Music news from a Vietnamese traditional musician

NS Kim Chung - vợ của bầu Long lừng danh của sân khấu CL Kim Chung xưa. Hình: ngocanh

Trong khi đó, SKCL từ mấy chục năm qua đã tương đối hoàn bị về cơ cấu tổ chức, có guồng máy chính quy chuyên nghiệp: Đảng - Nhà nước quan tâm đầu tư, định hướng đúng đắn, chính thức là một ngành nghề trong xã hội, được nhân dân mến mộ và đùm bọc, được đào tạo qua trường lớp và có nhiều điều kiện thuận lợi khác...

Nếu so sánh mười lăm năm đầu giải phóng (1975 - 1990) và mười lăm năm kế đó (1990-2005) thì có thể thấy rõ sự sút giảm ở các khâu. Từng bộ phận của nó không chỉ sút giảm, mà toàn cục còn lún sâu vào sự yếu kém, đó là tính rời rạc và nghiệp dư ở hiện tại. Không thể phủ nhận những cố gắng nỗ lực từ nhiều phía trong thời gian qua, cũng như những người tâm huyết với nó, nhưng ''Lực bất tòng tâm''! Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự yếu kém của SKCLNB và dường như người ta thường đổ trút cho hoàn cảnh(l). Tuy đã có những thực hiện đổi mới, bức phá nhưng chưa đáng kể, chưa thay đổi được cục diện sân khấu. Chưa thấy những vở diễn vang dội, sống đời trong xã hội. Không phải khan hiếm kịch bản, ngược lại nhiều trại sáng tác, nhiều cuộc vận động sáng tác, số trẻ từ trường lớp chính qui ra khá nhiều, nhưng hầu như chưa được phát huy hết công năng và đa số chưa thật sự hòa nhập vào ''Mái nhà chung''. Biết rằng, sự khủng hoảng của SKCL do nhiều nguyên nhân, nhưng có thể khẳng định, tính nghiệp dư của nó là sự trì trệ và tệ hại nhất. Trước tiên dễ thấy, đó là dàn nhạc cải lương quá nghiệp dư, một số lãnh đạo đoàn hát mang tính nghiệp dư, nhiều kịch bản chất lượng nghiệp dư... Tất cả biểu hiện đó đối lập với tiến trình phát triển của SKCL chuyên nghiệp nói riêng và quy luật phát triển xã hội nói chung. Làm thế nào để khắc phục tính nghiệp dư?

CẦN CÓ L ÃNH ĐẠO CHUY ÊN NGHI ỆP

SKCL ngày xưa khi nhắc đến những ông, bà bầu lừng danh trong giới ai cũng kính nể, như: bầu Ba Bản, bầu Cơ, bầu Thơ, bầu Xuân, bầu Kim Chưởng... Các vị tiền bối ấy, không chỉ đưa những đơn vị nghệ thuật của mình lên hàng đại bang, mỗi đoàn một phong cách riêng, mà còn chắp cánh cho nhiều diễn viên trẻ thành nghệ sĩ tài danh...

Họ có bằng cấp nào đâu, đã từng qua trường lớp chính quy chuyên nghiệp nào đâu? Cũng không được cơ quan tổ chức nào bảo trợ về tài chánh, mà tự họ chèo chống lãnh đạo đoàn hát rất tài tình. Họ có bản lĩnh, cặp mắt nghề nghiệp tinh đời, tư duy nhạy bén ứng xử mọi tình huống và thuật dùng người tinh tế... Tất cả những tố chất đó đã hội tụ trong nghề làm bầu, chính là tính chính quy - chuyên nghiệp vậy. Có thể hiểu một cách nôm na, chính quy là những khuôn mẫu nguyên tắc và quy chế, chuyên nghiệp là chuyên sâu về nghề nghiệp, vị trí. Như thế, qua thực trạng, các vị lãnh đạo đoàn hát đương nhiên là sống và làm việc trong môi trường chính quy - chuyên nghiệp đã có sẵn, nhưng khả năng quản lý, tư duy của một số lãnh đạo lại thiếu tính chính quy - chuyên nghiệp.

Cần phân biệt tư duy lãnh đạo và tư duy nghệ thuật. Một nghệ sĩ giỏi nghề chưa chắc đã lãnh đạo giỏi và ngược lại. Trưởng đoàn là người đứng đầu đoàn hát, trước tiên phải có đủ tố chất hơn các thành viên trong đoàn thì mới đủ uy tín, khả năng lãnh đạo: Tư cách đạo đức nghề nghiệp, học vấn, kiến thức tổng quát chuyên môn và nếu trẻ cũng là một ưu điểm. Trưởng đoàn ngày nay không thể dạng ''sống lâu nên lão làng'', không thể nghèo nàn kiến thức tổng quát, trình độ học vấn không thể dưới lớp 12... Hai phó đoàn giúp việc, phó phụ trách tổ chức hành chánh nên phải có học vấn đại học, còn phó phụ trách nghệ thuật là người có nghề chuyên môn và kinh nghiệm.

''Văn hóa là chìa khóa mở tương lai'' - văn hóa là khái niệm rất rộng, trong đó có cả trình độ học vấn, chuyên môn, kiến thức tổng quát... Vậy, Ban lãnh đạo đoàn hát cần phải có tình độ văn hóa khá, mà xây dựng Ban lãnh đạo đoàn hát đúng người đủ lực không ai khác hơn là ngành chức năng trực tiếp quản lý.

Lâm Giang

ngocanh (Theo Báo sân khấu)