Ngọc Tú: Giữ câu hát bội trên quê Tuồng
Anh là “con nhà nòi”, gia đình ba đời theo nghiệp hát; còn chị, cả gia đình vốn chỉ quẩn quanh bên bờ ruộng. Thế rồi, họ tìm thấy nhau nhờ niềm đam mê với câu hát bội. Đó là hai vợ chồng anh Nguyễn Hoàng Minh, 46 tuổi, và vợ Nguyễn Thị Ngọc Hương, 41 tuổi, hiện là bầu của Đoàn Nghệ thuật Tuồng cổ Phước An, đóng chân tại xã Phước An, huyện Tuy Phước.
 |
 |
| Một cảnh trong vở tuồng cổ “Tam Hạ Nam Đường” do các nghệ sĩ không chuyên ở Tuy Phước biểu diễn. Ảnh: Hoàng Vân
|
* Nghệ sĩ chân đất...
Hơn 30 năm trước, chàng trai Nguyễn Hoàng Minh đã vui mừng xiết bao khi nhận được giấy báo trúng tuyển vào Trường Trung học Văn hóa - Nghệ thuật Nghĩa Bình. Bốn năm học tại trường là khoảng thời gian anh thỏa lòng với câu hát bội. Trong khi đó, ở quê nhà, chị Nguyễn Thị Ngọc Hương, hàng đêm học ca, học diễn ở nhà ông bầu Bảy Thanh, một người bà con của anh Minh. Chị Hương nhớ lại: “Dạo đó, không đêm nào tôi nằm yên ở nhà. Cứ nghe tiếng trống, tiếng kèn là chân muốn bước ra đường. Tối nào, già, trẻ, gái, trai trong xã cũng tập trung chật ních ở sân nhà anh Bảy. Lớp tập ca, tập diễn; lớp ngồi xem, bàn tán đông như hội”.
Rồi chính những câu nam, câu khách đã kéo họ đến với nhau. Để đến một lúc, họ chợt nhận ra không thể sống thiếu nhau, cả trên sân khấu lẫn ngoài đời. Dạo mới ra trường, anh Minh đầu quân cho Nhà hát Tuồng Đào Tấn, còn chị Hương làm đào chánh cho Đoàn Tuồng Hoàng Mai (Phước An). Cưới nhau một thời gian, anh Minh xin về Đoàn Tuồng Hoàng Mai cho gần nhà. “Tôi nghĩ rằng làm nghệ thuật thì ở đâu cũng vậy thôi. Cái khó là giữ cho được ngọn lửa yêu nghề. Ngoài ra, phải không ngừng tìm tòi, học hỏi, sáng tạo để nâng cao trình độ”- anh Minh tâm sự.
Quãng thời gian làm đào, kép chánh cho đoàn tuồng của xã, có lẽ là thời gian đáng nhớ nhất trong nghiệp diễn của họ. Ngày đó, đêm nào đoàn diễn cũng đông khán giả. Nhưng rồi khi thời vàng son ấy qua đi, Đoàn Tuồng Hoàng Mai đối mặt với bao khó khăn, phải giải tán. Thế nhưng, hai anh chị vẫn quyết bám nghề bằng cách đầu quân cho các đoàn khác. Đó là những chuỗi ngày rong ruổi khắp nơi, cả trong và ngoài tỉnh để tìm kế sinh nhai. Và trong họ, dần hình thành một mơ ước cháy bỏng: khôi phục lại câu hát bội trên quê Tuồng.
 |
| Anh Minh và chị Hương trong vở “Hộ Sanh Đàn”. Ảnh: Ngọc Tú
|
* Đổ mồ hôi nuôi nghệ thuật
Không đành lòng nhìn một loại hình nghệ thuật vốn là niềm tự hào của địa phương, lại mất đi ngay chính từ cái nôi sinh thành ra nó, họ quyết tâm khôi phục lại đoàn tuồng của xã. Sau khi gom góp được một số vốn kha khá, họ nhờ đạo diễn Hoàng Ngọc Đình (nay là Phó Giám đốc Nhà hát Tuồng Đào Tấn) đứng ra tập hợp các nghệ sĩ của Đoàn Hoàng Mai; đồng thời, thu nhận một vài gương mặt mới và thành lập Đoàn Nghệ thuật Tuồng cổ Phước An.
“Thời gian đầu làm bầu, hai vợ chồng gặp rất nhiều khó khăn. Để đoàn hoạt động thường xuyên, nhiều lần, bọn tôi phải liều nhận những sô huề vốn, thậm chí lỗ. Có lúc, phải lấy cát sê của mình bù cho anh em diễn viên. Trong thời buổi tìm điểm diễn ngày thêm khó, tôi luôn tâm niệm: phải làm ăn có uy tín thì đoàn mới sống được lâu dài” - anh Minh nói.
Và cũng ngần ấy năm, anh Minh đã dẫn đoàn, gồm khoảng 24 người, “chinh chiến” khắp các địa phương trong tỉnh và một số nơi ở các tỉnh lân cận như Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hòa. “Vốn” lận lưng lưu diễn của đoàn là khoảng 30 vở diễn thuộc nhiều thể loại.
Làm cái nghề “mày cháy mặt nám” vì phải đi lại nhiều, suốt từ 30 Tết đến khoảng tháng tám âm lịch, nhưng ngó bộ họ vẫn rất yêu đời. Những ngày mưa, Đoàn nghỉ hát, hai vợ chồng họ tranh thủ kiểm tra lại phục trang, đạo cụ. Làm mệt, họ thi nhau người câu nam, người câu khách làm không khí trong nhà rộn rã lên.
Anh Minh nhẩm tính: “Năm rồi hát được khoảng 40 sô. Vậy là nhiều hơn năm trước. Không biết năm tới, tình hình sẽ thế nào… Mà suy cho cùng, cũng vì trót đam mê, nên phải đeo mang vậy thôi. Tôi chỉ thấy hơi buồn, vì mình đã dốc hết tâm huyết, nhưng ngó bộ, lớp kế cận lại chẳng mấy mặn mà. Vì thế, tôi đã hướng con gái vào học lớp Tuồng của trường Trung học Văn hóa - Nghệ thuật Bình Định đặng giữ lấy nghề. Ngoài ra, vào dịp hè, hai vợ chồng tôi cũng mang mấy đứa nhỏ đi theo, dạy tụi nó các bài bản và cho chúng cơ hội tiếp xúc để cảm nhận cái hay, cái đẹp của hát bội. Dù sau này có ra sao thì cũng phải giữ lại cho bằng được bộ môn nghệ thuật độc đáo này của ông cha mình. Tôi vẫn luôn đau đáu với ước mơ thành lập một đoàn đồng ấu của xã, nhưng đến giờ, vẫn chưa thể thực hiện được vì nhiều lý do, trong đó cái chính là thiếu kinh phí”.
Sự tồn tại của những đoàn hát bội không chuyên có một phần công lao rất lớn từ những ông bầu chân đất như họ. Nghe anh Minh kể, tôi chỉ thầm mong, rằng họ sẽ lại “lĩnh tờ” được thêm nhiều, để câu hát bội truyền thống mãi ngân các làng quê Bình Định, như một bằng chứng về truyền thống thẳm sâu của vùng đất được mệnh danh là đất Tuồng.
tancogiaoduyen (Theo Ngọc Tú - BBD)