Music news from a Vietnamese traditional musician

Đoàn cồng chiêng của Vương quốc Campuchia mang đến festival 5 tiết mục đặc sắc. Bài chiêng Chvea Chongborey do hai nghệ nhân Sak Sothea và Mom Simem trình diễn luôn nhận được sự tán thưởng của khán giả. Dàn chiêng được sử dụng để trình diễn bản nhạc này cũng rất đặc biệt, đó là hai dàn chiêng hình bán nguyệt gồm 16 chiêng nhỏ được treo cố định trong vòng gỗ. Theo hai nghệ nhân này thì bài chiêng thường được đánh trong các dịp lễ hội. Đó cũng là một cuộc đối đáp với nhau, một người hỏi, một người trả lời bằng tiếng chiêng. Những tiếng chiêng ngân lên chuyển tải không khí vui vẻ, hân hoan.

Dàn chiêng 110 cái

 

Đoàn cồng chiêng Indonesia biểu diễn bản nhạc Reminder - Ảnh: Thiên Trúc

Tây Nguyên cũng như Đông Nam Á là một trong số ít nơi trên thế giới còn cồng chiêng, chơi cồng chiêng. Bởi vậy, cuộc hội ngộ này là dịp để du khách, những người tâm huyết với cồng chiêng có dịp chứng kiến trực tiếp sắc màu văn hóa cồng chiêng đặc sắc của mỗi nước.

Nằm trong cái nôi văn hóa cồng chiêng nhưng mỗi nước lại có nét đặc trưng rất dễ nhận ra. Chẳng hạn đoàn cồng chiêng Myanmar gồm 10 thành viên mang đến festival tại phố núi Pleiku duy nhất một dàn chiêng đến 110 cái.

Rồi cũng là những bài chiêng thể hiện trong các dịp lễ hội, sự tôn kính với thần linh nhưng điều khác biệt cơ bản với cồng chiêng Tây Nguyên là cả bài chiêng Chvea Chongborey của đoàn Campuchia cũng như của đoàn Myanmar đều được các nghệ nhân ngồi một chỗ để đánh. Chiêng được xếp lên giá. Hay việc trình diễn chiêng của đoàn Indonesia cũng tương tự. Còn việc chơi chiêng của Tây Nguyên, người vừa đánh chiêng vừa di chuyển.

Cồng cha, cồng mẹ, cồng con...

 

Với 14 hoạt động, festival đã thu hút sự quan tâm của nhiều du khách. Theo thống kê của ban tổ chức, đã có hơn 20.000 lượt khách trong và ngoài nước đến Gia Lai tham quan, thưởng lãm các hoạt động của festival. 58 đoàn cồng chiêng của chủ nhà Gia Lai, các tỉnh trong cả nước cùng 5 đoàn cồng chiêng quốc tế (Indonesia, Lào, Campuchia, Myanmar, Philippines) đã tham dự lễ hội trong 4 ngày. Đây được xem là cuộc hội ngộ cồng chiêng lớn nhất từ trước tới nay.

Trong khuôn khổ festival lần này, hội thảo Sự thay đổi đời sống kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa cồng chiêng ở VN và khu vực Đông Nam Á cũng đã diễn ra tại Pleiku.

Tại hội thảo, khi đề cập đến sự khác biệt của cồng chiêng Tây Nguyên so với cồng chiêng Đông Nam Á, Giáo sư Trần Văn Khê cho rằng: Một đặc trưng nữa của cồng chiêng Tây Nguyên thể hiện ở bàn tay trái của các nghệ nhân. Họ dùng tay phải để đánh, còn tay trái ngoài việc giữ chiêng còn tham gia vào việc biểu diễn bằng việc bóp vành cồng. Đó là cách trình diễn khác biệt, khiến màu âm thay đổi. Còn việc trình diễn cồng chiêng của nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á, các nhạc công chỉ đánh vào cồng chiêng, điều này không làm thay đổi màu âm của cồng chiêng.

Và một đặc trưng nữa là trong dàn cồng chiêng của Tây Nguyên, mỗi người chỉ đánh một chiêng, một cồng. Có nghĩa là mỗi người chỉ giữ một nốt nên khi đánh mỗi người phải lắng nghe nhau để đánh đúng “phần” của mình, sao cho thanh âm của cây đàn lớn - dàn cồng chiêng phải hài hòa, tránh bị lạc âm. Hay một dàn cồng chiêng Tây Nguyên thường có cồng cha, cồng mẹ, cồng con, cồng cháu, trong đó cồng mẹ rất quan trọng (dân tộc bản địa Tây Nguyên theo chế độ mẫu hệ).

Anh Kabbigat Ruel Bimuyag, Trưởng đoàn cồng chiêng Philippines bảo rằng cồng chiêng của nước anh không có “phiên chế” như vậy. Anh bảo rằng ngay cả khi đánh cồng chiêng ở Philippines, các nghệ nhân không đi theo hướng ngược nhiều kim đồng hồ như cách đánh của cồng chiêng Tây Nguyên mà có thể đi ngược lẫn xuôi.

Thiên Trúc