Music news from a Vietnamese traditional musician

“Cách đây hơn 20 năm, một nghệ sĩ trong đoàn nghệ thuật 284 sau chuyến lưu diễn Tây Âu trở về đã kể lại cho tôi nghe rằng sau khi đoàn biểu diễn ở Pháp, Hội âm nhạc Pháp muốn tìm hiểu về âm nhạc dân tộc VN nên đã thu hình dàn nhạc của mình, nhưng không thu hình cây guitar phím lõm.

Vì theo họ, dẫu đã có cách tân nhưng gốc cây đàn vẫn là của phương Tây...”.

Câu chuyện này đã ghi sâu vào tâm trí của anh nhân viên hợp tác xã phường mê đờn ca tài tử năm ấy. “Liệu có thể làm được một cây đàn nào "ngon" như cây guitar phím lõm không? Hay ít ra nó cũng phải khác về hình thức...”.

Hơn 20 năm sau, anh nhân viên hồi đó đã trở thành soạn giả Lê Văn Lê, đã có được khá nhiều bài bản cải lương được sử dụng trên phương tiện truyền thông. Khi nghe báo chí đăng tải vấn đề đạo nhạc, câu chuyện của 20 năm trước lại trở về khiến ông thêm day dứt chuyện bị xem như là “đạo đàn”.

Ông quyết định bằng mọi giá phải bắt tay vào thực hiện cây đàn mơ ước của mình. Nghiên cứu, hỏi thăm, tham khảo ý kiến bạn bè, rồi may mắn có thêm sự giúp đỡ của người em họ để ông mở xưởng làm đàn, cuối cùng cây đàn Tâm Lê cũng ra đời. “Tâm Lê có nghĩa là cái tâm của Lê Văn Lê đối với cải lương, đối với nghệ thuật dân tộc” - ông giải thích như thế.

Bao nhiêu tiền kiếm được từ tiệm đàn nhỏ được ông đầu tư hết vào để hoàn thiện cây đàn Tâm Lê. Mỗi lần làm ra một cây đàn Tâm Lê mới, lại là một cải tiến mới về mẫu mã, về sự tiện dụng.

Trong gần hai năm, 20 cây đàn được ông lần lượt làm ra hầu như không giống nhau. Và được lần lượt gửi tặng những người bạn mê đờn ca tài tử, nhờ họ góp ý. Nhạc sĩ cải lương Ngọc Phú (câu lạc bộ đờn ca tài tử Lái Thiêu) là một trong số những người được ông gửi tặng đàn đã thổ lộ: “Dẫu cây đàn vẫn còn nhiều khuyết điểm và xét cho cùng thì về bản chất, so với cây guitar lõm vẫn chưa có gì mới lắm nhưng tấm lòng vì nghệ thuật của anh Lê rất đáng được trân trọng...”.

Nhạc sĩ Huy Thanh - phó chủ nhiệm câu lạc bộ đờn ca tài tử quận Bình Thạnh - cũng cho biết: “Mỗi khi tham gia các cuộc thi hay đi diễn ở đâu tôi thường sử dụng cây đàn này vì nó có nét gì đó hay hơn và dân tộc hơn. Cây đàn đó đàn tốt...”.

Thế rồi trong cuộc thi đờn ca tài tử gần đây được tổ chức ở Nhà văn hóa Hóc Môn, mọi người ở câu lạc bộ đờn ca tài tử quận Bình Thạnh đã quyết định sử dụng cây đàn Tâm Lê để tham gia. Lần đầu tiên cây đàn được chính thức ra mắt đông đảo mọi người như vậy.

“Vui lắm! Mọi người có mặt đều tán thưởng cây đàn. Cuộc thi đó câu lạc bộ của Bình Thạnh đã đoạt hai giải nhất... - ông hãnh diện kể lại điều này, rồi cho biết thêm - Giờ đây, cây đàn này thỉnh thoảng vẫn được sử dụng trong sinh hoạt hằng tuần của câu lạc bộ đờn ca tài tử quận Bình Thạnh”.

Trước khi chia tay ông, tôi tò mò hỏi: “Sắp tới đây cây đàn thứ 21 ra đời có gì khác không?”, ông cười trả lời: “Chưa biết nữa, tôi đang cố gắng. Nhưng là một người nghiệp dư trong việc thiết kế đàn, hoàn thành một cây đàn mới thật tốt còn là một chặng đường rất khó khăn. Tôi luôn hi vọng mình được gặp ai đó vừa giỏi về thiết kế đàn vừa có tâm với cải lương giúp tôi hoàn chỉnh cây đàn. Như thế thì thật mừng quá...”.

BẢO THỦY