Quỳnh Trang : Người kể chuyện đàn môi
(PL)- Người đứt dây thanh quản có thể dùng đàn môi để nói bởi cấu trúc đàn có lưỡi gà thay thế được thanh quản.
Tối 9-11, trong không gian ấm cúng tại tư gia của cha mình (GS Trần Văn Khê), nhạc sĩ Trần Quang Hải đã bắt đầu câu chuyện về đàn môi, kỹ thuật gõ muỗng và lối hát đồng song thanh. Đó là những thành quả của anh trong hơn 40 năm nghiên cứu âm thanh học, âm nhạc dân tộc Việt cùng âm nhạc truyền thống của nhiều nước trên thế giới.
Tiếng nói cho người mất giọng
Sau màn trình diễn gõ muỗng và lối hát đồng song thanh (phát ra hai giọng cùng lúc ở hai cao độ khác nhau), nhạc sĩ Trần Quang Hải bắt đầu câu chuyện đàn môi Việt: “Từ trước đến nay, Việt Nam là nơi có nhiều loại đàn môi nhất trên thế giới, vậy mà người Việt mình lại thờ ơ... Vậy xin hỏi có ai biết gì về đàn môi không?”.
Câu hỏi của người hơn 40 năm giới thiệu đàn môi Việt Nam với thế giới chợt làm chùng lòng khán giả trong khán phòng. Người nhạc sĩ bắt đầu câu chuyện: Đây là đàn môi của dân tộc Mông, đây là đàn môi của dân tộc Jarai, đây là đàn môi Serbia... Anh say sưa giải thích về bộ phận khung cố định, lưỡi gà rung của đàn môi. Vừa giải thích anh vừa trình diễn cho khán giả về công dụng của đàn môi.
Đối với các dân tộc sử dụng đàn môi, đây là nhạc cụ chủ yếu được dùng trong sinh hoạt giao duyên tỏ tình. Nam thanh, nữ tú đánh những bài tình ca dân tộc bằng đàn môi để nghe và hiểu ý tình của nhau. Thế nhưng trong quá trình nghiên cứu, biểu diễn đàn môi, nhạc sĩ Trần Quang Hải đã ứng dụng vào nhạc cụ bé xíu này những thử nghiệm mới.
Ban đầu anh chỉ biểu diễn, giới thiệu đàn môi như nhạc cụ của các dân tộc để giao duyên. Dần dần, anh dùng đàn môi trình diễn các đoạn nhạc khó hơn từ âm nhạc ngũ cung với đoạn “họ xự xang xự xang” đến những bài hát thông thường và cả âm thanh điện tử của nhạc techno (electric dance music).
Anh tiếp tục giải thích rằng những người đứt dây thanh quản có thể dùng đàn môi để nói, bởi cấu trúc đàn có lưỡi gà thay thế được thanh quản. Nói đoạn, anh dùng đàn môi nói các thứ tiếng Việt, Anh, Pháp. Nếu đàn môi ứng dụng được như tiếng nói sẽ giải quyết được nhiều vấn đề cho những người mất giọng. “Tôi hy vọng những ứng dụng của đàn môi sẽ thu hút bạn trẻ đến với nhạc cụ dân tộc nhiều hơn” - nhạc sĩ Trần Quang Hải chia sẻ.
GS Trần Văn Khê hòa điệu với con trai rằng: “Hôm nay, các bạn đến đây không phải để nghe tôi nói chuyện về đờn tranh, chầu văn, hát bội mà đến để tôi giới thiệu về con tôi. Bởi Hải không chỉ giữ nhạc dân tộc mà còn sáng tạo làm vinh hạnh cho người Việt Nam. Âm nhạc dân tộc nay không chỉ “mua vui cũng được một vài trống canh” mà còn ứng dụng trong chữa bệnh. Đó là âm nhạc đi vào cuộc đời, một hướng đi rất quý!”.
Nhiều năm nay, do thấp khớp và nặng tai nên GS Trần Văn Khê không trình diễn đàn trước công chúng. Song ông tâm sự: “Vì coi Hải vừa như con vừa như bạn nên năm ngày nay tôi đã tập đờn lại để hôm nay có thể hòa đờn với con”. Những tràng pháo tay vang lên không dứt sau tiết mục trình diễn đàn kìm - gõ muỗng của hai cha con.
Nhạc dân tộc sắp rơi vào quên lãng
Suốt buổi giao lưu, nhạc sĩ Trần Quang Hải lẫn GS Trần Văn Khê và người bạn vong niên của ông - nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Bảo nhiều lần nhắc lại trăn trở của họ là chưa tìm được thế hệ kế thừa âm nhạc dân tộc.
Nhạc sĩ Trần Quang Hải tự tin: “Chỉ cần đam mê thì có thể làm được nhiều thứ. Chẳng hạn chỉ 15 phút là có thể biết đánh muỗng nhưng để hướng đến sự chuyên nghiệp, người học phải đam mê luyện tập”. Nhạc sĩ cũng ngỏ ý rằng bất cứ nơi nào ở Việt Nam mở lớp gõ muỗng anh cũng sẵn sàng về dạy bởi: “Nhạc truyền thống phải có người trẻ mới phát triển. Việt Nam có bốn di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận nhưng đa phần người dân Việt Nam vẫn không hiểu về âm nhạc truyền thống dân tộc mình”.
Cùng nỗi băn khoăn, GS Trần Văn Khê cho rằng: “Đem âm nhạc truyền thống vào học đường không có nghĩa là bắt trẻ học ca hát mà đầu tiên phải cho các em hiểu biết và yêu âm nhạc Việt Nam. Từ hiểu mới thương rồi học và biểu diễn... Chứ như hiện tại, chỉ trong chừng 20 năm nữa, âm nhạc truyền thống Việt Nam sẽ rơi vào quên lãng”.
Khi có khán giả nhắc đến các ban nhạc trẻ trình diễn nhạc dân tộc, nhạc sĩ Trần Quang Hải nhắc ngay rằng hiện tượng này là con dao hai lưỡi: “Đàn tranh kết hợp với dàn trống, đàn organ là phá hỏng nhạc truyền thống”. Theo anh, âm nhạc dân tộc Việt Nam là loại âm nhạc khiến người nghe xúc động, “Để người nghe đờn phải thốt lên câu “đờn nghe hay nhức xương, hay thúi ruột...””.
Việt Nam xuất khẩu đàn môi nhiều nhất thế giới
Nhạc sĩ Trần Quang Hải bắt đầu làm quen với đàn môi từ năm 1965. Không chỉ giới thiệu đàn môi, nhạc sĩ chính là người đặt tên cho nhạc cụ phát ra âm thanh như tiếng nói này là “đàn môi”. Anh cũng là một trong 10 thành viên sáng lập Hội Đàn môi thế giới (Society of Jew’s Harp). Trên thế giới có khoảng 30 nước có đàn môi nhưng nhạc sĩ Trần Quang Hải cho biết: “Chưa xứ nào sản xuất nhiều đàn môi như Việt Nam. Một tiệm đàn ở Hà Nội sản xuất mỗi năm khoảng 100.000 cây đàn môi để xuất khẩu”.
http://www.phapluattp.vn/news/van-hoa/view.aspx?news_id=277503