Anh Bảo :“Chiêng con” đã trình làng
Thứ Sáu, 27/11/2009, 09:40
“Chiêng con” đã trình làng
(ANTĐ) - Từ nhiều năm nay, tiếng chuông cảnh báo về sự già nua của nghệ nhân dân gian nói chung và Cồng chiêng Tây Nguyên nói riêng đã được gióng lên. Và sau 5 năm được UNESCO vinh danh, Cồng chiêng Tây Nguyên đã “trình làng” một thế hệ “chiêng con” rất đáng mừng.
| Thế hệ tiếp nối của Cồng chiêng Tây Nguyên |
Những nghệ nhân tuổi nhi đồng
Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai đã khép lại nhưng dư vị về một thế hệ trẻ chơi Cồng chiêng sẽ còn vọng vang lâu dài trong lòng du khách và cả giới nghiên cứu văn hoá. Cồng chiêng Tây Nguyên trình làng hàng chục nghệ nhân tuổi thiếu niên nhi đồng trình diễn Cồng chiêng, đánh xèng, chơi trống… Chí ít, có thể kể đến 5 đoàn Cồng chiêng của khu vực Tây Nguyên có sự tham gia của các nghệ nhân nhỏ tuổi. Trong đó, Đoàn nghệ nhân có tuổi đời trung bình nhỏ nhất tại Festival là đoàn Cồng chiêng dân tộc Bahnar, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai. Cả đoàn có 22 nghệ nhân, diễn viên, nghệ nhân lớn tuổi nhất là Gêch, mới chỉ 14 tuổi đang học lớp 8. Còn nghệ nhân nhỏ nhất của đoàn là Mơt, chưa đầy 10 tuổi, hiện đang học lớp 4. Dàn diễn viên múa xoang của đoàn cũng quy tụ những nữ tú trẻ trung, đều đang độ tuổi nhi đồng và thiếu niên. Đáng khâm phục là những nghệ nhân nhỏ tuổi trình diễn thật mê say, dung dị và rất phong phú về cách thức diễn xướng.
“Trẻ trung” nhất trong các nghệ nhân Cồng chiêng nhỏ tuổi là hai em Ksor Sia (6 tuổi) và Siu Khái (7 tuổi) của đoàn Cồng chiêng dân tộc Jrai, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai. Hơn nhau 1 tuổi nhưng cả hai nghệ nhân nhí này là bạn học cùng lớp của trường Tiểu học Plei Djrêk, thị trấn Nhơn Hòa. Theo bố mẹ trình diễn trong đoàn Cồng chiêng của huyện từ bé, hai em tỏ ra rất bạo dạn trước công chúng và phối hợp biểu diễn với nhau rất điệu nghệ. Khi người trước người sau tung hứng, khi hai em dựa lưng vào nhau vỗ trống, người uốn dẻo rất bắt mắt. Những màn trình diễn của hai em luôn nhận được sự cổ vũ nhiệt tình của khán giả và thực sự đem đến cho Cồng chiêng Tây Nguyên sự tươi mới đến lạ kỳ.
Nỗi lo người kế tục
Nói cho cùng, muốn có Không gian Cồng chiêng Tây Nguyên thì trước hết phải có Cồng chiêng. “Nhạc khí” độc đáo của Tây Nguyên hùng vĩ này có vang vọng trong tương lai hay không thì trước hết các nghệ nhân chơi chiêng phải có truyền nhân. Một thế hệ trẻ chơi Cồng chiêng được trình làng trong Festival vừa qua thực sự đáng mừng. Nó chứng thực cho sự kế tục của Cồng chiêng Tây Nguyên, phả vào “không khí Cồng chiêng” tại Festival một hơi thở mơn mởn căng đầy nhựa sống của tuổi trẻ…
Chỉ mới cách đây mấy năm, một dự án đào tạo cho thế hệ trẻ chơi Cồng chiêng đã được thử nghiệm triển khai trong một vài bản làng Tây Nguyên. Hiệu quả tức thì, nhiều bài bản Cồng chiêng cổ truyền của các tộc người Bahnar, Jrai… đã được những bạn trẻ tiếp thu rất nhanh. Thậm chí, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định, Cồng chiêng đã ăn vào “máu thịt” của đồng bào, chỉ cần khơi lên mạch nguồn ấy là các bạn trẻ lại say mê, đắm đuối với Cồng chiêng. Vậy nhưng, chỉ vài tháng sau khi dự án tạm ngừng thì sự kế tục trong các thế hệ trẻ lại gần như trở lại từ đầu. Gần như họ chỉ chơi Cồng chiêng trong các dịp hội hè hay những lúc Nhà nước tổ chức Festival, Liên hoan Cồng chiêng.
Nếu trước đây đồng bào dân tộc hễ có sự kiện lớn trong đời người, trong gia đình hay rộng hơn là trong cộng đồng như nhà có con mới sinh, kêu gọi thanh niên trai tráng trong làng nhờ dựng nhà mới… tất thảy đều cậy nhờ “Cồng chiêng” để thông tin. Ngày nay, chỉ cần một cú điện thoại cũng có thể thay thế chức năng đó của Cồng chiêng. Vì thế, nhiều bạn trẻ ngày nay chỉ xem Cồng chiêng đơn thuần là một nhạc cụ, phục vụ cho hội hè, đình đám. Vì thế, để tiếng cồng, tiếng chiêng được vang xa hơn nữa, để thế hệ trẻ ngày nay gắn bó với di sản, điều cần thiết chúng ta cần có cả một chiến lược dài hơi từ chăm sóc đãi ngộ nghệ nhân cho tới việc trao truyền. Khuyết một khâu nào đó, việc bảo tồn vẫn chỉ dừng ở bề nổi mà thôi.
Anh Bảo
http://www.anninhthudo.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=62895&ChannelID=8