Music news from a Vietnamese traditional musician

Giáo sư Trần Văn Khê: Ban tổ chức quá tham lam về sự hoành tráng hào nhoáng bên ngoài, mà quên đi tiếng cồng chiêng thật sự trong không gian văn hóa thiên nhiên của núi rừng.

Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ: Chỉ cần theo dõi chương trình khai mạc hoành tráng trên… sân khấu Pleiku hôm tối 12-11, có thể thấy đây đúng là chương trình giải trí, vui chơi, phù hợp với mục đích du lịch, lôi kéo du khách hơn là sự trình bày các loại cồng chiêng Tây Nguyên.

Nhạc rock , rồi những đoàn vũ công bay lượn như chim trên sân khấu, âm thanh thì chát chúa, lồng trong một tiết tấu hip hop điếc tai làm át cả các đoàn cồng chiêng đi ngang qua khán đài danh dự… Tại sao chúng ta không giới thiệu cho du khách, công chúng về sự đa dạng của các công thức cồng chiêng và vai trò của mỗi cồng chiêng trong diễn tấu; như thế nào là cồng chiêng mẹ, con… Sự sáng tạo âm nhạc của cách đánh cồng chiêng của từng bộ tộc ra sao cũng là điều cần giới thiệu. Tại sao ở Tây nguyên khi nghe vang lên tiết tấu cồng chiêng, người nơi đây biết là âm thanh nói lên điều gì: dồn dập của đâm trâu, lảnh lót của chiêng cưới hỏi, chậm rãi chiêng tang lễ… Khi người ta thấu hiểu được cấu trúc của từng bài chiêng thì việc bảo tồn mới cụ thể và khi đó mới nói đến hiệu quả của việc lưu truyền.

Giáo sư Trần Quang Hải: Cần phục hồi y phục của từng sắc dân để cho thấy sự đa màu, đa dạng, chứ không phải “đồng phục hóa” y phục Tây Nguyên. Không nên chỉnh các chiêng theo thang âm Tây phương vì như vậy sẽ làm mất đi âm thanh linh thiêng của từng chiếc cồng chiêng. Nên gửi các đoàn cồng chiêng tham dự những đại hội liên hoan quốc tế với những tiết mục nguyên xi, không pha trộn nhạc khí Tây phương vào.

Ông Phan Xuân Vũ, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai: Muốn bảo tồn giá trị “Không gian văn hoá cồng chiêng”, trước hết phải nâng cao đời sống của bà con. Phải có đất, có nhà ở, con em được đi học, được chữa bệnh. Nếu bà con đói thì cồng chiêng cũng mất, nếu bà con bị những thế lực thù địch lôi kéo thì “Không gian văn hoá cồng chiêng” cũng mất. Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản này là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và đặc biệt là những người Kinh cũng phải giúp đỡ cộng đồng đồng bào dân tộc trên địa bàn để cùng phát triển bản sắc văn hoá các dân tộc. Không gian văn hoá cồng chiêng phải được hiểu rộng hơn, đầy đủ hơn. Không gian ấy bao gồm: Văn hoá, kiến trúc, tập tục, nếp sinh hoạt... của cộng đồng.

Ông Trần Vĩnh, nhà báo: Chi tiết 5 Già làng đại diện 5 tỉnh Tây Nguyên lên đốt lửa tại lễ khai mạc, cứ tưởng là các Già làng sẽ làm một thủ tục hết sức trang trọng của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên là rước thần Lửa về để cùng đốt lên ngọn lửa thiêng bùng cháy trên đống củi thật, đúng truyền thống, thể hiện tình đoàn kết các dân tộc anh em, sự cấu kết cộng đồng, cộng cảm, cộng sinh của Tây Nguyên hùng vĩ. Nhưng không phải vậy, các Già làng đốt bằng ngọn lửa ga và bồn ga cháy lên! Bà con các dân tộc thiểu số ở các địa phương của Tây Nguyên khi theo dõi qua màn ảnh nhỏ đều ngơ ngác…

Vẫn biết là không phải dễ làm đối với một chương trình khai mạc của loại hình diễn xướng dân gian Tây Nguyên và có thể chưa hiểu hết được ý đồ nghệ thuật của các đạo diễn âm nhạc tại liên hoan. Nhưng quả thực, khi được nghe phần nhạc nền: cứ một đoạn âm thanh cồng chiêng thật lại đến một đoạn âm thanh bằng nhạc cụ điện tử và... cứ thế, một bài chiêng bị cắt ra thành nhiều lát, thực là khó chịu. Đã thật thì thật hết, còn nếu giả thì giả luôn toàn bộ có khi lại dễ nghe.

Thiết nghĩ, nếu văn hóa cồng chiêng được sân khấu hóa, môi trường diễn xướng nặng về trình diễn, quảng bá như đang xuất hiện ngày một nhiều, ở một góc độ nào đấy có thiên hướng lệch về mục đích, trở thành một nghệ thuật biểu diễn thì liệu rằng văn hóa cồng chiêng có còn giữ được bản sắc và cái hồn của mình với những giá trị văn hóa phi vật thể đã được công nhận là Di sản thế giới?.