Phúc Nghệ: Đưa Ca trù "trở lại" Hát cửa đình
Đưa Ca trù "trở lại" Hát cửa đình
Nói đưa nghệ thuật Ca trù "trở lại" với không gian Hát cửa đình, bởi từ xa xưa Hát cửa đình đã trở thành một trong những cuộc diễn xướng - hành nghề mang tính định kỳ của các giáo phường Ca trù. Hiểu một cách nôm na, Hát cửa đình là hình thức sinh hoạt Ca trù phục vụ cho nghi thức tế lễ Thần Thánh ở các đền hay đình làng. Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền cho biết: "Trên thực tế, người ta còn mượn không gian đình đền để tổ chức hát Ca trù với mục đích giải trí đơn thuần. Song, hát tế lễ vẫn là hình thức được coi trọng hơn với cả một trình thức diễn xướng tổng hợp kéo dài. Bởi vậy, thụât ngữ Hát cửa đình vẫn được sử dụng với hàm ý chỉ loại âm nhạc Ca trù mang chức năng nghi lễ, tín ngưỡng nơi đình (đền) làng".
Không thể phủ định, Hát cửa đình là một trong những hình thức điễn xướng chính thống và lớn nhất của ca trù. Từ không gian Hát cửa đình, đến cuối thế kỷ 19 mới phát triển ra ca quán. Thậm chí, Hát cửa đình một thời còn được xem là cơ hội kiếm sống quan trọng nhất của các đào kép. Vào những dịp lễ hội, lễ nhập tịch thường niên... hát cửa đình thường xuyên được tổ chức. Các đào nương, kép đàn xưa mỗi lần tham gia Hát cửa đình đều được trả tiền công, cấp thẻ trù ghi số tiền được trả... Ngày nay, tục Hát cửa đình đã thực sự bị mai một. Sự hồi sinh của các CLB ca trù trong những năm gần đây ít nhiều mang tới cho đời sống nghệ thuật Ca trù những hơi thở mới, xích gần nghệ thuật Ca trù với khán giả... Nhưng không gian Hát cửa đình thì dường như vẫn còn nhiều xa lạ không chỉ với công chúng mà cả với các đào nương, kép đàn trẻ.
Bước qua tuổi lên hai, CLB Ca trù Thăng Long mạnh dạn "lĩnh ấn tiên phong" đưa Ca trù trở lại với không gian Hát cửa đình. Trong hàng chục CLB Ca trù hiện nay, CLB Ca trù Thăng Long do đào đàn Phạm Thị Huệ làm chủ nhiệm thuộc diện CLB Ca trù trẻ. Trẻ không chỉ vì mới thành lập được hơn hai năm mà hơn thế chủ yếu các đào nương, kép đàn của CLB tuổi đời cũng hãy còn trẻ. Như chủ nhiệm CLB - Thạc sĩ Phạm Thị Huệ vừa là đào nương vừa là kép đàn tuổi cũng chỉ mới ngoài tam thập. Nhiều đào nương kép đàn của CLB như Thu Thuỷ, Thuỳ Chi, Kim Ngọc, Lệ Nhật... tuổi đời trên dưới 20, đào nương nhí Huệ Phương mới 10 tuổi, Linh Hương 14 tuổi...
Sau một thời gian biểu diễn và truyền dạy Ca trù ở nhiều địa điểm khác nhau ở HN, CLB Ca trù Thăng Long chuyển sang sinh hoạt hàng tuần ở Đình làng Cống Vị - Quận Ba Đình, HN. Đình thờ thần Hoàng - Hoàng Phúc Trung (ông Hoàng Lệ Mật) đã được công nhận di tích lịch sử văn hoá năm 1999. Vào dịp cuối tuần, bầu đoàn đào nương, kép đàn CLB Ca trù Thăng Long lại "đỏ đèn" biểu diễn và truyền dạy Ca trù ngay trong khuôn viên của đình. Đào đàn Phạm Thị Huệ cho biết: "Tổ chức biểu diễn và truyền dạy Ca trù ngay ở cửa đình làng Cống Vị không chỉ đem đến cho những buổi sinh hoạt của CLB Ca trù Thăng Long thêm phần trang trọng, tôn nghiêm mà còn thu hút thêm nhiều khán giả yêu Ca trù đến với CLB".
Tính từ đêm kỉ niệm 2 năm thành lập CLB Ca trù Thăng ngày 31.8.2008, đến nay CLB đã tổ chức truyền dạy và biểu diễn Ca trù định kỳ hàng tuần tại Đình làng Cống Vị được hơn chục buổi. Đáng ghi nhận, CLB Ca trù Thăng Long là CLB Ca trù đầu tiên đưa nghệ thuật Ca trù trở lại với không gian Hát cửa đình đầu tiên. Mới đây, trong không gian Hát cửa đình, CLB Ca trù Thăng Long đứng ra tổ chức Đêm Ca trù tưởng nhớ NSND Quách Thị Hồ nhân kỉ niệm 7 năm ngày mất (4.1.2001 - 4.1.2008) của đào nương được gọi là "huyền thoại Ca trù". Đêm Hát cửa đình đầy ý nghĩa này đã thu hút khá đông nghệ nhân, nhà nghiên cứu, nhạc sĩ, khán giả... như đệ nhất kép đàn Nguyễn Phú Đẹ, đệ nhất đào nương Nguyễn Thị Chúc, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền, Đặng Hoàng Loan, nhạc sĩ Ngọc Đại... Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền cho biết: "Từ không gian Hát cửa đình, đến thế kỷ 19 mới phát sinh không gian ca quán". Với những đêm diễn ở Đình làng Cống Vị, CLB Ca trù Thăng Long đã mở một "lối đi ngược" ý nghĩa - đưa Ca trù từ ca quán trở lại với không gian Hát cửa đình. Đấy có lẽ cũng là một mốc son của nghệ thuật Ca trù trong thời hồi sinh hiện nay, mà đương nhiên dấu ấn ấy mang tên CLB Ca trù Thăng Long.