Music news from a Vietnamese traditional musician

Trong chương trình phục hồi và bảo tồn âm nhạc dân tộc, Nhà xuất bản Âm nhạc DIHAVINA cùng Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam (thuộc Hội Nhạc sĩ VN) đã phát hành CD mang tên "Xẩm Hà Nội". Đây là một cố gắng lớn đáng khích lệ của nhóm anh em nghệ sĩ Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam mà công đầu là nhạc sĩ Thao Giang. Những điệu hát xẩm chợ, xẩm tàu điện v.v... được sưu tầm và lưu giữ mấy chục năm, nay được dựng lại (có chỉnh lý), được phát hành, phổ biến rộng rãi là niềm ao ước bấy lâu của những người làm chương trình này.

Nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu

Khác với sự tưởng tượng của mọi người về thể loại hát xẩm thường thấy, những điệu hát xẩm trong CD này được đệm bằng cả một dàn nhạc đầy đủ nhị, hồ, bầu, đáy, tiêu, sáo và bộ gõ, thay vì chỉ có một cây đàn nhị như các cụ ngày xưa. Những nghệ sĩ từ già đến trẻ đều ít nhiều đã lăn lộn với xẩm hoặc các bộ môn nghệ thuật khác gần với xẩm như: NS Thao Giang, NS Hạnh Nhân, NSƯT Đoàn Thanh Bình, NSƯT Thanh Ngoan, NSƯT Xuân Hoạch, NSƯT Văn Ty, nghệ sĩ Tuyết Hoa. Điều đặc biệt trong nhóm nghệ sĩ này là mỗi người đều có thể tự đàn và hát một hoặc nhiều loại đàn khác nhau.

Trong toàn bộ CD chỉ có 7 bài xẩm. Xẩm "Anh khoá", lời thơ á Nam Trần Tuấn Khải do NSƯT Văn Ty và NSƯT Xuân Hoạch hát. Giai điệu buồn bã, kể lể nỗi lòng của những anh khoá đi thi, ước ao về đường công danh sự nghiệp.

Nghệ sĩ trẻ Tuyết Hoa tiến bộ lên rất nhiều so với lần đầu tiên xuất hiện trong Liên hoan dân ca toàn quốc cũng với điệu xẩm tầu điện "Giăng sáng vườn chè", lời thơ Nguyễn Bính.
Với chất giọng đặc biệt của mình, NSUT Thanh Ngoan đã thể hiện Xẩm xoan (Chinh bong) bằng lối hát phóng túng, dí dỏm, hài hước, mặc dù thỉnh thoảng vẫn còn thấy dấu ấn phong cách Chèo của chị.

Xẩm ba bậc (Xẩm nhà trò) được NSƯT Xuân Hoạch hoá thân vào nỗi niềm một cô gái đang băn khoăn nhớ thương một chàng trai đi xa.

Nổi bật, cảm động và thành công nhất là xẩm "Lỡ bước sang ngang" (gồm cả Tàu điện - Thập ân - Chợ) do hai nghệ sĩ Thanh Ngoan và Tuyết Hoa hát. Với lời thơ đậm chất quê vùng đồng bằng Bắc Bộ của Nguyễn Bính mang tâm sự của hai chị em gái nhắn nhủ, dặn dò nhau trước khi chị đi lấy chồng. "Em ơi em ở lại nhà. Vườn dâu em đốn, mẹ già em trông". Đây cũng là điệu hát xẩm lần đầu tiên được các nghệ sĩ đưa hát bè vào một cách rất ấn tượng. Một phá cách sáng tạo mang dấu ấn hiện đại thuyết phục! Nghệ sĩ trẻ Tuyết Hoa đã vượt qua chính mình khi thể hiện điệu xẩm này. Nhưng đôi khi vẫn còn hơi non trong luyến láy và giá như chị hát bớt đi sự ngoa ngoắt, đanh đá thì sẽ thành công hơn. Cần lắm những nghệ sĩ trẻ như Tuyết Hoa để bảo tồn những vốn cổ quý giá.

Khác chất nhất trong cả CD là Xẩm huê tình, một điệu hát pha giữa xẩm và ả đào do NSƯT Đoàn Thanh Bình thể hiện.

Tiết tấu rộn rã trong xẩm chợ " Mục hạ vô nhân", lời thơ Nguyễn Khuyến được NSƯT Văn Ty thể hiện chính cùng cả nhóm nghệ sĩ. Anh có lối phát âm hơi khó nghe (điều rất quan trọng trong hát truyền thống là phải rõ lời vì rất nhiều từ Hán Nôm) và vẫn mang phong cách hát chầu văn vào với lối hát xẩm này.

Đây là một CD rất đáng nghe. Được biết trong kế hoạch sắp tới của nhóm nghệ sĩ thuộc Trung tâm phát triển âm nhạc Việt Nam, sẽ có những hướng đi mở rộng không chỉ nghệ thuật xẩm. Hy vọng nhóm nghệ sĩ sẽ tiếp tục cho ra đời nhiều CD, VCD nữa!

D.A.D