Bạch Yến tìếng hát vượt không gian
Có những loài chim mà người ta không thể quên được tiếng hót thiết tha lảnh lót của nó. Bạch Yến chính là một trong những loài chim này. Đã gần nửa thế kỷ kể từ ngày đầu cất tiếng hát trên sân khấu Sài Gòn, đến nay ca sĩ Bạch Yến vẫn tiếp tục đến với khán giả nhiều nơi trên thế giới cùng với chồng - tiến sĩ âm nhạc Trần Quang Hải - như những sứ giả của âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Chào đời tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, Bạch Yến đến với ca nhạc từ khi còn ngồi ở ghế nhà trường. Với chất giọng đặc biệt trầm, chị đã sớm nổi tiếng tại Sài Gòn và trở thành một trong những ca sĩ hàng đầu. Bạch Yến được những người yêu nhạc Sài Gòn nhớ đến qua ca khúc Đêm đông của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương vào những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, mà đến nay giọng hát của chị vẫn còn được nhắc đến như dấu ấn ca nhạc của miền Nam một thời. Tuổi xuân sắc của Bạch Yến cũng gắn liền với những thành công qua các ca khúc nước ngoài của Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Mexico, Ý… Năm 1961, lần đầu tiên Bạch Yến sang Paris để học hỏi thêm về nghệ thuật, tại đây chị được hãng đĩa Polydor mời thu âm, rồi trình diễn một vòng qua Bỉ, Đức và Áo theo một hợp đồng hát loại nhạc twist trẻ trung thịnh hành lúc bấy giờ. Trở về Sài Gòn sau hai năm sống ở Pháp, đến năm 1965, Bạch Yến được Ed Sullivan mời sang Mỹ tham gia Ed Sullivan Show, một chương trình truyền hình thu hút đến 35 triệu khán giả và thuộc loại ăn khách nhất nước Mỹ thời kỳ đó. Một hợp đồng hai tuần tiếp theo đã trở thành 12 năm lưu diễn của chị khắp nước Mỹ cùng với những nghệ sĩ thượng thặng như Bob Hope, Bing Crosby, Mike Douglas, Joey Bishop, Pat Boone. Trong thời gian đó, chị cũng mang tiếng hát truyền cảm của mình đến với khán giả khắp nơi từ Canada, Mexico, Venezuela đến Colombia, Panama, bên cạnh những danh ca như Jimmy Durante, Liberace, Frankie Avalon. Vào thời kỳ ấy, thâm nhập vào Hollywood không phải là chuyện dễ, vậy mà Bạch Yến đã may mắn được kinh đô điện ảnh này đón nhận. Tái ngộ Paris sau khi chấm dứt hợp đồng tại Mỹ vào năm 1978, cuộc đời và sự nghiệp của Bạch Yến bước vào một giai đoạn mới sau một quyết định quan trọng là gắn bó đời mình với Trần Quang Hải và định cư tại Pháp.
Mối lương duyên này đã đưa Bạch Yến trở về với nhạc dân tộc Việt, và từ đó, sự nghiệp ca hát của chị gắn liền với tên tuổi của Trần Quang Hải. Lần đầu tiên hai người gặp gỡ tại Paris vào năm 1962, Quang Hải mới chỉ là một sinh viên đại học thì hai mươi năm sau anh đã là một giáo sư tiến sĩ dân tộc nhạc học và đã nhận được huân chương “Bắc đẩu bội tinh” của Pháp. Sự kết hợp giữa hai con người tài hoa đã tạo được dấu ấn đậm nét ở hầu hết những nơi họ từng biểu diễn. Cho đến nay, họ đã có hơn 1.500 buổi trình diễn, tham dự gần 100 nhạc hội truyền thống (traditional music festivals) tại 50 quốc gia, thực hiện 3 dĩa 33 vòng, 3 CD chung với nhau, trong đó có một dĩa đã nhận được giải thưởng Grand prix du disque de l’Academie Charles Cros năm 1983. Một số khán giả người Việt ở California có dịp xem chương trình biểu diễn của Trần Quang Hải và Bạch Yến đã thích thú cho rằng, thật độc đáo khi chỉ có hai nghệ sĩ vừa hát vừa đệm đàn mà có thể lôi cuốn khán giả say mê thưởng thức các tiết mục âm nhạc truyền thống dân gian và thính phòng trong gần 2 giờ đồng hồ, qua lời giới thiệu dí dỏm của Trần Quang Hải. Một điểm đặc biệt mà nhiều người cùng nhận xét là Trần Quang Hải đã thừa hưởng cách nói chuyện duyên dáng của cha - giáo sư Trần Văn Khê - và chất giọng ấm áp của người chú, nghệ sĩ lừng danh Trần Văn Trạch mà người Sài Gòn trước đây đã đặt cho biệt hiệu “quái kiệt”. * * * Gặp lại Bạch Yến ở Paris vào cuối thu năm rồi, chúng tôi thật ngỡ ngàng khi nhìn thấy chị vẫn tươi trẻ và duyên dáng, có vẻ như thời gian chỉ lướt nhẹ qua mà không chạm mạnh vào chị. Sau khi cùng nhau đi một vòng “Paris by night” do Trần Quang Hải lái xe còn Bạch Yến ngồi kế bên giới thiệu rành rẽ và hấp dẫn không thua một hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp, chúng tôi ghé vào một quán ăn dễ thương ở khu Saint Michel nhộn nhịp giữa lòng Paris. Hai anh chị lại tiếp tục kể về những chuyến lưu diễn con thoi với mục đích không chỉ để kiếm sống mà là dịp giới thiệu âm nhạc truyền thống dân tộc. Trần Quang Hải tâm sự: “Việc trở về nguồn là do chính Bạch Yến mong muốn. Tôi chỉ cung cấp những tư liệu về dân nhạc Việt để Bạch Yến nghe và thấm dần. Do cách ngân nga giữa nhạc pop Tây phương và dân nhạc Việt hoàn toàn khác biệt nên Bạch Yến phải mất rất nhiều thì giờ để nhạc Việt thấm sâu vào máu. Một thời gian dài, Bạch Yến nghe đi nghe lại nhiều bản dân ca, thường xuyên đi nghe tôi thuyết trình hay hoạt náo dân nhạc tại các trường đại học, dần dà khám phá cái hay đẹp trong nhạc truyền thống. Kể từ đó, chúng tôi đi lưu diễn khắp thế giới, cùng nhau chia sẻ những giây phút vui buồn cả trên sàn diễn lẫn trong cuộc đời”. Quả thật ít có ai như vợ chồng họ, trong năm qua đã thực hiện gần 90 buổi trình diễn và nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam ở khắp nơi, Bạch Yến cho biết. Sau khi tham dự Liên hoan âm nhạc cổ truyền tổ chức tại Ireland vào cuối năm 2005, họ vội trở về Paris để kịp buổi thuyết trình của Trần Quang Hải về “Lịch sử âm nhạc Việt Nam” tại bảo tàng “Musée Guimet” vào ngày 15/12. Sang tháng 1/2006, cả hai lại có buổi trình diễn nhạc cổ truyền Việt Nam tại đây, nhân dịp này Đài phát thanh Pháp (France Culture) đã có buổi phỏng vấn trực tiếp về chương trình biểu diễn trên vào ngày 6/1 vừa qua. Năm 2006 tiếp tục là một năm bận rộn của cặp vợ chồng nghệ sĩ tài danh với nhiều chuyến đi biểu
diễn tại châu Âu, Hoa Kỳ, Canada, Brazil, châu Phi… Trước mắt, họ sẽ sang Hoa Kỳ trình diễn hai chương trình cho trẻ em Mỹ và Việt tại Washington D.C, giới thiệu nhạc cổ truyền Việt Nam cho trẻ em, rồi trình diễn một chương trình khác tại Seattle vào đầu tháng 2/2006. “Lưu diễn khắp nơi trên thế giới, nhưng có khi nào anh chị nghĩ đến việc về trình diễn tại quê nhà hay không?”. Một chút đăm chiêu, Bạch Yến cho biết họ chỉ trình diễn theo những hợp đồng ký kết (từ trước cả năm) với nhiều nơi trên thế giới, nhưng riêng trong nước thì chưa có một lời đề nghị nào. Thì ra là vậy. Có lẽ do trong nước mới chỉ biết đến một giáo sư tiến sĩ Trần Quang Hải đang làm việc tại “Bảo tàng Con người” (Musée de l’Homme) ở Paris, một người tài trợ các chương trình nghiên cứu âm nhạc của Việt Nam, chứ ít ai biết danh tiếng đôi nghệ sĩ Quang Hải - Bạch Yến. Thế nhưng chúng tôi vẫn tin rằng, những con chim mang tiếng hót đi khắp phương trời rồi cuối cùng cũng sẽ có lúc bị thôi thúc tung đôi cánh tìm về tổ ấm. Quế Phương (Theo DNSGCT) |
| Bạch Yến - tiếng hát vượt khttphông gian | 08:43' 20/01/2006 (GMT+7) |