| “Nghiên cứu, sưu tầm hát Xoan là việc làm rất cần thiết bởi hát Xoan đang đứng trước nguy cơ thất truyền. Tuy nhiên, để nghiên cứu đầy đủ về hát Xoan đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức”.
Nhà nghiên cứu
Nguyễn Khắc Xương
|
Từ động lực nào ông có ý tưởng nghiên cứu, sưu tầm hát Xoan?
Năm 1954, Trung ương chủ trương xây dựng một chương trình văn nghệ đặc biệt chào mừng chiến thắng Điện Biên Phủ và Quốc khánh 2.9. Lúc đó, lãnh đạo Ty Văn hóa Phú Thọ và Trưởng Phòng Văn nghệ đã trực tiếp chỉ đạo việc nghiên cứu sâu về hát Xoan và chuẩn bị tiết mục tham dự Đại hội Văn công quân khu 4 và Đại hội văn công toàn quốc.
Lần đầu tiên hát Xoan được giới thiệu trước công chúng là ngày 2.9.1954. Nhờ có bước đi tuần tự của 3 Đại hội từ thấp đến cao là Đại hội văn nghệ tỉnh Phú Thọ, Đại hội Văn công quân khu 4 và Đại hội văn công toàn quốc, bản thân tôi cảm nhận thấy có cái gì đó tiềm ẩn trong nghệ thuật hát Xoan chứ không chỉ là những lời ca cảnh và tôi quyết định đi tìm những bí ẩn đó.
Rất may là trong khoảng những năm 1954 – 1960, tôi được lãnh đạo Ty Văn hóa, nhất là ông Đặng Văn Đăng (Bút Tre), biết rõ giá trị việc sưu tầm nghiên cứu của tôi nên thường khuyến khích tôi đi sưu tầm, nghiên cứu. Tôi phải đi theo các cụ hàng năm trời mới thuyết phục được các cụ tin mình và giúp sưu tầm các bài Xoan cổ.
Điều gì làm ông bất ngờ nhất khi nghiên cứu hát Xoan?
Qua nghiên cứu, tôi đã phát hiện ra tín ngưỡng phồn thực, thờ sinh thực khí là những tín hiệu ngôn ngữ rất cổ của Xoan và của văn hóa Việt. Từ đó, tôi có thể khẳng định, tín ngưỡng phồn thực là nguồn gốc của hát Xoan. Tôi cho phát hiện này là đóng góp quan trọng nhất trong việc phục hồi nghệ thuật hát Xoan. Hát Xoan là hát chầu thần linh, chầu thánh chứ không phải hát chơi bời. Vì vậy, 90% hát Xoan là hát thờ các vua Hùng, còn lại là thờ Tản viên Sơn thánh.
Trước ông từng có nhiều người nghiên cứu hát Xoan…?
Trước tôi đã có Nguyễn Kính, Cao Khắc Thùy, Tú Ngọc... nghiên cứu về hát Xoan, nhưng họ chỉ nghiên cứu một khía cạnh nào đó của hát Xoan. Trong khi đó, tôi nghiên cứu hát Xoan một cách tổng hợp, ở nhiều khía cạnh khác nhau, đặc biệt ở hai khía cạnh: Xoan ra đời từ đâu, như thế nào và ngôn ngữ của Xoan là gì. Từ đó, tôi đã nhận ra chiều sâu đích thực của Xoan. Hát Xoan không chỉ là hình thức biểu diễn trên sân khấu.
Một số nhà khoa học cho rằng, chúng ta cần phải khôi phục miếu Lãi Lèn – không gian biểu diễn của hát Xoan xưa kia. Ý kiến của ông về vấn đề này thế nào?
Đó là việc làm cần thiết vì hát Xoan rất cần không gian cổ để diễn. Chúng ta cần phải giữ lại những công trình kiến trúc trước cách mạng để có dấu ấn về hát Xoan cổ và phục hồi hát Xoan.
Theo Ông, làm thế nào để phục hồi và đưa hát Xoan trở lại sống trong chính môi trường của nó?
Điều tôi đang suy nghĩ là làm thế nào để Xoan trở thành một phần của thành phố Việt Trì – thành phố Lễ hội và để Xoan trở thành một thành phần của chương trình Du lịch về cội nguồn. Theo tôi, chúng ta cần phải trẻ hóa và bán chuyên nghiệp hóa phường Xoan hiện nay, chỉ nên đưa các cụ đi diễn phục vụ công tác nghiên cứu và truyền nghề thôi.
Giống như hát Quan họ, hát Xoan cũng cần phải có những diễn viên nổi tiếng chứ không phải chỉ mấy cháu ngượng nghịu biểu diễn phục vụ khách du lịch. Tuy nhiên, muốn làm được như vậy, cần có sự hợp tác của các nhạc sỹ như Trịnh Hùng Khanh, Cao Khắc Thùy... và cũng phải có các nhà nghiên cứu tham gia.
http://mtv.vn/1-5-1022-Hat-Xoan---hat-chau-than-linh.mtv
Xin cám ơn Ông!
|
