Category »
Nhạc Việt
Trần Quang Hải : Nhạc phim Việt Nam có từ hồi nào ?
Hỏi : Không biết có nhạc sĩ soạn nhạc cho phim ở Việt Nam hay không ? Nếu có , thì nhạc phim khởi đầu từ lúc nào ?
Đáp : Nhac sĩ soạn nhạc cho phim ở Việt Nam có rất nhiều, và đã viết nhạc phim đúng theo tiêu chuẩn của kỹ thuật viết nhạc cho phim .
Nếu nói phim nào có nhạc Việt đầu tiên thì hơi khó cho tôi vì không thể tìm kiếm cho ra tài liệu . Chỉ biết là trong
thời gian Pháp đô hộ, một số diễn viên Việt ở Pháp có đóng tuồng với nhạc Việt mà không biết tác giả nhạc là ai . Đó là những phim « Một trang nhật ký », « Bến cũ », « Không đầu không đuôi », « Kiếp hoa ».
Đến năm 1948, nền điện ảnh Việt Nam ở miền Bắc bắt đầu thực sự ra đời tại khu Đồi Cọ Thái Nguyên . Nhạc phim lúc đầu là trích từ những đoạn nhạc tích trữ sẵn . Phim « Nước về Bắc Hưng Hải » thực sự là có sáng tác đàng hoàng do nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc viết nhạc cho dàn nhạc giao hưởng tấu nhạc . Đó có thể xem là nhạc phim đầu tiên của Việt Nam có viết trên giấy, đặc biệt cho một dàn nhạc giao hưởng đàn
Nhưng phải đợi tới năm 1958, khi Xưởng phim truyện Việt Nam được thành hình, thì nhạc phim mới bắt đầu phát triển mạnh ở miền Bắc . Trong khi đó ở miền Nam, nền điện ảnh Việt Nam ở trong giai đoạn phôi thai.
Khoảng 1955, Trần Văn Trạch mới cộng tác với hãng phim Mỹ Phương bên Pháp do bà Mỹ Phương (vợ ông Trần Văn Trai, chủ nhà hàng Âu Cơ ở Paris), làm giám đốc sản xuất với sự phụ lực của Phùng thị Nghiệp và Eric Lê Hùng (từng làm đạo diễn nổi tiếng ở Pháp). Hai cuốn phim được quay là “Lòng Nhân Đạo “ (1955) với Trần Văn Trạch, Kim Cương, Hà Minh Tây (anh Tây lúc trước làm việc cho đài truyền hình Pháp, giờ về hưu) thủ vai chánh, và phim “Giọt Máu Rơi “ (1956) với Trần Văn Trạch và Kim Cương. Tuy rằng hai cuốn phim này chưa đạt được đúng mức trình độ diễn xuất, nhưng rất được sự ủng hộ của khán giả Việt Nam lần đầu thấy người Việt đóng phim. Về nhạc phim thì chỉ ráp nối chứ chưa có ai viết nhạc cho phim theo đúng nghĩa của Tây phương .
Trần Văn Trạch sau đó mới rời hãng phim Mỹ Phương để cộng tác với người Tàu ở Chợ Lớn để lập hãng phim Việt Thanh, và tự làm đạo diễn cho hai cuốn phim về chuyện cổ tích Việt Nam. Đó là hai cuốn phim “Thoại Khanh Châu Tuấn “ (1956) với Kim Cương, Vân Hùng thủ vai chánh, và “Trương Chi Mỵ Nương” (1956) với Trang Thiên Kim và La Thoại Tân.
Rồi Trần Văn Trạch từ giã nghề điện ảnh Việt Nam lúc đó bắt đầu bành trướng và phát triển mạnh với những nhà đạo diễn chuyên nghiệp và những tài tử điện ảnh như Lê Quỳnh, Kiều Chinh, Kiều Hạnh.
« Ngưu Lang Chức Nữ » với La Thoại Tân và Thẫm Thúy Hằng (đầu thập niên 60). Túy Phượng (con gái của cặp nghệ sĩ Anh Lân – Túy Hoa) đã đóng nhiều phim trong thập niên 50 ở Saigon trong giai đoạn sơ khai của điện ảnh miền Nam .
Từ năm 1958 tới nay , ở miền Bắc, tính ra cũng 46 năm qua, nền điện ảnh Việt Nam đã được hình thành, phát triển, và trưởng thành. Nhạc phim cũng được lớn mạnh theo thời gian . Đi từ chập chững đển cứng cát, nhạc phim ngày nay có thể tự hào có một chỗ đứng vững vàng .
Mở đầu là sự thành công của nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc trong phần âm nhạc cho cuốn phim truyện Việt Nam đầu tiên « Chung một dòng sông ». Âm nhạc được viết theo phối khí nhạc giao hưởng. Sau đó , Nguyễn Đình Phúc viết nhạc cho bộ phim tài liệu « Nước về Bắc Hưng Hải » cũng theo loại nhạc giao hưởng . Ông dã thể nghiệm loại nhạc cổ truyền với dàn nhạc Chuông Vàng trong bộ phim « Lửa trung tuyến ».
Một số nhạc sĩ khác lần lượt dấn thân vào con đường viết nhạc theo kiểu mới . Có thể kể Hoàng Vân, Trọng Bằng, Đàm Linh, Hồng Đăng, Văn Cao, Đỗ Hồng Quân, Đặng Hữu Phúc, Trọng Đài, Trần Quý, Y Vân, Hoàng Hiệp, Phạm Trọng Cầu, Trịnh Công Sơn, Phạm Minh Tuấn, vv….
Nhạc sĩ Hồng Đăng đã viết nhạc cho hơn 70 phim đủ các loại : phim truyện, phim hoạt họa, phim tài liệu , đáng kể là các phim « Kén rể », « Hà nội mùa chim làm tổ », « Người đôi bờ », « Đời hát rong », vv… Những bài hát trong phim được nhiều người biết tới là « Lênh đênh » (trong phim « Đời hát rong », « Dù rằng em rất xa » (trong phim « Tình yêu và khoảng cách », « Hoa sữa » (Hà Nội mùa chim làm tổ »)
Nhạc sĩ Trọng Bằng viết nhạc loại giao hưởng thịnh hành trong thập niên 60. Sau khi tốt nghiệp ở Nga về, ông được Nguyễn Đình Phúc mời viết nhạc cho phim Cù Chính Lan có tiếng vang trong giới nhạc và dân chúng . Ông đã soạn nhạc cho một số phim trong đó có « Ngôi sao trên biển », « Thợ mỏ », « Hoàng Hoa Thám », vv…
Nhạc sĩ Đàm Linh viết nhạc phim đầu tiên với phim « Trận chiến đấu tiếp diễn ». Sau đó nhạc cho những phim « Đường về quê mẹ », « Người bạn cũ », « Lạc Long Quân Âu Cơ »( được giải Bộng Sen Vàng ) . Thành phần dàn nhạc ông dùng đi từ dàn nhạc Tây phương, hay phân nửa tây phương phân nửa nhạc khí dân tộc, có khi chỉ cần vài nhạc khí thôi .
Nhạc sĩ Hoàng Vân viết nhạc cho hơn 100 bô phim truyện, hoạt họa . và đoạt nhiều giải thưởng như phim « Con Chim Vành khuyên », « Biển gọi », « Em bé Hà Nội ».
Sau 1975, ông tiếp tục viết nhạc cho một số phim như « Bản di chúc đẩm máu », « Người tình của vua Mèo », vv…
Theo ông , nhạc phim dựa trên 3 phương pháp : minh họa (hình ảnh đi đôi với âm nhạc) , khái quát (dùng trong phân cảnh, hoặc những đoạn dài ) , và tương phản (miêu tả nội tâm)
Nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc bắt đầu viết nhạc phim từ năm 1986. Khởi đầu với phim « Anh và em », rồi một số phim khác như « Tướng Về Hưu », « Người đàn bà bị săn đuổi », « Bụi hồng », vv… Ông còn viết nhạc cho phim video, phim truyền hình . Có một số bài hát trong các phim được biết tới như « Hát giữa chiều mưa », « Dòng sông hoa trắng », « Hoa lục bình », vv… Ông chuyên về nhạc dùng với máy vi tính (ordinateur / computer)
Nhạc sĩ Trọng Đài viết nhạc phim từ năm 1989 với nhạc phim đầu tay là « Canh Bạc ». Ông viết tới ngày nay nhạc cho hơn 20 bộ phim nhựa, vài chục nhạc phim video, và phim hoạt họa .
Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân (con trai của nhạc sĩ Đỗ Nhuận) viết nhạc cho cuốn phim đầu tiên « Thị trấn yên tĩnh », rồi « Thằng Bờm » (được giải thưởng âm nhạc liên hoan phim toàn quốc lần thứ 8,), « Đêm hội Long Trì » (giải thưởng âm nhạc liên hoan phim toàn quốc lần thứ 9, 1990), « Cỏ Lau » (giải thưởng âm nhạc liên hoan phim toàn quốc lần thứ 10, 1993), « Những người thợ xẻ » (1998)
Tại Pháp, có ba nhạc sĩ viết nhạc cho phim :
Tôn Thất Tiết (sinh năm 1933) viết nhạc cho ba cuốn phim do đạo diễn Trần Anh Hùng thực hiện « Mùi Đu Đủ Xanh », « Xích Lô », và « A la Verticale de l’été »
Trong thập niên 90 :
Nguyễn Thiên Đạo (sinh năm 1940) viết nhạc cho vài cuốn phim bên Pháp .
Tôi cũng có viết nhạc cho vài cuốn phim ngắn (court métrage) như « Long Vân Khánh Hội » (1983) , « Le chant des Harmoniques » (1989).
Tôi không thể đi sâu vào vấn đề này , nhưng hy vọng rằng câu trả lời của tội đủ mang lại cho ông một ít tài liệu về nhạc phim ở Việt Nam hay do nhạc sĩ Việt Nam viết nhạc ở hải ngoại .
Trần Quang Hải
Nhạc sĩ & Dân tộc nhạc học gia
Paris, Pháp .
Tài liệu tham khảo :
Trần Quang Hải, 2004 : « Trần Văn Trạch, nhạc sĩ hài hước của làng tân nhạc Việt Nam (1924-1994) , www.vietnhac.org
PGS TS Tú Ngọc, PGS TS Nguyễn Thị Nhung , TS Vũ Tự Lân, Nguyễn Ngọc Oánh, Thái Phiên : Âm nhạc mới Việt Nam / Tiến Trình và Thành Tựu, Viện âm nhạc (nxb), 1.000 trang, Hà nội.