Nguyễn Đình Lâm : Âm nhạc trong lễ đàn Chẩn Tế
Chuẩn bị tới mùa Vu lan báo hiếu (trung tuần tháng 07 âm lịch), trong hai ngày 02-03/ 08/ 2008, tại chùa Ngọc Trục (đã xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1992), thôn Ngọc Trục, xã Đại Mỗ, huyện Từ Liêm-Hà Nội đã tổ chức lễ đàn Chẩn tế nhằm cầu nguyện an lành, thịnh vượng cho nhân dân, đồng thời tiến hành cầu siêu cho các chân linh cô hồn của thôn được siêu thoát, tịnh độ. Buổi lễ có sự tham gia của các tầng lớp nhân dân trong thôn và thu hút sự quan tâm của một số người làm công tác nghiên cứu khoa học, như TS. Nguyễn Xuân Diện - Viện Nghiên cứu Hán Nôm và TS. Trần Đoàn Lâm - Giám đốc Nhà Xuất bản Thế giới, cùng một số cán bộ của Viện Nghiên cứu
Hán Nôm, Viện Âm nhạc.
 |
Tuy nghi lễ chỉ được thực hiện ở cấp thôn, nhưng quy mô của đàn lễ với thời lượng cho diễn xướng âm nhạc rất lớn, trong đó hầu như tập trung được đầy đủ các hình thức âm nhạc Phật giáo tiêu biểu khu vực Hà Nội, bao gồm ngâm, xướng, thỉnh, bạch, tán, tụng. Toàn bộ nghi lễ gồm bốn phần, Thỉnh Phật, Dâng lục cúng, Cầu siêu (chạy đàn phá ngục, giải oan cắt kết, phóng sinh...) và Lễ tạ, do các sư tăng, thầy cúng của Hà Nội thực hiện. Chiều ngày 03/08, nhà chùa làm phần lễ Dâng lục cúng (hương, hoa, đăng, trà, quả, thực), người xem được thưởng thức phần múa lục của hai sư thầy, trong đó đáng chú ý là các động tác điểm ấn của đôi bàn tay, phối hợp các bước chạy đối nhau theo chữ HƯƠNG với các bước di chuyển theo nhịp trống Dẫn lục cúng rất độc đáo. Ban nhạc gồm có một trống lớn, một kèn sôna, một thanh la, một bạt, một quả chuông và một chiếc mõ, cùng với hai nhạc cụ họ dây là đàn nguyệt và nhị. Buổi tối cùng ngày, tại phần lễ chính của đàn Chẩn tế, người tham dự lại có cơ hội được thưởng thức phần diễn xướng âm nhạc đặc biệt hấp dẫn với hai tính chất đối lập nhau: âm điệu khoan thai, vui tươi ở phần lễ thỉnh Phật, cúng Phật - trong đó sử dụng rất nhiều lối canh rất độc đáo như canh Phú, canh Hoàng kim, canh Hãm, canh Hương, canh Bảo đỉnh, cùng với các nhịp trống Dẫn lục cúng, trống Phát lôi và âm điệu buồn, qua các bài Than cô hồn và tán canh Ai ở phần cúng cầu cho các vong hồn siêu thoát.
Hai ngày diễn ra nghi lễ là hai ngày liên tục không ngớt tiếng trống điểm, chiêng vang cùng với sự đan xen đa dạng các hình thức diễn xướng âm nhạc của Phật giáo. Đây là một nghi lễ, là một hiện tượng đáng được được quan tâm, nhất là đối với ngành nghiên cứu âm nhạc. Trong tháng 07 âm lịch, tại các ngôi chùa ở khu vực Hà Nội nói riêng, trong cả nước nói chung, những người làm công tác nghiên cứu âm nhạc sẽ có nhiều cơ hội tham gia, thưởng thức và nhìn một cách tương đối đầy đủ diện mạo âm nhạc Phật giáo với các vùng miền và phong cách khác nhau.
Nguyễn Đình Lâm