9x học hát ca trù
Cứ tưởng ca trù chỉ dành cho những bậc cao niên, thế mà khi tận mắt nhìn thấy các bạn trẻ say sưa hát ca trù, chăm chú học từng nhịp phách, phím đàn, tôi càng thấy tin hơn vào tương lai của ca trù Việt Nam - một lối chơi tao nhã ngỡ chừng như không bao giờ có thể chen chân được vào sở thích của những nam thanh nữ tú thời hiện đại.
Đào nhí Châu Anh biểu diễn ca trù
Người khởi dựng lớp ca trù “nhí”
CLB ca trù Thăng Long nằm trong một ngôi nhà tại số 8, ngõ 95 Giang Văn Minh. Dưới sự dẫn dắt của ca nương Phạm Thị Huệ - một người luôn đắm đuối với ca trù - cùng nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, các học viên gồm cả học sinh phổ thông và sinh viên đại học đã bắt đầu tiếp xúc, làm quen với nhịp phách tiếng đàn đầu tiên. Và cho tới nay, họ đã hát được một vài bài quen thuộc, tuy tiếng hát chưa tròn và nhịp phách chưa giòn cho lắm. Đây cũng là nơi biểu diễn thường xuyên của lớp học trò nhí - chân truyền của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc.
Những ca nương nhỏ xíu, còn đang học phổ thông được truyền nghề bởi một nghệ nhân ca trù lão làng, đã có cơ hội được hát và biểu diễn để trau dồi kỹ thuật và lưu giữ được cái hồn của ca trù cổ truyền. Vốn là giảng viên đàn tỳ bà của Học viện Âm nhạc Quốc gia (Nhạc viện Hà Nội), ca nương Phạm Thị Huệ đã từng lăn lộn ở nhiều nơi được coi là cái nôi của ca trù, từ Hải Dương đến Hà Tây, học nhiều thầy để có được những kiến thức và kỹ thuật hát phong phú.
Ước mơ theo đuổi nghiệp ca trù từ lâu nhưng mãi tới năm 2001, cô mới có duyên gặp nghệ nhân ca trù nổi tiếng Nguyễn Thị Chúc. Rồi thời gian tiếp theo, song song với việc học hát, Huệ lại lặn lội hai lần một tuần từ Hà Nội xuống Hải Dương để thụ giáo cụ Nguyễn Phú Đẹ nổi tiếng về chơi đàn đáy - một trong những nghệ nhân cuối cùng còn sót lại của môn đàn này. Là người hiếm hoi trong lịch sử ca trù Việt Nam có thể cùng một lúc sắm cả hai vai ca nương và kép đàn, Phạm Thị Huê đã và đang góp phần mang đến một sức sống mới cho nghệ thuật ca trù Việt Nam.
Nhìn lịch làm việc dày đặc của chị, có lẽ ai cũng phải giật mình. Vẫn lên lớp đều đặn tại Học viện Âm nhạc Quốc gia, vừa mở lớp dạy hát ca trù cho các em học sinh, sinh viên tại nhà, tham gia các lớp đào tạo đào ca nương trẻ tại Thái Bình, tổ chức các cuộc biểu diễn hàng tháng cho CLB ca trù Thăng Long... Vất vả, bộn bề với ngần ấy công việc, thế nhưng, niềm đam mê và khát khao đem ca trù đến với lớp trẻ đã giúp chị làm được tất cả.
Đào nương tuổi 9X
Tôi may mắn có dịp được tham dự một buổi học hát ca trù ngay tại nhà của đào nương Phạm Thị Huệ, nơi có các sinh viên của các trường nghệ thuật, các trường đại học và có cả những “đào nhí” chỉ khoảng hơn 10 tuổi cũng theo học. Một trong những “đào nhí” chính là con gái của chị, em Đoàn Linh Hương mới chỉ là học sinh lớp 7, trường Giảng Võ. Thế nhưng, những gì mà em thể hiện đã khiến rất nhiều khán giả đến CLB Ca trù Thăng Long bất ngờ, với giọng hát trong trẻo, cao vút, lúc trầm bổng, lúc ai oán; không ai tin rằng đó là giọng hát của một cô bé còn đang học phổ thông.
 |
Đào nhí trong Liên hoan ca trù I |
Được thừa hưởng gen di truyền của mẹ, lại được sống trong môi trường đầy tiếng đàn, tiếng phách, cô bé sớm lĩnh hội được tinh hoa của nghệ thuật ca trù. “Đào nhí” này cho biết: “Em rất thích nghe và học hát ca trù, khi hát ca trù, em cảm thấy nó khác hẳn với các thể loại âm nhạc khác. Em mơ ước một ngày nào đó sẽ hát được tất cả các bài hát ca trù và đem ca trù đến với nhiều khán giả hơn nữa”.
Bên cạnh các lớp học liên tiếp được mở ra của nghệ nhân Phạm Thị Chúc, ca nương Phạm Thị Huệ, từ năm 2005 trở lại đây, một số chương trình đào tạo các đào ca nương trẻ do Quỹ Ford tài trợ cũng được tổ chức hàng năm tại Thái Bình, làm nhen nhóm lên một tương lai sáng cho ca trù Việt Nam. Thay vì quay lưng lại với ca trù, thì giờ đây một bộ phận những người yêu âm nhạc mà đặc biệt là giới trẻ đang dần yêu thích cái khoảng lặng trầm tư, yên bình của ca trù.
Thời thế đã thay đổi, luật của ca trù cũng không còn khắt khe như xưa, thế nên những đào nhí còn học phổ thông mới có cơ hội học hát ca trù, có cơ hội tiếp xúc, làm quen, tiếp thu những tinh hoa của nghệ thuật truyền thống từ các nghệ nhân lão làng. Những người trẻ tuổi ở bất cứ cương vị, tầng lớp nào cũng có thể nghe ca trù. Một tương lai mới, một đời sống mới mẻ, rộn ràng hơn với ca trù không phải là điều khó thực hiện.