Thành công mới ở Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa
Với thành tích: 2 Huy chương Vàng, 3 Huy chương Bạc và 1 giải đặc biệt trong Liên hoan nghệ thuật Tuồng truyền thống toàn quốc lần đầu tiên được tổ chức tại Festival Tây Sơn - Bình Định (8-2008), Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa được đánh giá là đơn vị “khai thác tốt có định hướng nghệ thuật sân khấu tuồng truyền thống”, “là một hiện tượng lạ” trong làng sân khấu tuồng Việt Nam. Liệu thành công đó có là bước đệm mở ra cho nghệ thuật tuồng tỉnh nhà một hướng đi mới?
 |
| Một buổi tập của diễn viên Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa. |
Trong căn phòng rộng chưa đầy 60m2 là khoảng trống duy nhất để các diễn viên, nghệ sĩ của Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa luyện tập, biểu diễn. Trên gương mặt ai nấy mồ hôi bóng nhẫy, mặc dù đã có 3 đến 4 cái quạt trần, quạt cây quay hết tốc lực nhưng cũng không đủ xoa dịu được cái nóng nực của thời tiết, của trang phục vây quanh. Các anh, chị em nghệ sĩ, diễn viên của đoàn hăng say với lời ca, tiếng hát và kiên trì tập luyện từng động tác. Nghệ sĩ Ưu tú Ngọc Quyền, Trưởng Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa - một trong những người gắn bó với đoàn lâu năm ghé vào tai tôi nói nhỏ: “Đây là vở tuồng cổ “Sơn Hậu” mà Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa đã biểu diễn thành công cùng với 6 đoàn nghệ thuật tuồng chuyên nghiệp trong cả nước tham dự Festival Tây Sơn - Bình Định 2008. Hôm nay, chúng tôi “diễn lại” để các anh, chị ở Ban Văn nghệ Đài Truyền hình Việt Nam xem, nếu “thuận” có lẽ họ sẽ mời đoàn ra trường quay ngoài đó ghi hình”. Không lộ rõ niềm vui nhưng qua ánh mắt của người trưởng đoàn, tôi thấy thấp thoáng những tia hy vọng.
Trao đổi thêm với các anh, chị nghệ sĩ, diễn viên trong đoàn càng thấy rõ sự vui mừng, phấn khởi khi họ được tham dự liên hoan tuồng vừa rồi. “Đó là lần đầu tiên những nghệ sĩ tuồng từ khắp 3 miền mới có dịp ngồi lại với nhau trong một mái nhà chung sau những tháng ngày vất vả mưu sinh, được chiêm nghiệm những sáng tạo của nhau, mới được hát cho nhau nghe, được múa cho nhau xem...” – nghệ sĩ Văn Bằng thổ lộ.
Là một đơn vị nghệ thuật ra đời trong thời kỳ chiến tranh, nhiệm vụ trọng tâm là đào tạo lực lượng tăng cường cho Đoàn tuồng giải phóng Trung Trung bộ. Vì vậy, hầu hết các nghệ sĩ của đoàn được đào tạo theo dòng tuồng Khu V. Sau ngày giải phóng, các thầy dạy tuồng trở về Nam cũng là lúc Đoàn tuồng Thanh Hóa bị hụt hẫng về người truyền dạy. Cả đoàn hiện có 32 người, trong đó: 14 diễn viên, 8 nhạc công, 10 phục vụ (thiết kế hậu đài, lái xe, kho, quỹ, kế toán, tổ chức biểu diễn...), ngoài ra còn có 6 diễn viên trẻ đã ra trường hơn 10 năm nay nhưng vẫn hưởng lương hợp đồng với mức 700.000 đồng/người/tháng. Phần lớn các anh, chị em nghệ sĩ đều yêu nghề, quý nghiệp. Các vai diễn khó như: Tử Trình, Mụ Đổng, Mao Ất, Bà Thứ... đều được thế hệ diễn viên trẻ hào hứng thử sức. Trong thâm tâm, các em lúc nào cũng chỉ mong được tham dự một cuộc liên hoan sân khấu tuồng nào đó để có dịp thể hiện lòng yêu nghề của mình.
Diễn viên thì tâm huyết với nghề là vậy, nhưng vốn từ lâu, sân khấu tuồng đã vắng bóng người xem. Giờ đây, các “dòng” văn hóa hiện đại như: điện ảnh, ca nhạc... đang chiếm lĩnh thị trường nghe, nhìn của khán giả nên việc khán giả không mấy “mặn mà” với tuồng, thậm chí quay lưng lại với tuồng cũng là điều dễ hiểu. Nghệ sĩ Ưu tú Ngọc Quyền lo ngại: Nhiều khi, những người trong nghề như chúng tôi đã phải ngồi lại với nhau họp bàn, trăn trở, giật mình tự hỏi liệu mình còn “tồn tại” được bao nhiêu và bao lâu nữa? Bởi vì từ lâu lắm rồi, nhiều “khuôn vàng, thước ngọc” bị méo mó hoặc pha tạp. Nhiều vở tuồng cổ đã bị bỏ quên. Nhiều vai diễn “để đời” cũng theo nghệ sĩ về cõi vĩnh hằng, chẳng còn được lớp trẻ chú tâm rèn luyện. Kịch bản đa phần chạy theo hàng “chợ”, chẳng còn niêm luật của kịch bản tuồng. Đạo diễn dàn dựng thì đa phong cách. Đi xem diễn tuồng, nghe âm nhạc tuồng, xem trang trí của sân khấu tuồng mà người ta thấy ở cải lương cũng được, chèo cũng được hay kịch nói cũng được... Hỏi nhiều diễn viên lối nói 5 chữ, 7 chữ... câu nào câu trống, câu nào câu mái; lối 5 chữ câu trống ngắt câu về đàng sau mấy chữ, câu mái ngắt về đàng sau mấy chữ?... không biết!. Hỏi lối lụy, lối đạp, lối điệu... không biết! Rồi hát nam vế nào vế trống, vế nào vế mái; vế trống láy thế nào, vế mái láy thế nào... cũng không biết! Thật buồn lắm thay!. Cũng chính từ những méo mó, pha tạp như thế đã kéo theo cả lệch lạc của khán giả khi đến với sân khấu tuồng. Nếu như cứ kéo dài mãi như vậy liệu mai sau còn mấy ai biết và hiểu được tinh hoa của nghệ thuật sân khấu tuồng truyền thống?.
Hiện nay, cả nước chỉ còn 7 đơn vị tuồng chuyên nghiệp (Nhà hát Tuồng Việt Nam, Nhà hát nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế, Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, Nhà hát Tuồng Đào Tấn, Nhà hát nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa, Nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh và Đoàn nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa). Như vậy, đối với bộ môn này đã thuộc vào hạng “quý hiếm”. Ngoài những nghệ sĩ đã quen mặt, biết tên, những người còn lại trẻ cũng đã gần 40 tuổi. Không biết 5 năm, 10 năm, 20 năm sau lực lượng tham gia loại hình nghệ thuật này liệu có còn được như bây giờ? kể cả về chất lượng giữ gìn và bảo tồn nghệ thuật truyền thống? Đã đến lúc ngành văn hóa – thể thao và du lịch nói chung, đoàn nghệ thuật tuồng nói riêng cần phải có kế hoạch chiến lược về việc đào tạo đội ngũ kế cận. Trong đào tạo cũng cần phải có chế độ đặc thù và giáo trình, giáo án riêng. Có như vậy mới tạo được sức hút để người dạy truyền nghề thực lòng, người học thì ra sức rèn luyện, người làm nghề cũng có trách nhiệm giữ gìn những “khuôn vàng, thước ngọc” và trăn trở sáng tạo, nhân tài cũng đến với tuồng nhiều hơn...
Được biết, buổi tọa đàm về khai thác nghệ thuật tuồng truyền thống do Trung tâm Bảo tồn và Phát huy nghệ thuật dân tộc Việt Nam tổ chức vừa qua đã đánh giá lại quá trình bảo tồn và phát huy nghệ thuật tuồng truyền thống, đồng thời chỉ ra một vài định hướng phát triển nghệ thuật tuồng trong tình hình mới, bảo lưu và đưa bộ môn nghệ thuật này đi vào đời sống mà chúng tôi thấy vui lây cho những người làm nghệ thuật tuồng tỉnh nhà. Hy vọng với sự quan tâm của các cấp, các ngành và sự đón nhận của khán giả yêu thích tuồng trong tỉnh sẽ là nguồn động viên, khích lệ cho bộ môn nghệ thuật truyền thống này một sự “hồi sinh”.
tancogiaoduyen (Theo Ngọc Anh - TH)