Nghệ thuật bay trên sân khấu cải lương
 |
| NS Tô Kiều Lan |
Thật vậy, thời ấy một số bầu gánh chẳng cần nhọc công đi tìm tuồng hay, cứ coi tuồng nào có “bay” là chọn, dù cho tuồng đó có dở cũng không thành vấn đề, miễn là có bay là ăn tiền. Lại nữa vào thời điểm nói trên nhiều người đi coi hát cũng không chú ý đến tình tiết của tuồng, mà họ chỉ nhắm vào coi bay mà thôi.
Dụng cụ để bay chẳng tốn kém là bao, chỉ một sợi dây cáp nhỏ là đủ, người ta cho sợi dây vòng qua cây xà ngang trên nóc rạp, và khi bay thì một đầu dây được móc vào sợi thắt lưng của nghệ sĩ bay. Còn đầu dây bên kia thì do người kéo (thường là ba người dàn cảnh của đoàn), bay cao thấp do sự điều khiển của người kéo dây chính. Trước khi bay, nghệ sĩ chạy vòng lấy đà và đạp mạnh chân của mình để lấy trớn bay vòng trên sân khấu, nếu bay càng lâu thì được sự tán thưởng của khán giả càng nhiều, nhứt là giới trẻ. Ðặc biệt là vừa bay vừa có thêm đánh kiếm với nghệ sĩ đóng vai đối thủ ở dưới thì lại càng được vỗ tay hoan nghinh nhiều hơn.
Thông thường vai trò có bay thì phải là vai quan trọng của tuồng nếu không đào kép chánh thì cũng là vai tương đương (vai đào lẳng hay kép độc chẳng hạn) chớ không thể đưa đào kép phụ vào vai trò bay thì có khác chi là hát xiệc. Do vậy mà bầu gánh phải nắm vững thành phần đào kép thủ vai quan trọng, coi có người chấp nhận “bay” rồi thì mới phát role và tập tuồng chờ ngày ra mắt khán giả. Nhưng khổ nỗi là hiếm có đào kép nào chịu bay, bởi “xen” này rất nguy hiểm, đòi hỏi người nghệ sĩ phải gan dạ, chứ nhút nhát sợ chết thì không thể đảm trách vai trò này. Khi xưa gánh “Chim Việt” có một số đào kép chuyên môn bay, nên gánh này hễ mở màn hát là có bay và khán giả khi mua vé cũng đã biết trước như vậy.
Thời bấy giờ có thể nói đoàn hát nào cũng muốn thực hiện bay, bởi có màn này thì chắc chắn khán giả sẽ nhiều hơn, nhưng ngặt nỗi là khó tìm đào kép biết bay, thành thử ra chỉ có một số bầu là có được cái may mắn hốt bạc. Vả lại phần đông nghệ sĩ đều ngán bay, và cũng vì mạo hiểm bay mà nhiều diễn viên gặp tai nạn sứt trán, trặc tay, trặc chân bởi dây bay không an toàn. Nói đến những trục trặc khi bay trên sân khấu thì rất nhiều như đang bay thì đứt dây, hoặc người kéo dây đã làm không ăn khớp với cảnh tuồng, chẳng hạn như cho bay lâu quá, lúc lên cao thì lại hạ thấp, lúc thấp lại lên cao, khiến cho người bay không chủ động được lúc nào xuống.
Có một chuyện thất kinh hồn vía, cười ra nước mắt làm nghệ sĩ nạn nhân quyết lòng từ giã “nghiệp bay” luôn! Ðó là cái thời đào Tô Kiều Lan hát cho sân khấu Thanh Hương-Hùng Minh, hồi đó thân hình của cô nàng xinh xắn chứ chưa phát tướng như sau này, nên trong nhiều vở hát vẫn thường bay phi thân trên sân khấu. Có lần đoàn hát trình diễn vở tuồng “Lịnh Xé Xác”, dựa theo truyện kiếm hiệp của Kim Dung. Nữ nghệ sĩ Tô Kiều Lan đóng vai Tần Mỵ Nương, một vai lẳng độc, vai con nữ yêu quái yêu người chẳng được người yêu, con yêu quái giả dạng một cô gái đẹp mê hoặc chàng ta, nhưng bị người khác phát hiện, con yêu quái phải biến mất. Ðến cảnh này thì Tô Kiều Lan nhún mình để cho mấy anh dàn cảnh - cũng gọi là hậu đài - đứng chờ sẵn trong hậu trường kéo dây cho Tô Kiều Lan bay vút lên nóc rạp. Ðồng thời một anh hậu đài khác ở sẵn trên nóc rạp đỡ cho Tô Kiều Lan xuống đứng trên ấy. Màn đó khán giả rất thích, ai nấy chờ xem, nhưng bất ngờ một đêm nọ do trục trặc kỹ thuật kéo dây, Tô Kiều Lan vừa nhún người bay vút lên, anh hậu đài ở trên nóc rạp chưa kịp chụp lấy người Tô Kiều Lan thì sợi dây bay kéo cái rẹt giựt ngược Tô Kiều Lan xuống sàn sân khấu. Khán giả cười rần rần cứ ngỡ đêm này đoàn có thêm màn hấp dẫn, có lẽ con nữ yêu quái “biến phép” tàng hình khi ẩn lúc hiện chăng?
Riêng phần Tô Kiều Lan chưa kịp hoàn hồn thì bất thần sợi dây bay lại kéo cô nàng bay vút trên nóc rạp rồi lại treo lơ lửng trên không. Cả rạp ồn lên như vỡ chợ, và trong hậu trường thì ai cũng quýnh quáng, nhiều người xúm lại cố níu giữ sợi dây bay nhưng không được. Tô Kiều Lan hoảng sợ thất kinh bị treo tòn ten, kéo lên rồi lại giật xuống đến mấy lần. Cô la lớn:
-Cứu tôi, cứu tôi với!
Bất ngờ khi sợi dây kéo cô bay lên nóc nhà lần nữa, cô chộp được tóc của anh hậu đài. Phản ứng lúc đó tự nhiên lanh lẹ lạ thường, hai chân cô nàng kẹp chặt đầu anh hậu đài. Khi đưa được xuống dưới sàn sân khấu Tô Kiều Lan như bị ngất đi, nhưng hai chân vẫn kẹp đầu anh hậu đài, và lúc kéo được anh hậu đài ra thì tóc anh này đã ước mem...
Sự việc đã qua mọi người vẫn còn cười ồ chọc ghẹo Tô Kiều Lan, còn cô nàng suốt mấy ngày sau không dám gặp mặt anh hậu đài. Sau này, nghệ sĩ Hùng Minh hay nói đùa, “Ðứa nào có muốn bay làm ra... mưa thì thọ giáo bà Lan kìa!”
Ngành Mai
ngocanh (Theo Nguoi Viet)
http://cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=5279