Music news from a Vietnamese traditional musician

Nghệ sĩ Trần Thảo

Khi thành phố Huế đang ra sức xây dựng để trở thành một thành phố du lịch nổi tiếng, ca Huế trên sông Hương là loại hình văn hóa du lịch thu hút khá nhiều du khách. Có người còn nói rằng nếu chưa nghe ca Huế trên sông Hương thì xem như chưa đến Huế. Tuy nhiên những du khách đặt chân lên thuyền ca Huế cũng mang nhiều "tâm trạng, nỗi niềm". Có người muốn thưởng thức nét đặc sắc của thú chơi tao nhã ca Huế trên sông các bậc phong lưu ngày xưa, nhưng cũng có người mang nặng "ấn tượng" về sông Hương với "thuyền em rách nát mà em chưa chồng"... cũng có du khách "nhậu xỉn" rồi đơn giản lên thuyền ca Huế là để... cho vui.

Hiện nay ở Huế có khoảng 110 thuyền đăng ký dịch vụ chở khách ca Huế trên sông và 351 ca sĩ, nhạc công mới được cấp thẻ hành nghề ca Huế năm 2005 (gồm ca Huế trên sông và cả trong những nhà hàng khách sạn). Bước đầu đưa vào nề nếp quản lý, tình hình ca Huế trên sông vẫn không tránh những lộn xộn, xô bồ của phong trào đang trăm hoa đua nở.

Tuy nhiên điều lớn nhất mà nhiều người quan tâm là chất lượng ca Huế trên sông Hương của những người đang hành nghề ca Huế. Để giúp bạn đọc hiểu thêm về những điều tối thiểu mà một ca sĩ, nhạc công ca Huế cần có được, cũng như thế nào là nội dung của một show ca Huế trên sông. Giai Điệu Xanh có buổi trò chuyện với nghệ sĩ Trần Thảo, anh là con trai nối nghiệp của nghệ nhân nhã nhạc Trần Kích, là người đã có nhiều năm tháng gắn bó với âm nhạc dân gian, truyền thống Huế, anh hiện là giảng viên của Đại học nghệ thuật Huế và đã từng là thành viên Hội đồng thẩm định (Sở VH-TT) cấp thẻ cho những người hành nghề ca Huế phục vụ du lịch. Mời các bạn cùng theo dõi.

Anh có thể cho biết lực lượng hành nghề ca Huế trên sông của thành phố ta được hình thành từ những nguồn nào? Hiện họ sinh hoạt ở đâu?

Hiện ở Huế có Nhà hát Ca kịch Huế (trước đây là Đoàn Ca kịch Huế) hoạt động chuyên nghiệp, ở đây qui tụ khoảng 50 diễn viên, nhạc công ca Huế. Ngoài ra ở Huế còn nhiều CLB như: CLB Ca Huế của Nhà văn hóa Huế (đây là CLB ra đời khá sớm -1984- qui tụ hầu hết nghệ nhân của thành phố Huế cộng với lực lượng trẻ); CLB Ca Huế của Nhà văn hóa Trung tâm Tỉnh, (khoảng hơn 200 người); CLB Ca Huế trường Văn hóa Nghệ thuật được thành lập năm 2005 với khoảng 40-50 người; CLB Ca Huế của Đoàn Múa hát truyền thống (trên dưới 30 người); CLB Ca Huế của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế và CLB của Nhà hát Duyệt Thị Đường, cùng với những người hành nghề tự do khác... Đó có thể nói là những nguồn hình thành lực lượng ca sĩ, nhạc công có thể tham gia hành nghề ca Huế trong đó có ca Huế trên sông Hương.

Với số lượng đông đảo như vậy, chắc sẽ được "thị trường" chọn lọc và ca Huế trên sông rất có chất lượng?

Cũng không hẳn như vậy, trước đây khi ca Huế trên sông Hương còn chưa vào nề nếp, có rất nhiều những nhóm nhạc tự phát, và thông thường những người tổ chức những nhóm như thế chỉ thích mời những ca sĩ, nhạc công trẻ, xinh đẹp mà ít chú ý đến chất lượng nghệ thuật cho nên có khi người thưởng thức chỉ được nghe các bài lý và các ca khúc viết về Huế là chủ yếu mà không được nghe những bài bản đích thực của ca Huế. Điều này làm cho du khách có những nhìn nhận không đúng về nghệ thuật ca Huế.

Nhưng tại sao có trường hợp này?

Bởi có rất nhiều chủ thuyền đăng ký chở khách du lịch nghe ca Huế trên sông Hương và không ít người trong số họ đảm nhận luôn việc mời ban nhạc ca Huế để phục vụ khách...

...Như vậy để thưởng thức một buổi ca Huế trên sông tối thiểu phải có những bài bản nào?

Một buổi gọi là ca Huế (trên sông cũng như trên cạn) phải bảo đảm các bài bản của các thể loại là: thể loại thính phòng (cả bài điệu Bắc và điệu Nam), thể loại hò, thể loại lý, thể loại vè hoặc chầu văn. Số lượng của từng thể loại có thể linh động gia giảm tuỳ theo hoàn cảnh, tùy theo yêu cầu của khách...

Anh có thể nói cụ thể hơn về những bài bản đó...

Ví dụ như về nhạc thính phòng Huế phải trình diễn một hoặc vài bài trong các bài sau: Nam Bình, Tứ Đại Cảnh, Hành vân (điệu Nam), Phú lục, Cổ bản, Long ngâm, Thẩm tuyết (điệu Bắc). Đó là những bài bản lớn tiêu biểu cho nghệ thuật nhạc thính phòng Huế, nó còn là sự xác định trình độ, đẳng cấp của ca sĩ, nhạc công. Về các điệu hò thì không thể thiếu Hò ru em, Hò giã gạo, Hò mái nhì, một số điệu lý tiêu biểu và vè, chầu văn.

Anh đã từng là thành viên của Hội đồng thẩm định cấp thẻ hành nghề ca Huế, anh có thể nói rõ hơn về nội dung mà mỗi thi sinh phải thực hiện trước Hội đồng?

Thí sinh phải trình bày 2 bài (một bài thuộc điệu Nam và một bài thuộc điệu Bắc) trong số những bài bản lớn của ca Huế như đã nêu trên (một bài bốc thăm và một bài Hội đồng chỉ định), bốc thăm và trình bày 1 trong 10 điệu lý; 1 trong 3 điệu hò (Hò giã gạo, Hò mái nhì, Hò ru em); 1 trong 2 thể loại vè và chầu văn. Tổng cộng thí sinh sẽ hoàn thành 5 bài tất cả...

Kết quả như thế nào thì được Hội đồng đánh giá "đạt"?

Những người được thẩm định sẽ được đánh giá công nhận theo 2 cấp độ, nếu đạt được điểm 7/10 trở lên là được cấp thẻ hành nghề. Trong đó những người đạt từ điểm 8 trở lên sẽ được cấp thẻ vĩnh viễn, còn những người đạt điểm từ 7 đến dưới 8, thẻ chỉ có giá trị trong một năm (năm sau muốn tiếp tục hành nghề phải thẩm định lại).

Theo anh với những tiêu chuẩn như vậy có nhiều "thí sinh" đạt yêu cầu không?

Cũng tùy đợt thẩm định, lấy ví dụ trong đợt thẩm định vào tháng 7/2005 mới đây mà tôi tham gia Hội đồng thẩm định, có khoảng 300 người nộp đơn, nhưng khi nghe phổ biến nội dung, số thực thụ tham gia còn khoảng 40 người và trong đó có khoảng 30 người đạt yêu cầu.

Theo anh với số lượng người hành nghề ca Huế trên sông Hương hiện so với nhu cầu là thừa hay thiếu?

Theo tôi, tình trạng "cung, cầu" hiện nay có thể nói tương đương nhau và nó cũng tùy theo mùa du lịch, tùy theo lễ lội, thời tiết...

Nhìn nhận của anh về phong trào ca Huế phục vụ du lịch hiện nay?

Người Huế gần như không nghe ca Huế trên sông mà đa số là khách du lịch và phần lớn họ nghe ca Huế trên sông với tính chất... cho biết. Những người học và hát ca Huế hiện nay rất ít người Huế chính gốc, mà đa số là người Quảng Bình, Quảng Trị, nếu xem giọng Huế là một trong những thế mạnh để diễn đạt đúng chất ca Huế thì đó cũng là điều đáng để chúng ta quan tâm...

• Hữu Trịnh thực hiện