc).
Nhạc sĩ Thế Viên (người đã hỗ trợ nghệ sĩ Hồ Nga rất nhiều trong công trình cải tiến đàn tam thập lục) khẳng định: “Dù sự cải tiến có giống nhau thì cái của người ta và cái của mình hoàn toàn khác nhau. Họ làm xuôi, mình làm ngược đã là sự khác nhau rồi. Và vì vậy, công trình này được xem là công trình cải tiến của Hồ Nga”.
|
TIN LIÊN QUAN
Nhiều ý kiến trái nhau (04/08)