ND - Nhạc tài tử được hình thành trên cơ sở phát triển từ nhạc lễ cổ truyền - nhạc chủ đạo lúc bấy giờ - và dân ca, tức ca ngâm theo lối khẩu chiếm. Dần dần hoàn chỉnh qua quá trình trung chuyển của bộ môn hát bội.
Nhạc tài tử được một số tác gia dân gian dựa theo những bản hát truyền thống để soạn thành lời, gọi "bản" hoặc "lớp", ký âm bằng những tiếng quy ước như hò, xự, xang, xê, cống, líu (nhái theo âm bực tiếng đàn chứ không có nghĩa chữ), ngâm nga theo ba giọng hơi chính là: hơi bắc, hơi nam và hơi oán. Rồi từ đó mà "phăng", mà nhấn nhá, luyến láy để biến "âm chính" thành "âm già", tạo nên một hệ ngôn ngữ âm nhạc mang tính thính phòng, phù hợp lối chơi tao nhã của những người nặng tình tri kỷ, tri âm rất "tài tử". Và, do tiếng đàn của nền âm nhạc tài tử miền nam luôn gắn với hồn thiêng sông núi, sắc thái quê hương nên cũng rất Việt Nam.
Ngày trước, đàn ca tài tử đã phổ biến trở thành phong trào, Trịnh Hoài Ðức trong Gia Ðịnh thành thông chí, tập hạ, phần trấn Biên Hòa, đã viết: "Xưa nay thuyền buôn đến đây hạ neo xong, thì lên bờ thuê phố ở, rồi đến nhà chủ mua hàng, lại đấy kê khai những hàng hóa trong thuyền và khuân cất lên, thương lượng giá cả; chủ mua hàng định giá mua bao tất cả những hàng hóa tốt xấu, không bỏ sót lại thứ gì. Ðến ngày trương buồm trở về gọi là hồi đường, chủ thuyền có yêu cầu mua giúp vật gì, thì người chủ buôn ấy chiếu y ước đơn mua dùm chở đến trước kỳ giao hẹn, hai bên chủ khách chiếu tính hóa đơn thanh toán rồi cùng nhau đờn ca vui chơi...".
Rõ ràng, ngày xưa chuyện đàn ca vui chơi đã trở thành phong tục, được ghi nhận đầu thế kỷ 19 tại thời điểm Trịnh Hoài Ðức viết sách Gia Ðịnh thành thông chí, tức là đã hình thành trước đó, muộn lắm cũng khoảng nửa sau thế kỷ 18. Từ phong tục chỉ được diễn ra trong những dịp vui mừng tại một số địa điểm nhất định, nó lan rộng dần và khi đã tiếp cận với một cảnh quan thiên nhiên thoáng đãng, đất rộng, sông dài, núi cao... Ở đồng bằng sông Cửu Long, chuyện đàn ca vui chơi phát triển mạnh. Phong tục trở thành phong trào và những người tham gia diễn xướng được tôn vinh là tài tử: đàn ca tài tử.
Ðàn ca tài tử Nam Bộ diễn ra tại bất kỳ nơi nào trên khắp đồng bằng sông Cửu Long mỗi khi cao hứng. "Sân khấu" có thể là trong sân vườn nhà, hoặc bên bờ kênh... ở miền núi cũng không khác, vào những đêm trăng sáng, bà con rủ nhau trải mấy chiếc đệm bàng rồi cùng ngồi đờn ca là chuyện thường tình ở miền sơn cước. Không chỉ thế, ở vùng sâu vào mùa nước nổi, khi trời đất mới chập choạng giao hòa, những tay "yêu văn nghệ" rủ nhau bơi xuồng vào giữa đồng, dừng xuồng lại, cắm hờ cây sào nhỏ cho có lệ, rồi bắc nồi luộc mớ tôm càng, quấn bánh tráng cặp rau sống... tha hồ thưởng thức hương vị đồng quê. Kẻ ngắm trăng lên, nhìn sao lấp lánh, người ôm đàn khảy rao lằng tằng lẳng tẳng rồi ai đó nhái theo. Thế là tha hồ kẻ ca, người đàn. Cuộc vui có khi kéo dài cho đến lúc nghe văng vẳng tiếng gà trong xóm xa, họ mới chịu chống xuồng về. Cũng như các nơi, các tay chơi "tài tử" một khi đã tham gia thì không tài nào chịu ngồi yên ở nhà, nên không ít người đã "trốn nhà" đi theo gánh hát cải lương, bởi đó là môi trường tốt nhất để hằng đêm được đàn ca cho thỏa thích. Và đó cũng là một nét văn hóa rất riêng của người Nam Bộ.