Category »
Âm nhạc cổ truyền
Nguyễn Quang Hưng :Người giải mã cồng chiêng “lâm nạn”
Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên được vinh danh, đem lại niềm phấn khởi cho đông đảo người Việt Nam, trước hết là đồng bào Tây Nguyên, rồi đến các chuyên gia, các nhà nghiên cứu xây dựng bộ hồ sơ và những người làm công tác văn hoá thông tin. Ít ai biết rằng, Bùi Trọng Hiền – người đo thang âm, viết tổng phổ, giải mã nghệ thuật…, góp phần chứng minh sự độc đáo, đa dạng của cồng chiêng Tây Nguyên, lại phải gánh nhiều chuyện phiền toái.
Từ mất mát riêng
Đầu tháng 5/2004, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền – Viện Văn hoá- Thông tin được giao nhiệm vụ lên Tây Nguyên để xây dựng bộ hồ sơ đệ trình UNESCO. Thời điểm đó, người mẹ 80 tuổi của anh đang ốm, vợ anh đang mang bầu đứa con đầu lòng, có thể sinh bất cứ lúc nào. Hiền băn khoăn, không muốn đi và trình bày với Viện trưởng – PGS.TS Nguyễn Chí Bền. Viện trưởng yêu cầu anh phải lên đường và khẳng định, việc gia đình cơ quan sẽ lo. Xong việc ở Tây Nguyên, Hiền sẽ được phép đi máy bay ra trước.
Nhưng sau một tháng trở về, Hiền vẫn phải cùng đi xe ô tô với đoàn, đến Quảng Bình thì xe gặp tai nạn. Về Hà Nội sáng sớm ngày 7/6 thì sáng 8/6 vợ anh sinh con. Suốt một tháng anh đi công tác, gia đình không nhận được một lời hỏi thăm nào từ phía cơ quan Hiền. Liền đó, suốt 5 tháng ròng, anh lao vào nghiên cứu tư liệu cồng chiêng đến mức suy nhược, sút 9kg, bị thông tai, loét dạ dày và đi ngoài ra máu. Xót xa hơn là do mải mê với công việc, gia đình nhỏ bé đã tan vỡ ngay từ khi con anh mới được 2 tuần tuổi!
Điều đáng ngạc nhiên là sau này, khi Hiền thắc mắc với Viện trưởng, PGS.TS Nguyễn Chí Bền đã trả lời, gia đình anh cần gì thì phải chủ động nhờ vả chứ anh không có quyền đặt vấn đề cơ quan phải hỏi thăm săn sóc! Cuối năm 2004, Hiền còn bị cắt danh hiệu lao động xuất sắc – đồng nghĩa với việc hạ mức tiền thưởng. Hiền lại hỏi thì được biết, tại anh không thi Tiến sỹ, trong khi lâu nay, Viện trưởng luôn đặt ra yêu cầu, cơ quan phải phấn đấu đạt chuẩn. Nhưng Hiền muốn tự học và tập trung thời gian, tâm sức để tranh thủ nghiên cứu cổ nhạc. Ngoài ra, điều kiện eo hẹp cũng không cho phép anh học TS. Nhưng từ 2003, chuyện anh không chịu học TS đã thường xuyên được đưa ra các cuộc họp cơ quan. Viện trưởng cho rằng, không bảo được anh thì sẽ không bảo được người khác(?)!
Đến “cuộc chiến” nhân viên – lãnh đạo
Ngày mùng 4 Tết Âm lịch 2005, Bùi Trọng Hiền đã bị cắt luôn tiền mừng tuổi vì anh đến cơ quan chúc Tết muộn nửa tiếng do chạy đi mua thuốc cho mẹ đang ốm. Khi anh giải thích là năm mới, các hiệu thuốc chưa mở cửa thì Viện trưởng trả lời, đấy là luật!
Thực chất, sau chuyến điền dã cật lực ở Tây Nguyên năm 2004 trở về, Bùi Trọng Hiền đã bước vào một “màn bi hài kịch”. Ngoài trách nhiệm đo thang âm, viết báo cáo khoa học, viết tổng phổ cồng chiêng để xây dựng hồ sơ, Hiền còn được giao dựng 3 băng DAT (tổng thời gian 180 phút). 3 ngày cuối cùng trước thời hạn bộ hồ sơ phải gửi đi UNESCO, những album gồm ảnh, phim âm bản và dương bản vẫn chưa được hoàn thành. Hiền bày tỏ mối lo lắng với Viện trưởng thì được ông ta giao nhiệm vụ điều khiển việc xếp phim ảnh. Trong thời gian ngắn ngủi ấy, mấy chục con người của Viện được triệu tập, tìm, chọn, sắp xếp miệt mài hàng nghìn phim ảnh với sự điều khiển của Hiền – trên cơ sở quyển album gốc mà Viện phó Phạm Hùng Thoan đã dựng. Hiền còn phát hiện ở quyển này một số sai sót và chỉnh sửa lại. Về sau, khi làm thủ tục lĩnh thù lao biên tập, Bùi Trọng Hiền đưa việc này ra thì bị Viện trưởng chối phắt với lý do ông ta… chưa bao giờ giao việc cho anh, rằng việc anh làm không phải là biên tập! Bên cạnh đó, thù lao cho các thao tác chuyên môn cồng chiêng cũng quá thấp so với mức độ phức tạp và công sức mà Hiền bỏ ra. Hơn thế nữa, anh còn bị khép tội “ép giá”! Vì thế anh không nhận. Cuối 2005, Viện trưởng yêu cầu anh viết sách chung để kịp thời phát hành trong dịp công nhận danh hiệu của UNESCO tháng 3/2006 với 10 triệu ứng trước, nhưng anh từ chối vì theo anh, không thể đứng tên với một người có “chuyên môn” và nhân cách như thế!
Cùng với nhiều sự việc khác trong suốt năm 2005 và bước sang 2006, tình hình giữa Bùi Trọng Hiền và Viện trưởng Nguyễn Chí Bền ngày càng căng thẳng. Ngày 20/6/2005, thừa lệnh Viện trưởng, Ban chuyên môn đã họp để kiểm điểm anh vì tội không thi tiến sĩ. Liên tiếp trong hai cuộc họp – lãnh đạo Viện cùng các phòng ban ngày 7/7/2006 và toàn cơ quan ngày 11/7/2006, Viện trưởng Nguyễn Chí Bền “buộc tội” Hiền: trả lời phỏng vấn của các báo, đài mà không xin phép (!?); tự tiện đăng tải nghiên cứu của mình về cồng chiêng; “tâng giá” tiền thù lao làm hồ sơ; không chịu viết sách chung với Viện trưởng và Phó Viện trưởng Phạm Hùng Thoan; nhận xằng vai trò biên tập các cuốn album ảnh của bộ hồ sơ; tham gia xây dựng hồ sơ Ca trù người Việt và Hội thảo quốc tế của Viện Âm nhạc (ngày 20/6/2006) mà không xin phép (?!)… Viện trưởng còn “lên án” Hiền đặt mình cao hơn tất cả mọi người. Đặc biệt, trong cuộc họp ngày 11/7, khi Bùi Trọng Hiền phát biểu rằng Viện trưởng đang vu khống mình, ông Bền đã đuổi anh ra ngoài. Điều lạ lùng hơn cả, tháng 8/2006, ông Bền đưa giấy triệu tập bắt Hiền phải nộp Bằng Gia đình Liệt sĩ và Bằng Gia đình có công với Cách mạng để cơ quan… kiểm tra xem thật hay giả!
Gõ cánh cửa nào?
Trước hàng loạt những sự việc căng thẳng gây đổ vỡ trong quan hệ và ảnh hưởng đến công tác, mà sự thiệt thòi lại thuộc về phía mình, cực chẳng đã, ngày 28/8/2006, Bùi Trọng Hiền đã phát đơn khiếu nại và tố cáo khẩn cấp về việc trù dập cán bộ. Lá đơn dài 27 trang này được gửi lên Bộ trưởng Bộ VHTT và các cơ quan chức năng của Bộ. Trong đó, “nguyên đơn” Bùi Trọng Hiền trình bày và phân tích tỉ mỉ toàn bộ những vấn đề nóng diễn ra giữa anh và “bị đơn” – Viện trưởng Nguyễn Chí Bền ngay từ giữa năm 2002 cho đến giữa 2006.
Trong tháng 9/2006, vụ việc này đã được Bộ VHTT chuyển xuống Viện VHTT để Viện trưởng giải quyết (!). Tiếp tục một giai đoạn mâu thuẫn được đẩy lên đỉnh điểm khi theo Bùi Trọng Hiền, trong gần 2 tháng liền, “bị đơn” lại là người điều hành các cuộc thanh tra, họp bàn, hội ý, biểu quyết v.v… để “giải quyết” những vấn đề mà lá đơn khiếu nại và tố cáo đưa ra. Đương nhiên là “nguyên đơn” bị tìm cách đẩy vào tình thế cô lập, mặc dù vẫn có một số Trưởng ban của Viện bênh vực anh như TS Đỗ Lan Phương, TS Lương Hồng Quang, TS Lê Thị Hoài Phương v.v… Ngày 25/10, Bùi Trọng Hiền nhận được bản giải trình của Ban thanh tra Viện để khép lại vụ việc này nhưng anh không thể đồng thuận. Anh tiếp tục “kêu cứu” cấp trên bằng lá thư ngỏ gửi Bộ trưởng ngày 12/11/2006. Trong đó, anh khẩn thiết xin cấp trên “thành lập một hội đồng trọng tài chuyên môn bởi đằng sau hồ sơ cồng chiêng Tây Nguyên có nhiều chuyện khuất tất về mặt chuyên môn cũng như tài chính, kể cả chuyện cướp công trắng trợn hay phủ định công lao của những người làm chuyên môn khác…”. Ngày 27/11/2006, Hiền tiếp tục viết đơn kêu cứu gửi Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương. Nghe nói cơ quan này đã gửi công văn xuống Bộ VHTT yêu cầu giải quyết(?).
Cho đến nay, hơn 8 tháng trôi qua kể từ ngày phát đơn kiện, Bùi Trọng Hiền vẫn chờ đợi, sức khoẻ chưa thể bình phục như cũ, tâm trí thường xuyên bị căng thẳng, bức xúc. Anh có ý sẵn sàng đưa vụ việc này ra toà án.
Từ mất mát riêng
Đầu tháng 5/2004, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền – Viện Văn hoá- Thông tin được giao nhiệm vụ lên Tây Nguyên để xây dựng bộ hồ sơ đệ trình UNESCO. Thời điểm đó, người mẹ 80 tuổi của anh đang ốm, vợ anh đang mang bầu đứa con đầu lòng, có thể sinh bất cứ lúc nào. Hiền băn khoăn, không muốn đi và trình bày với Viện trưởng – PGS.TS Nguyễn Chí Bền. Viện trưởng yêu cầu anh phải lên đường và khẳng định, việc gia đình cơ quan sẽ lo. Xong việc ở Tây Nguyên, Hiền sẽ được phép đi máy bay ra trước.
Nhưng sau một tháng trở về, Hiền vẫn phải cùng đi xe ô tô với đoàn, đến Quảng Bình thì xe gặp tai nạn. Về Hà Nội sáng sớm ngày 7/6 thì sáng 8/6 vợ anh sinh con. Suốt một tháng anh đi công tác, gia đình không nhận được một lời hỏi thăm nào từ phía cơ quan Hiền. Liền đó, suốt 5 tháng ròng, anh lao vào nghiên cứu tư liệu cồng chiêng đến mức suy nhược, sút 9kg, bị thông tai, loét dạ dày và đi ngoài ra máu. Xót xa hơn là do mải mê với công việc, gia đình nhỏ bé đã tan vỡ ngay từ khi con anh mới được 2 tuần tuổi!
Điều đáng ngạc nhiên là sau này, khi Hiền thắc mắc với Viện trưởng, PGS.TS Nguyễn Chí Bền đã trả lời, gia đình anh cần gì thì phải chủ động nhờ vả chứ anh không có quyền đặt vấn đề cơ quan phải hỏi thăm săn sóc! Cuối năm 2004, Hiền còn bị cắt danh hiệu lao động xuất sắc – đồng nghĩa với việc hạ mức tiền thưởng. Hiền lại hỏi thì được biết, tại anh không thi Tiến sỹ, trong khi lâu nay, Viện trưởng luôn đặt ra yêu cầu, cơ quan phải phấn đấu đạt chuẩn. Nhưng Hiền muốn tự học và tập trung thời gian, tâm sức để tranh thủ nghiên cứu cổ nhạc. Ngoài ra, điều kiện eo hẹp cũng không cho phép anh học TS. Nhưng từ 2003, chuyện anh không chịu học TS đã thường xuyên được đưa ra các cuộc họp cơ quan. Viện trưởng cho rằng, không bảo được anh thì sẽ không bảo được người khác(?)!
Đến “cuộc chiến” nhân viên – lãnh đạo
Ngày mùng 4 Tết Âm lịch 2005, Bùi Trọng Hiền đã bị cắt luôn tiền mừng tuổi vì anh đến cơ quan chúc Tết muộn nửa tiếng do chạy đi mua thuốc cho mẹ đang ốm. Khi anh giải thích là năm mới, các hiệu thuốc chưa mở cửa thì Viện trưởng trả lời, đấy là luật!
Thực chất, sau chuyến điền dã cật lực ở Tây Nguyên năm 2004 trở về, Bùi Trọng Hiền đã bước vào một “màn bi hài kịch”. Ngoài trách nhiệm đo thang âm, viết báo cáo khoa học, viết tổng phổ cồng chiêng để xây dựng hồ sơ, Hiền còn được giao dựng 3 băng DAT (tổng thời gian 180 phút). 3 ngày cuối cùng trước thời hạn bộ hồ sơ phải gửi đi UNESCO, những album gồm ảnh, phim âm bản và dương bản vẫn chưa được hoàn thành. Hiền bày tỏ mối lo lắng với Viện trưởng thì được ông ta giao nhiệm vụ điều khiển việc xếp phim ảnh. Trong thời gian ngắn ngủi ấy, mấy chục con người của Viện được triệu tập, tìm, chọn, sắp xếp miệt mài hàng nghìn phim ảnh với sự điều khiển của Hiền – trên cơ sở quyển album gốc mà Viện phó Phạm Hùng Thoan đã dựng. Hiền còn phát hiện ở quyển này một số sai sót và chỉnh sửa lại. Về sau, khi làm thủ tục lĩnh thù lao biên tập, Bùi Trọng Hiền đưa việc này ra thì bị Viện trưởng chối phắt với lý do ông ta… chưa bao giờ giao việc cho anh, rằng việc anh làm không phải là biên tập! Bên cạnh đó, thù lao cho các thao tác chuyên môn cồng chiêng cũng quá thấp so với mức độ phức tạp và công sức mà Hiền bỏ ra. Hơn thế nữa, anh còn bị khép tội “ép giá”! Vì thế anh không nhận. Cuối 2005, Viện trưởng yêu cầu anh viết sách chung để kịp thời phát hành trong dịp công nhận danh hiệu của UNESCO tháng 3/2006 với 10 triệu ứng trước, nhưng anh từ chối vì theo anh, không thể đứng tên với một người có “chuyên môn” và nhân cách như thế!
Cùng với nhiều sự việc khác trong suốt năm 2005 và bước sang 2006, tình hình giữa Bùi Trọng Hiền và Viện trưởng Nguyễn Chí Bền ngày càng căng thẳng. Ngày 20/6/2005, thừa lệnh Viện trưởng, Ban chuyên môn đã họp để kiểm điểm anh vì tội không thi tiến sĩ. Liên tiếp trong hai cuộc họp – lãnh đạo Viện cùng các phòng ban ngày 7/7/2006 và toàn cơ quan ngày 11/7/2006, Viện trưởng Nguyễn Chí Bền “buộc tội” Hiền: trả lời phỏng vấn của các báo, đài mà không xin phép (!?); tự tiện đăng tải nghiên cứu của mình về cồng chiêng; “tâng giá” tiền thù lao làm hồ sơ; không chịu viết sách chung với Viện trưởng và Phó Viện trưởng Phạm Hùng Thoan; nhận xằng vai trò biên tập các cuốn album ảnh của bộ hồ sơ; tham gia xây dựng hồ sơ Ca trù người Việt và Hội thảo quốc tế của Viện Âm nhạc (ngày 20/6/2006) mà không xin phép (?!)… Viện trưởng còn “lên án” Hiền đặt mình cao hơn tất cả mọi người. Đặc biệt, trong cuộc họp ngày 11/7, khi Bùi Trọng Hiền phát biểu rằng Viện trưởng đang vu khống mình, ông Bền đã đuổi anh ra ngoài. Điều lạ lùng hơn cả, tháng 8/2006, ông Bền đưa giấy triệu tập bắt Hiền phải nộp Bằng Gia đình Liệt sĩ và Bằng Gia đình có công với Cách mạng để cơ quan… kiểm tra xem thật hay giả!
Gõ cánh cửa nào?
Trước hàng loạt những sự việc căng thẳng gây đổ vỡ trong quan hệ và ảnh hưởng đến công tác, mà sự thiệt thòi lại thuộc về phía mình, cực chẳng đã, ngày 28/8/2006, Bùi Trọng Hiền đã phát đơn khiếu nại và tố cáo khẩn cấp về việc trù dập cán bộ. Lá đơn dài 27 trang này được gửi lên Bộ trưởng Bộ VHTT và các cơ quan chức năng của Bộ. Trong đó, “nguyên đơn” Bùi Trọng Hiền trình bày và phân tích tỉ mỉ toàn bộ những vấn đề nóng diễn ra giữa anh và “bị đơn” – Viện trưởng Nguyễn Chí Bền ngay từ giữa năm 2002 cho đến giữa 2006.
Trong tháng 9/2006, vụ việc này đã được Bộ VHTT chuyển xuống Viện VHTT để Viện trưởng giải quyết (!). Tiếp tục một giai đoạn mâu thuẫn được đẩy lên đỉnh điểm khi theo Bùi Trọng Hiền, trong gần 2 tháng liền, “bị đơn” lại là người điều hành các cuộc thanh tra, họp bàn, hội ý, biểu quyết v.v… để “giải quyết” những vấn đề mà lá đơn khiếu nại và tố cáo đưa ra. Đương nhiên là “nguyên đơn” bị tìm cách đẩy vào tình thế cô lập, mặc dù vẫn có một số Trưởng ban của Viện bênh vực anh như TS Đỗ Lan Phương, TS Lương Hồng Quang, TS Lê Thị Hoài Phương v.v… Ngày 25/10, Bùi Trọng Hiền nhận được bản giải trình của Ban thanh tra Viện để khép lại vụ việc này nhưng anh không thể đồng thuận. Anh tiếp tục “kêu cứu” cấp trên bằng lá thư ngỏ gửi Bộ trưởng ngày 12/11/2006. Trong đó, anh khẩn thiết xin cấp trên “thành lập một hội đồng trọng tài chuyên môn bởi đằng sau hồ sơ cồng chiêng Tây Nguyên có nhiều chuyện khuất tất về mặt chuyên môn cũng như tài chính, kể cả chuyện cướp công trắng trợn hay phủ định công lao của những người làm chuyên môn khác…”. Ngày 27/11/2006, Hiền tiếp tục viết đơn kêu cứu gửi Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương. Nghe nói cơ quan này đã gửi công văn xuống Bộ VHTT yêu cầu giải quyết(?).
Cho đến nay, hơn 8 tháng trôi qua kể từ ngày phát đơn kiện, Bùi Trọng Hiền vẫn chờ đợi, sức khoẻ chưa thể bình phục như cũ, tâm trí thường xuyên bị căng thẳng, bức xúc. Anh có ý sẵn sàng đưa vụ việc này ra toà án.
Nhà báo Nguyễn Quang Hưng
Tạp chí Sân khấu – 51 Trần Hưng Đạo
ĐT: 0983 930180
Tạp chí Sân khấu – 51 Trần Hưng Đạo
ĐT: 0983 930180
Friday, December 28, 2007
Người giải mã cồng chiêng “lâm nạn”