Sẽ có Festival cồng chiêng quốc tế?
Sẽ có Festival cồng chiêng quốc tế? - Bản có dấu.
Sau thành công Festival cồng chiêng được tổ chức lần
đầu nhân lễ đón bằng của UNESCO tại thành phố
Pleiku, tỉnh Gia Lai, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
đang xúc tiến việc tổ chức một liên hoan cồng chiêng
quốc tế tại thành phố Pleiku.
Sẽ có Festival cồng chiêng quốc tế?.
Sẽ có Festival cồng chiêng quốc tế?
Và nếu như ý định ấy thành hiện
cồng chiêng tại Pleiku.
Không thể phủ nhận điều này:
Càng ngày cồng chiêng càng được
treo cất nhiều hơn, mang bán
nhiều hơn. Một số may mắn có giá trị thật sự thì được
các tay săn đồ cổ sưu tầm lùng mua. Số kém hơn thì
được bán đồng nát, dùng làm... kẻng báo thức.
Chiêng là môn nghệ thuật tập thể, có tính cộng đồng,
cần phải đông người. Ðể có một cuộc chơi chiêng, cần
hội đủ ba thành phần là người chỉnh sửa âm thanh (lên
dây chiêng), người chơi chiêng và người xoang.
Ðời sống buôn làng bây giờ đã khác, nhanh hơn, gấp
hơn. Ðiều này phù hợp sự phát triển của xã hội nhưng
lại không phù hợp với... chiêng. Thêm nữa, bây giờ các
nhạc cụ hiện đại như ghita, organ với tiết tấu nhanh,
công năng lớn, dễ sử dụng, có thể chơi mọi nơi mọi lúc.
Những năm gần đây, các cấp, các ngành, nhất là ngành
văn hóa đã chú trọng bảo tồn gìn giữ và phát triển cồng
chiêng. Nhờ thế mà cồng chiêng vẫn là một thành tố
tích cực trong đời sống đồng bào Tây Nguyên.
Với người Tây Nguyên, cồng chiêng trước hết là vật
thiêng. Con người thông qua cồng chiêng để tiếp xúc
và giao cảm với thần linh. Sau đó, cồng chiêng thể hiện
uy tín và quyền lực, có những cái chiêng trị giá nhiều
trâu, nhiều bò. Có chiêng được gọi là "chiêng vượn
trắng" đủ thấy nó giá trị như thế nào.
Và bởi vậy chiêng còn đồng nghĩa với của cải. Ngoài ra,
cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ. Nó được chế tác từ
hàng hóa thành nhạc cụ, thông qua các nghệ nhân
chỉnh sửa âm thanh. Nó là toàn bộ không gian sống, là
yếu tố tinh thần và vật chất của người Tây Nguyên. Vậy
thì cách tốt nhất để chúng ta giữ gìn, tôn trọng cồng
chiêng như những gì UNESCO đã tôn vinh là phải
khuyến khích được đồng bào chơi chiêng, coi chiêng
như máu thịt của mình, là một phần đời sống của mình,
như nó đã từng thế.
nhất để bảo tồn và phát huy kiệt tác văn hóa thế giới
mô. Một mặt đẩy mạnh công tác sưu tầm lưu giữ cả
thống và thấu đáo về cồng chiêng Tây Nguyên; mặt
khác, phục hồi và giữ gìn các sinh hoạt văn hóa, các lễ
hội gắn với cồng chiêng để có môi trường diễn xướng
cho chiêng, đồng thời mở các lớp đào tạo người chơi
chiêng, có thể đưa chiêng phổ cập tới các trường học.
Hiện nay, người chỉnh sửa âm thanh chiêng trở nên vô
cùng hiếm. Cả một vùng rộng lớn phía nam Gia Lai, bắc
Ðắk Lắk, theo chúng tôi biết, chỉ còn ông Nay Phai là
có thể lên dây chiêng, chỉnh sửa âm thanh chiêng vào
loại giỏi. Chúng ta biết rằng, chiêng là do người Kinh
hoặc người Lào làm. Ðể trở thành chiêng Tây Nguyên,
nó phải được chỉnh sửa âm thanh, nếu không nó chỉ là
một thứ chiêng vô hồn như phèng la thường thấy treo
bán đầy bên quốc lộ. Vậy phải có một kế hoạch đào
tạo những nghệ nhân đặc biệt này như thế nào?
Mới đây Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa tổ chức
một liên hoan các nghệ nhân chỉnh chiêng các tỉnh
Tây Nguyên tại Pleiku, vừa đông vừa vui, nhưng làm
sao để phát huy khả năng của họ trong đời sống hôm
nay?
Nguy cơ mai một cồng chiêng ở Tây Nguyên là đáng báo
động. Bây giờ về các buôn làng thấy còn rất ít chiêng.
Theo thống kê của Sở Văn hóa Thông tin Gia Lai
thì trước năm 1980, cả tỉnh có hàng chục nghìn bộ cồng
chiêng ở các buôn làng. Có nhà sở hữu hai ba bộ
chiêng. Mỗi làng có hàng chục bộ (làng Tây Nguyên chỉ
vài chục, thậm chí một chục nóc nhà). Ðến năm 1999
thì chỉ còn 5.117 bộ. Năm 2002 còn chưa đầy 3.000 bộ.
Và bây giờ thì con số ấy còn ít hơn nữa.
Tỉnh Gia Lai có chủ trương mua tặng cho mỗi làng một
bộ chiêng. Vấn đề là giao cho ai giữ bộ chiêng này, bởi
không khéo sẽ là "cha chung không ai khóc". Rồi chất
lượng, giá trị của bộ chiêng ấy ra làm sao? Không
khéo rồi lại cứ mua loanh quanh lẫn nhau?
