NGHỆ THUẬT HÁT VĂN VÀ TÍN NGƯỠNG TỨ PHỦ, tiếp theo
NGHỆ THUẬT HÁT VĂN VÀ TÍN NGƯỠNG TỨ
PHỦ, tiếp theo .
Về chuyện này, hãy nghe tác giả Nguyễn Dậu mô
tả: "...lúc còn thơ dại, sống trong một xóm thợ khốn
đốn bên cạnh nhà máy xi - măng Hải Phòng, tối nào
tôi cũng lội qua đầm Thượng Lý, chui qua hàng rào
xương rồng, tả xung hữu đột với đàn chó dữ, rồi mon
men đến trước cửa điện của mụ đồng Cao, mụ ký
Cách, mụ cai Điền mà mê mẩn nghe hát suốt đêm.
Tôi nghe. Tôi ngắm. Tôi thèm thuồng và ước ao sao
cho mình sau này trở thành một bác cung văn có đôi
môi lẻm bẻm nhường kia. Người lớn trong xóm thợ
thường nói rằng dân cung văn nó quyến gái đi như
gió quyến lá. Điều đó hình như cũng có. Một bà dì,
em mẹ tôi, cũng vì say đắm cái điệu tích tịch tình
tang ứ ư ư... kia mà bỏ làng Cam Lộ đi biệt tích. Kế
đó thì thiên hạ có đồn rằng đâu như thấy dì tôi cùng
với một bác cung văn sứt răng cửa đàn hát tại vùng
Đền Sòng Phố Cát... Ông bà tôi buồn bực. Còn tôi,
lạy thánh mớ bái, chứ cái hồi bé dại ấy, tôi lại mừng
cho dì tôi"[5].
Cung văn lão thành Lê Chí Bưu- Dạ Trạch- Hưng
Yên
Có thể nói, câu chuyện đó là một sự minh chứng
"hùng hồn" cho sự mê hoặc của Hát Văn. Ở đây,
chúng tôi cho rằng sức quyến rũ của âm nhạc chính
là một lực hấp dẫn đặc biệt quan trọng, thu hút
công chúng đến với tín ngưỡng Tứ phủ. Trong đó,
bên cạnh việc đáp ứng các nhu cầu chung của con
người khi tìm đến với cõi tâm linh thì sự thỏa mãn
nhu cầu thưởng thức, thụ cảm nghệ thuật âm nhạc
được đẩy vọt lên tầm cao nhất. Nói cách khác, nếu
như các hình thức tôn giáo, tín ngưỡng nói chung
thường lấy hệ thống giáo lý, kinh kệ làm phương
tiện chủ đạo để xoa dịu nỗi đau của con người thì tín
ngưỡng Tứ phủ lại sử dụng nghệ thuật âm nhạc làm
công cụ đắc lực của mình. Điều này lý giải tại sao
sự phát triển âm nhạc Hát Văn lại đạt tới tầm cao về
tính thẩm mỹ của một thể loại nghệ thuật biểu diễn.
Và, cũng thật dễ hiểu khi chúng ta tìm thấy trong
Hát Văn những thành tố âm nhạc tương đồng với
các thể loại âm nhạc biểu diễn khác như Chèo,
Tuồng, Ca trù, Quan họ, Hát Xẩm... Từ đó, có thể
hiểu được tại sao Hát Văn lại dễ dàng được chấp
nhận khi nghệ thuật âm nhạc này được sân khấu
hóa trong nửa cuối thế kỷ XX.
Các con nhang đệ tử trong ngày hội Phủ Dầy
Việc sưu tầm và nghiên cứu các thể loại âm nhạc cổ
truyền của người Việt là một đóng góp khoa học
quan trọng vào công việc bảo tồn và phát huy các
giá trị văn hoá phi vật thể của dân tộc. Trong những
công trình sưu tầm và nghiên cứu về Hát Văn (hay
Hát Chầu Văn) của dân tộc Kinh, còn nhiều vấn đề
về mặt âm nhạc của loại hình này còn chưa được
chú ý tới. Đặc biệt, hệ thống bài bản và nguyên tắc
kỹ thuật nhạc hát, nhạc đàn kèm theo khối lượng tư
liệu vang (băng tiếng, băng hình) của nó vẫn chưa
được khai thác triệt để. Sau một thời gian dài bị
kiểm tỏa vì nhiều lý do khác nhau, hiện nay, môi
trường diễn xướng của loại hình này đã được khôi
phục trở lại. Tuy nhiên, theo thời gian, các bậc nghệ
nhân (cung văn) mẫu mực còn lại rất ít. Phần lớn
trong số họ đã qua thế giới bên kia mà chưa kịp
truyền lại hết những vốn liếng vô giá cho thế hệ tiếp
nối. Phần vì thiếu lòng tin bởi sự ám ảnh của quá
khứ, phần vì muốn “dấu nghề” do áp lực của cơ chế
thị trường, nên phần lớn các cung văn lớp kế cận
đang hành nghề hiện nay đều chỉ nắm giữ được
một phần những giá trị của truyền thống. Thậm chí,
“hát sai, đàn dở” cũng vẫn hành nghề được bởi mặt
bằng tri thức về loại âm nhạc này là rất thấp. Sự
thẩm định với những chuẩn mực nhà nghề dường
như chỉ có ở một số nghệ nhân lão thành cuối cùng
. Điều đó cũng có nghĩa là hiện nay, có rất ít người
"biết nghe" Hát văn thực thụ./.
--------------
Tài liệu tham khảo
1.Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu ở Việt Nam, NXB Văn
hóa-Thông tin, Hà Nội, 1996.
2.Bùi Đình Thảo, Hát Chầu văn, NXB Âm nhạc, Hà
Nội, 1996.
3.Ngô Đức Thịnh chủ biên, Hát văn, NXB Văn hóa
dân tộc, Hà Nội, 1992.