Category »
CA TRU
Ngọc Tùng :Nỗi lo từ kiểm kê di sản ca trù
Nỗi lo từ kiểm kê di sản ca trù
Sau khi hồ sơ ca trù được Bộ VH, TT&DL trình lên UNESCO vào tháng 3/2009 để đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, Viện Âm nhạc Việt Nam tiếp tục tiến hành kiểm kê và bảo tồn di sản văn hóa ca trù.
 |
| Nghệ nhân ca trù ngày càng ít |
Ca trù đang mai một
Bộ hồ sơ “Hát ca trù người Việt” theo tiêu chí mới vừa được Viện Âm nhạc công bố bao gồm 6 mẫu biểu kiểm kê ca trù tại 14 tỉnh, thành và 12 mẫu biểu kê tư liệu ca trù đang lưu giữ tại Viện Âm nhạc
Kết quả kiểm kê mang lại nhiều số liệu khả quan cho nghệ thuật đang bị mai một này. Trong số 63 câu lạc bộ của các tỉnh, thành, có 769 người (bao gồm 513 đào nương và 256 kép đàn và người đánh trống chầu) biết đàn, hát và múa. Tuy nhiên số lượng nghệ nhân có thể hát được từ 10 làn điệu trở lên không nhiều. Viện Âm nhạc cũng đã lưu trữ được 7 điệu múa ca trù và 42 bài bản ca trù. Các văn bản Hán Nôm có 26 bản và khoảng 25 cuốn sách về ca trù.
Riêng về số lượng di tích liên quan tới ca trù, có 99 di tích trên cả nước còn ghi lại dấu tích. Nhưng, trong đó 3 địa danh có tồn tại hoạt động ca trù thường xuyên như Phú Thọ, Bắc Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh lại không có di tích liên quan tới ca trù.
Hiện tại, chỉ có Hà Nội, Vĩnh Phúc, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình có kê khai về múa trong ca trù. Và cho tới thời điểm này, mới chỉ có duy nhất điệu múa Bài bông được NSƯT Phó Thị Kim Đức và nhóm ca trù Tràng An phục dựng theo phương pháp truyền nghề trực tiếp, là được dư luận ghi nhận. Câu lạc bộ ca trù làng Chanh Thôn- Phú Xuyên- Hà Nội sau 60 năm bị lãng quên (1945 - 2007) vừa mới được phát hiện cũng đã bổ sung thêm vào danh sách các nghệ nhân ca trù 3 cụ trên 80 tuổi gồm cụ Vũ Văn Khoái, Nguyễn Thị Vượn và Nguyễn Thị Khướu...
Hà Nội sau khi sáp nhập với Hà Tây trở thành địa phương có số lượng người biết đàn, hát ca trù và tổ chức sinh hoạt ca trù nhiều nhất, thường xuyên nhất. Tổng số người biết đàn, hát, múa lên tới 188 người; có tới 13 câu lạc bộ ca trù đang hoạt động; số lượng di tích liên quan tới ca trù là 49.
Nên có hiệp hội ca trù Việt Nam
Chị Nguyễn Thị Ngoan, Chủ nhiệm CLB ca trù Chanh Thôn, xã Văn Nhân, Phú Xuyên, Hà Nội, cho biết: Việc học tập của CLB nhiều khó khăn vì các nghệ nhân tuổi cao sức yếu, nhiều học viên là xã viên và thợ mộc, làm lụng vất vả hoặc là học sinh, ngoài giờ học còn bận việc đồng áng, kinh phí CLB cũng hạn hẹp. Cũng theo phản ánh của Trung tâm Văn hóa TP Hải Phòng, trong quá trình kiểm kê, hầu như không có kinh phí cho cán bộ sưu tầm, thiết bị cũng không có nên không thực hiện được việc lưu giữ. Cùng băn khoăn này, bà Phan Thư Hiền, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL Hà Tĩnh, kể: Đi điền dã, sưu tầm, ghi âm nghệ nhân cũng rất ái ngại, hàng xóm tưởng nghệ nhân được cả triệu đồng, hóa ra giở phong bì chỉ có 50.000 đồng. Bản thân chúng tôi cũng không có gì, nhiều khi tự lấy tiền của mình ra bồi dưỡng các cụ… Bên cạnh đó, nguy cơ “tam sao thất bản” vốn cổ từ chính những CLB ca trù cũng đáng báo động.
Từ đây cho thấy, để bảo tồn ca trù thì chính sách hỗ trợ đời sống nghệ nhân lão thành cần được đặt ra đồng thời với việc tổ chức các lớp truyền nghề cho lớp trẻ. Các liên hoan về ca trù và xây dựng các chương trình ngoại khóa cho học sinh làm quen với nghệ thuật này sẽ giúp ích cho công tác bảo tồn tốt hơn. Những ca nương, đào đàn hầu hết xuất phát từ lứa tuổi học sinh hoặc làm nông nghiệp, kinh tế không dư dả. Các nghệ nhân cao niên đã tuổi cao, sức yếu, cần có chính sách hỗ trợ để các cụ có sức khoẻ thực hiện công tác truyền dạy ca trù. Để thực hiện việc bảo tồn và duy trì ca trù, Nhà nước nên ban hành cơ chế quản lý, tổ chức và kinh phí hoạt động cho các Câu lạc bộ Ca trù. Cùng đó cũng có ý kiến cho rằng, cần tiếp tục kiểm kê di sản ca trù để tổ chức, phân loại, tiến tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về ca trù toàn quốc tại Viện Âm nhạc. Cần sớm đưa ca trù vào giảng dạy trong các trường nhạc bên cạnh việc phục hồi, truyền dạy ca trù.
Ngoài ra, sau kiểm kê, việc bảo tồn và duy trì nghệ thuật này thế nào lại là điều bức thiết không chỉ với các cơ quan quản lý, mà đối với cả các câu lạc bộ đang hoạt động lưu giữ ca trù. Do đó, đòi hỏi đối với 63 câu lạc bộ đang hoạt động ca trù hiện nay là cần thiết sự có mặt của một Hiệp hội ca trù hoặc Câu lạc bộ ca trù Việt Nam để vừa làm việc chuyên môn vừa làm công tác tổ chức, đưa hoạt động ca trù vào chuyên nghiệp.
Thẩm định và tổ chức kiểm kê, bảo tồn di sản văn hoá ca trù là một việc cần kíp để khẳng định sức sống của thể loại âm nhạc cổ truyền này. Hiện nay, hồ sơ ca trù trình UNESCO đang được thẩm định, chờ ngày phán quyết vào cuối năm 2009. Hy vọng những động thái mới đây trong việc bảo tồn và truyền dạy sẽ đưa ca trù thành loại hình hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp hơn.
Bộ hồ sơ “Hát ca trù người Việt” theo tiêu chí mới vừa được Viện Âm nhạc công bố bao gồm 6 mẫu biểu kiểm kê ca trù tại 14 tỉnh, thành và 12 mẫu biểu kê tư liệu ca trù đang lưu giữ tại Viện Âm nhạc
Kết quả kiểm kê mang lại nhiều số liệu khả quan cho nghệ thuật đang bị mai một này. Trong số 63 câu lạc bộ của các tỉnh, thành, có 769 người (bao gồm 513 đào nương và 256 kép đàn và người đánh trống chầu) biết đàn, hát và múa. Tuy nhiên số lượng nghệ nhân có thể hát được từ 10 làn điệu trở lên không nhiều. Viện Âm nhạc cũng đã lưu trữ được 7 điệu múa ca trù và 42 bài bản ca trù. Các văn bản Hán Nôm có 26 bản và khoảng 25 cuốn sách về ca trù.
Riêng về số lượng di tích liên quan tới ca trù, có 99 di tích trên cả nước còn ghi lại dấu tích. Nhưng, trong đó 3 địa danh có tồn tại hoạt động ca trù thường xuyên như Phú Thọ, Bắc Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh lại không có di tích liên quan tới ca trù.
Hiện tại, chỉ có Hà Nội, Vĩnh Phúc, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình có kê khai về múa trong ca trù. Và cho tới thời điểm này, mới chỉ có duy nhất điệu múa Bài bông được NSƯT Phó Thị Kim Đức và nhóm ca trù Tràng An phục dựng theo phương pháp truyền nghề trực tiếp, là được dư luận ghi nhận. Câu lạc bộ ca trù làng Chanh Thôn- Phú Xuyên- Hà Nội sau 60 năm bị lãng quên (1945 - 2007) vừa mới được phát hiện cũng đã bổ sung thêm vào danh sách các nghệ nhân ca trù 3 cụ trên 80 tuổi gồm cụ Vũ Văn Khoái, Nguyễn Thị Vượn và Nguyễn Thị Khướu...
Hà Nội sau khi sáp nhập với Hà Tây trở thành địa phương có số lượng người biết đàn, hát ca trù và tổ chức sinh hoạt ca trù nhiều nhất, thường xuyên nhất. Tổng số người biết đàn, hát, múa lên tới 188 người; có tới 13 câu lạc bộ ca trù đang hoạt động; số lượng di tích liên quan tới ca trù là 49.
Nên có hiệp hội ca trù Việt Nam
Chị Nguyễn Thị Ngoan, Chủ nhiệm CLB ca trù Chanh Thôn, xã Văn Nhân, Phú Xuyên, Hà Nội, cho biết: Việc học tập của CLB nhiều khó khăn vì các nghệ nhân tuổi cao sức yếu, nhiều học viên là xã viên và thợ mộc, làm lụng vất vả hoặc là học sinh, ngoài giờ học còn bận việc đồng áng, kinh phí CLB cũng hạn hẹp. Cũng theo phản ánh của Trung tâm Văn hóa TP Hải Phòng, trong quá trình kiểm kê, hầu như không có kinh phí cho cán bộ sưu tầm, thiết bị cũng không có nên không thực hiện được việc lưu giữ. Cùng băn khoăn này, bà Phan Thư Hiền, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL Hà Tĩnh, kể: Đi điền dã, sưu tầm, ghi âm nghệ nhân cũng rất ái ngại, hàng xóm tưởng nghệ nhân được cả triệu đồng, hóa ra giở phong bì chỉ có 50.000 đồng. Bản thân chúng tôi cũng không có gì, nhiều khi tự lấy tiền của mình ra bồi dưỡng các cụ… Bên cạnh đó, nguy cơ “tam sao thất bản” vốn cổ từ chính những CLB ca trù cũng đáng báo động.
Từ đây cho thấy, để bảo tồn ca trù thì chính sách hỗ trợ đời sống nghệ nhân lão thành cần được đặt ra đồng thời với việc tổ chức các lớp truyền nghề cho lớp trẻ. Các liên hoan về ca trù và xây dựng các chương trình ngoại khóa cho học sinh làm quen với nghệ thuật này sẽ giúp ích cho công tác bảo tồn tốt hơn. Những ca nương, đào đàn hầu hết xuất phát từ lứa tuổi học sinh hoặc làm nông nghiệp, kinh tế không dư dả. Các nghệ nhân cao niên đã tuổi cao, sức yếu, cần có chính sách hỗ trợ để các cụ có sức khoẻ thực hiện công tác truyền dạy ca trù. Để thực hiện việc bảo tồn và duy trì ca trù, Nhà nước nên ban hành cơ chế quản lý, tổ chức và kinh phí hoạt động cho các Câu lạc bộ Ca trù. Cùng đó cũng có ý kiến cho rằng, cần tiếp tục kiểm kê di sản ca trù để tổ chức, phân loại, tiến tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về ca trù toàn quốc tại Viện Âm nhạc. Cần sớm đưa ca trù vào giảng dạy trong các trường nhạc bên cạnh việc phục hồi, truyền dạy ca trù.
Ngoài ra, sau kiểm kê, việc bảo tồn và duy trì nghệ thuật này thế nào lại là điều bức thiết không chỉ với các cơ quan quản lý, mà đối với cả các câu lạc bộ đang hoạt động lưu giữ ca trù. Do đó, đòi hỏi đối với 63 câu lạc bộ đang hoạt động ca trù hiện nay là cần thiết sự có mặt của một Hiệp hội ca trù hoặc Câu lạc bộ ca trù Việt Nam để vừa làm việc chuyên môn vừa làm công tác tổ chức, đưa hoạt động ca trù vào chuyên nghiệp.
Thẩm định và tổ chức kiểm kê, bảo tồn di sản văn hoá ca trù là một việc cần kíp để khẳng định sức sống của thể loại âm nhạc cổ truyền này. Hiện nay, hồ sơ ca trù trình UNESCO đang được thẩm định, chờ ngày phán quyết vào cuối năm 2009. Hy vọng những động thái mới đây trong việc bảo tồn và truyền dạy sẽ đưa ca trù thành loại hình hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp hơn.
Ngọc Tùng