Music news from a Vietnamese traditional musician

Bài vọng cổ không phảI ngẫu nhiên xuất hiện mà không thửa hưởng nhân tố chủ yếu đã có trong nền nhạc dân gian. NgườI nghệ sĩ là đầu mốI làm cho nghệ thuật phát triển hay hoặc dở vì tính chất không cố định, giàu tính ước lệ của nó tạo cho ngườI sử dụng có them những khả năng sang tạo .
Từ khi được ra đờI và phát triển đến nay, bài vọng cổ đã hình thành vớI một sự quy định rộng rãi trong cấu trúc, về mặt hình thức không bị gò ép quá đáng . Ngoài những quy định thuộc khung thờI gian, âm hưởng của nó gợI lên một sự tổng hợp về điệu thức dân tộc mà nghệ sĩ có thể nhờ đó phát huy hết sức sang tạo của mình .
Như vậy sáng tạo là điều chắc chắn , chứ không phảI do bản chất bài vọng cổ quy định mà chỉ là một công thức khái quát nhằm gợI ý , nhằm mở cửa , đặt ra những nấc thang cho nghệ sĩ bước vào lâu đài của nghệ thuật .
Chúng ta hãy điểm lạI quá trình phát triển của bài vọng cổ từ Cô Tư Sạng, cô Ba Bến Tre, từ Năm Nghĩa, Năm PhồI, Hồng Châu… cho đến nay, danh nghĩa của nghệ sĩ luôn luôn gắn liền vớI tính sáng tạo độc đáo, điều đó chứng minh rằng trên thực tế không có một bài vọng cổ nào làm kiểu mẫu, tiêu biểu cho cái chung, ngược lạI có đến hàng trăm, hàng ngàn bài vọng cổ khác nhau do nghệ sĩ sáng tạo ra. Nếu một ngườI nào đó chỉ biết lập lạI đường nét của một bài khác, thì ngườI đó không thể mang danh là nghệ sĩ được, vì không lam đúng chức năng của một “ca sĩ vọng cổ”. Chức danh đó chính là sự SÁNG TAO. NgườI nghệ sĩ phảI biết vận dụng những đường nét dân gian một cách nhuần nhuyễn vào bài vọng cổ, làm cho bài vọng cổ có sức gợI ý, khái quát về cuộc sống, về con ngườI có những niềm riêng tư, những kỷ niệm sâu xa, những hình ảnh về cuộc đời. Một điệu vọng cổ có sức truyền cảm không thể tách rờI , không thể tồn tạI ngoài cuộc sống của bản than nghệ sĩ trong hiện tạI cũng như trong quá khứ, liên quan đến những kỷ niệm thờI thơ ấu, sự trưởng thành nên vai nên vóc nhờ thụ hưởng những tinh hoa của dòng sữa mẹ, trong đó có hòa lẫn giọng hò, điệu hát gợI lên nỗI nhớ, niềm thương, long chung thủy, sự khát khao cuộc sống hạnh phúc, công bằng đạo lý, long căm ghét oán hờn, thậm chí những nỗI nhọc nhằn cay đắng của thận phận con người.
Có ca sĩ đã mở đầu bài vọng cổ bằng một điệu hò Đồng Tháp óng ả mượt mà. PhảI chăng, là một họa sĩ muốn tô điểm cho quê hương mình được tồn tạI vớI một mùa xuân vĩnh viễn trong lòng mình và trong lòng mọI ngườI ???

NgườI ta mê vọng cổ, có lý lắm, nhưng những điều bí ẩn về cái hay, cái giở chung quanh bài vọng cổ phảI có sự đánh giá, trao đổi… rất cần cho sự nghiệp kế tục và phát triển nghệ thuật truyền thống nhằm giữ lấy cái hay, bỏ đi cái giở làm cho nó có nhiều khả năng đáp ứng được yêu cầu đông đảo quần chúng hơn nữa . Hầu hết các ca sĩ thuộc các lứa tuổI đã đóng góp tài năng của mình làm cho bài vọng cổ không những được trong sáng hơn mà còn phát huy thêm tính đa dạng về màu sắc vốn đã sẵn có trong hình thức cấu trúc tổng hợp từ khi mớI đựoc hình thành. Đó là đặc trưng cơ bản của bài vọng cổ .

Cái hay của bài vọng cổ là sự tổng hợp nhiều mặt. Có một giọng ca hay cũng chưa đủ, nó đòi hởI ca sĩ phảI có vốn sống . Điều kiện cơ bản giúp cho kỹ thuật được phát triển là sự tích lũy vốn nhạc dân gian như hò, lý, nói thơ, ca ngâm, hát ru và các loạI hình âm nhạc thuộc sinh hoạt phong tục tập quán .

Nếu có một số vốn dân gian phong phú, một giọng ca hay nhưng lạI thiếu tâm hồn thì nghệ thuật chỉ là sự lắp ráp nhạt nhẽo, càng sử dung kỹ thuật nhiều càng trở thành khô cứng, trơ trẽn, thậm chí lố bịch.

Bài vọng cổ HÔM NAY không thể như bài vọng cổ HÔM QUA (hiểu theo nghĩa rộng nhé các bạn…kakaka..) . Trong vốn nhạc dân gian lâu đờI mà vọng cổ thừa hưởng những tinh hoa không phảI không có những nhược điểm. Đó là hiện nay không phảI không còn những cạnh khía nặng về chủ nghĩa thương cảm còn tồn tạI trong bài vọng cổ. Nhiều ca sĩ còn vận dụng cảm hứng theo lốI này, đó là chất bi lụy nhằm vuốt ve thị hiếu quần chúng xa rờI hiện thực, không chứa đựng một yếu tố tích cực nào có tác dụng đẩy mạnh thưởng thức thẩm mỹ của đông đảo quần chúng phù hợp vớI cuộc sống hiện nay. Điều đó dẫn đến một thực trạng đáng buồn là đa số giớI trẻ ở Việt Nam ngày nay ngày càng xa rờI vớI vọng cổ - cảI lương.
Có lần mấy đứa tuổI teen thấy tôi đang nghe cảI lương, tụI nó bảo “ThờI buổI này mà anh còn nghe cảI lương”, Tôi thất vọng nói rằng “ Anh thấy cảI lương cũng hay mà” TụI nó nói “Em thấy nghe giống nhạc đám ma quá”
Điều này có nhiều nguyên nhân, có thể là do sự xâm nhập mạnh mẽ của các loạI hình âm nhạc từ các quốc gia khác như Âu, Mỹ, Hàn… nhưng một phần cũng là do lỗI của giớI NGHỆ SĨ THƯƠNG MẠI ( Chúng ta phảI phân biệt rõ hai khái niệm NGHỆ SĨ THƯƠNG MẠI và NGHỆ SĨ CHÂN CHÍNH) Họ đang ngày càng tự đánh mất chính mình, tự đánh mất cái tinh hoa của vọng cổ - cảI lương.
Nhưng các bạn ơi, chúng ta đừng buồn vì vẫn còn rất nhiều ngườI rất tâm huyết, đam mê môn nghệ thuật này ở trong nước cũng như ở nước ngoài. Họ đang ngày đêm tìm cách vun đắp, sáng tạo, đưa vọng cổ-cảI lương đi đến bến bờ nghệ thuật. Chẳng hạn như ở bên kia nửa vòng Trái Đất có anh guitarvongco, anh giangtuyen…

Chết rùi…nãy giờ hình như bị lạc đề rùi…kakakakaka…. Vậy là tôi đã nhắc đến một vài cái hay của bài vọng cổ trong NGÀY HÔM QUA mang tính tự phát của một vài nghệ sĩ điển hình, nó có giá trị lịch sử, hơn nữa nó còn có tác dụng gợI ý cho sự tìm tòi của NGÀY HÔM NAY.

Một sự triển lãm đơn thuần về giọng ca, hoặc tìm tòi cái gì khác lạ có tính chất hình thức không xuất phát từ những ấn tượng về tâm lý thông qua sinh hoạt, đờI sống của nhân dân thì chỉ là một lớp sơn hào nhoáng ở bên ngoài để che lấp sự nghèo nàn ở bên trong.

Ca vọng cổ hay, không phảI nhờ ở năng khiếu, đó chỉ là bước đầu của ngưỡng cửa nghệ thuật. NgườI nghệ sĩ cần có sự tu dưỡng toàn diện, bền bỉ, hầu như hết cả một cuộc đờI phảI tận tùy vì nó, mớI mong đem lạI cho mình một chỗ đứng vững chắc .(Bài viết này có tham khảo thêm tài liệu)