Quỳnh Trang : Lạt phai ca Huế...
Không ít du khách đến Huế chỉ nghe một lần rồi... thất vọng! Trên nữ ca cứ đàn ca, xướng hát, dưới khách cứ mặc hát ca mà “Dô, dô!”, “Trăm phần trăm, uống hết nghe!”.
Ca Huế trên sông Hương đã trở thành một đặc sản mà bất cứ du khách nào đến Huế cũng muốn thưởng thức. Các tour du lịch thường quảng cáo đến Huế, nghe ca Huế không chỉ nghe lời ca tiếng hát mà còn ngắm cảnh đẹp trên sông Hương. Thế nhưng cũng từ khi trở thành đặc sản du lịch, ca Huế đã không còn nguyên gốc.
Khốn khổ khách lẻ
Đi nghe ca Huế, với những đoàn khách là gia đình, khách đi theo tour thì có thể bao nguyên đò đơn hoặc đò đôi gồm cả đoàn ca và nhạc từ bảy đến tám người để diễn. Với những đò bao như vậy, không gian thưởng thức ca Huế có phần trọn vẹn. Tuy nhiên, với những du khách đi lẻ, khó lòng được thưởng thức loại hình âm nhạc này một cách trọn vẹn.
Giá vé quy định cho khách lẻ là 40.000 đồng/vé/người nhưng khách nào lơ ngơ chưa kịp biết nơi mua vé, du khách sẽ được “cò” vé tiếp đón ngay đoạn bến sông Công viên Ba Tháng Hai, từ chân cầu Trường Tiền đến bến Toà Khâm (dân trong nghề ca Huế thường gọi là bến Nhà nổi, bến ATC, bến Trung Nguyên). Và giá vé thường được các “cò” chào bán với kiểu nhìn mặt nói giá, tùy vào độ... lơ ngơ của khách, 50.000-60.000 đồng hay cao hơn. Nếu thắc mắc giá vé cao, du khách sẽ nhận được câu trả lời “Phòng vé nghỉ bán rồi”. Và đúng là phòng vé không có người bán vé thật dù chỉ mới 20 giờ (show ca Huế thứ hai của mỗi tối bắt đầu lúc 20 giờ 30).
Sau khi yên ổn xuống được đò, du khách chưa chắc được sung sướng mà thả hồn với lời ca, trăng nước sông Hương. Khách đi lẻ sẽ được ghép chung để đủ số lượng trên đò. Và tình trạng lộn xộn bởi việc ghép khách luôn diễn ra. Không ít đò sẽ có nhóm khách khoảng 10-15 người ngồi bệ vệ ngay giữa khoang với một bàn rộng bày biện bia, khô mực và đậu phụng rang phục vụ cho việc thêm chút men say. Tâm trạng háo hức ban đầu của du khách bỗng chuyển sang bực bội. Du khách đến sau muốn nhìn được mặt tài tử, giai nhân đờn ca, xướng hát phải cố gắng chen. Chen không nổi thì ra lan can đò ngồi nghe tiếng máy nổ của đò...
“Xự xàng xê”... dô dô dô!
Buổi ca Huế trên sông chỉ thực sự bắt đầu khi tiếng máy nổ của đò hết rần rần và người dẫn chương trình sẽ là một nữ ca trong đoàn với lời chào mời “Xưa chỉ vua mới được thưởng thức những Lưu Thủy, Kim Tiền, Xuân Phong, Long Hổ... Chừ mời các anh chị, du khách thưởng thức”. Lúc đó đò đã được neo giữa sông Hương, gần Phú Văn Lâu...
Đàn, phách, người hát vừa ca xong một bài, khách chưa kịp biết hay, dở thì văng vẳng những câu nói than phiền từ chính những nghệ sĩ trong đoàn nói với nhau “Đàn địch đánh chi lạ, tông cao hát bắt đọa chơ có nghe chi mô!” (Đàn đánh gì lạ, tông cao hát đến mệt chứ không nghe gì được!).
Trên nữ ca cứ đàn ca, xướng hát, dưới khách cứ mặc hát ca mà “Dô, dô!”, “Trăm phần trăm, uống hết nghe!”. Dưới bàn nhậu của du khách sẽ được đặt thùng hoa hồng với giá 5.000 đồng/hoa. Du khách có thể mua hoa để tặng người hát. Thế nhưng sau những cái cụng ly côm cốp, du khách chỉ chờ nữ ca hát xong để lên tặng hoa với tiền bo nhét trong hoa. Khách lịch sự thì chỉ tặng hoa rồi về chỗ ngồi, khách vui vui với men say túy lúy lại ôm nữ ca mà hôn hít!
Dân nhậu hay nữ ca làm hư ca Huế?
Không biết ai làm hư ai, du khách làm hư ca Huế hay nữ ca làm hư du khách. Chỉ biết càng về cuối buổi ca Huế, những làn điệu dân ca lại được hát “sôi” hơn để kiếm tiếng cười du khách, để tiền nhét trong hoa lại tăng cao hơn...
Từ những điệu ca, lời ca cổ, những lời ca mới được hát có phần giỡn hớt hơn. Hò giã gạo luôn là làn điệu được sử dụng để giỡn hớt nhiều nhất bởi lời ca dễ chế và lối hát đối đáp qua lại. Nếu đặt đúng trong không gian văn hóa, ứng xử của nó như ông bà ngày xưa thì Hò giã gạo là điệu hò đi liền với lao động, hát trong những ngày mùa. Những câu hát: “Thân em như trái mãng cầu đặt trên hương án hạc chầu lọng che. Thân anh như thể con dơi, chao qua liệng lại xơi luôn hai trái mãng cầu” sẽ không mang tính dung tục. Nhưng những câu ca như vậy giờ được hát ở các thuyền ca Huế trên sông trong không gian ồn ào nhậu nhẹt, đùa giỡn của du khách và những người hát bỗng trở nên vô duyên, phản cảm. Và để gây cười cho du khách, cuối bài Hò giã gạo, nam ca thường hát “Anh về thưa với mẹ cha, tháng Năm ta cưới mà tháng Mười sinh con”, sau đó lại “chua” thêm câu nói “Rứa là mình ăn cơm trước kẻng tề”!
Ca Huế trên sông đang được xem như một “đặc sản” để chiêu đãi du khách khi đến Huế. Nhưng cũng bởi sự thiếu chăm chút, chạy show, ghép khách, ghép đò... mà không ít du khách đến Huế chỉ nghe một lần rồi... thất vọng!
Tôi thấy thương người hát
Nghe nhắc đến ca Huế, tôi thường liên tưởng đến thể loại âm nhạc của vùng đất thần kinh, mang phong vị quá khứ. Nhưng khi có dịp nghe ca Huế trên sông Hương, tôi thấy ca Huế cũng... xô bồ không khác gì những quán hát với nhau ở Sài Gòn. Tôi không đủ trình độ thẩm thấu nên không biết ca Huế có thực sự nguyên gốc hay không nhưng cách thức tổ chức sân khấu nhỏ trên thuyền thiếu trân trọng người hát. Vì vậy, không trách được một số người nghe có cách cư xử bỗ bã như ở quán nhậu! Tôi thấy thương những người hát bởi khách chỉ thích người đẹp chứ không cần nghe hát lắm.
(Chị Trần Thanh, Gò Vấp, TP.HCM)
Chỉnh đốn hoạt động
Tháng 7-2008, UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế đã ban hành “Đề án nâng cao chất lượng hoạt động ca Huế trên sông Hương”. Theo đó, trong năm 2008 và 2009 sẽ thực hiện các hoạt động chính: Tổ chức rà soát, thẩm định, phân loại chất lượng diễn viên, nhạc công, thuyền trưởng, thuyền viên, nhân viên phục vụ về các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định hiện hành.
Đặc biệt, trong đó UBND tỉnh đề cao giải quyết dứt điểm tình trạng cò mồi, đeo bám, tranh giành khách, ghép khách, bán hàng rong và các hành vi vi phạm khác trong phạm vi khu vực các bến thuyền phục vụ ca Huế trên sông Hương. Đồng thời, đề cao việc nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng các làn điệu ca Huế để từng bước đưa vào biểu diễn, làm phong phú thêm chương trình biểu diễn ca Huế trên sông Hương; xây dựng các chương trình biểu diễn chuẩn, đặc sắc, có chất lượng cao theo hướng bảo tồn và phát huy các giá trị của ca Huế; đa dạng hóa các chương trình biểu diễn nhằm tăng khả năng lựa chọn cho khán giả.
http://www.phapluattp.vn/news/van-hoa/view.aspx?news_id=248703