Category »
Nhạc Việt
Trần Văn Khê : Những bài thơ của nữ sĩ Mộng Trung gợi hứng sáng tác nhạc cho tôi
Câu hỏi rầt đầy đủ, và nếu phải trả lời cho tường tận thì có thể viêt thành một quyển sách về nữ sĩ. Tôi cũng có nghĩ đến, nhưng công việc trước mắt quá bộn bề. Tư liệu về đời sống riêng tư hay về những chuyến đi điền dã tôi đã cho vào thùng chuẩn bị gởi về Việt Nam. Nên tôi chỉ trả lời ngắn gọn theo trí nhớ và một cuốn sổ Nhựt ký của tôi.1.-Trước hết Biển Sáng nhắc đến hai tác phẩm Hôn nhân dị chủng và Giọt thời gian
* Tác phẩm "Hôn nhân dị chủng" viết xong năm 1967 trong lúc bịnh nặng, phải nằm trong nhiều bịnh viện, được giấy phép xuất bản cuối năm 1968, và phát hành đầu năm 1969, Mộng Trung nhận được sách vào mùa Xuân, tặng tôi với nụ cười và nói rằng : «Em rất vui khi thấy mặt quyển sách nầy, văn phẩm đầu tiên của em, trước khi em lên bàn mổ lần thứ 2. Dầu cho em có mệnh hệ nào em cũng không hối tiếc».
Năm tháng sau, thượng tuần tháng 9 dương lịch, Mộng Trung đã từ giã cõi đời tại Bịnh Viện Claude Bernard.
Tôi đã đọc bản thảo của quyển sách ấy, đã nhiều lần góp ý với Mộng Trung, tôi nhớ rõ dàn bài em nêu ra. Thử tỉm nguyên nhân đi đến hôn nhân dị chủng. Rồi Thử tìm nguyên nhân đưa những cập uyên ương dị chủng đi đến ly dị.. Hậu quả của cuộc chia tay đó gây ra những thảm cảnh cho những đứa trẻ vô tội. Mộng Trung dựa vào những thí dụ có thật trong đời, kể cả trong gia đình của Mộng Trung.
* Tập thơ "Giọt thời gian" ra đời năm 1967, lúc Mộng Trung vừa mới bị giải phẩu lần đầu tại Clinique d’Alleray. Tập thơ góp lại cả trăm bài sáng tác lúc còn ở Việt Nam, được Cố Giáo sư Hoàng xuân Hãn đề tựa ; và có rất nhiều bài nói đến tâm tư của mình, một người thương quê hương mà hổ thân mình vì yên sống nơi quê người. Xin trích ra vài đoạn, để các bạn thấy qua tâm tư của nữ sĩ.
Đồng Tháp
Đồng Tháp ơi ! Đồng Tháp ơi!
Trắng mộng cánh cò tung liệng
Sen hồng bát ngát mùi hương
Rầm rộ quân dân tác chiến
Ngọt ngào xin gởi ngàn thương
Thương ai chí khí quật cường
Thù nhà nợ nước vẹn đường hiếu trung. ……………………………………….
Đồng Tháp ơi! Đồng Tháp ơi!
Thú độc, bưng sâu , ngăn thế địch
Nuôi dân, rau cá ngọt câu hò
Chông rậm, ong đàn oai phục kích
Diêt thù, rừng vọng tiếng hoan hô..
Trường Sơn dầu bị dội bom, lòng người kháng chiến không nao núng
Lưng hứng đạn đầu Tường Sơn bom dội
Rừng Truờng Sơn lửa đốt , đất tăng cày
Nhưng khí Trường sơn nung sắt đá đêm ngày
Tâm kháng chiến rực bốn trời hiển hách.
Trong tập thơ Giọt thời gian, Mộng Trung có hoạ một bài thơ của Cố Giáo sư Hoàng xuân Hãn tựa là “ Bài thơ Thu “
Một lũ ăn mày, một lũ quan
Quanh đi quẩn lại, lại một đoàn
Trương tàn hóng gió lăng tăng chạy
Buộc cổ , giật dây lạy lục van
Đêm tối mập mờ đài với các
Mai ngày sáng rạng, giấy cùng nan
Trăng thề còn đó sao không ngắm?
Bớ lũ an dân, lũ Việt Gian .
G.S Hãn tả cây đèn kéo quân, mắng xéo những người trong chánh quyền chế độ trước)
Mộng Trung hoạ bài thơ đó như sau:
Nộm thời đại
Một phường bán tước với mua quan
Tài rỗng, quyền không vẫn mộ đoàn
Gìũa chợ phồng oai, khua mỏ đánh
Sau hè sợ chết, rụt đầu van
Giết dân chẳng kể xương hoà máu
Cứu nước mong gì cỏ bện nan
Ghét gioíng mặt người lòng dã thú
Sét trời giệt tộc đáng đời gian.
Năm đó (1967) nhân ngày sanh của Mộng Trung tôi có gởi em một bài thơ
Mừng ngày sanh của em Mộng Trung
Đem “Giọt thời gian“ tưới khắp nơi
Tơ lòng khéo rút dệt nên lời
Thương về dân tộc tình không cạn
Nhớ đến quê hương, hận chẳng vơi
Điêu luyện, lời thơ còn lắm vận
Ngọt ngào, tiếng hát vẫn dài hơi
Nước, nhà đôi phía nay toàn vẹn
Sinh nhựt mừng em tiếng để đời.
Mộng Trung Hoạ vận
Góp hết niềm tin giữ ấm nơi
Nuôi cây yêu mến trổ muôn lời
Tát mòn trí lực chưa đành cạn
Vắt héo hồn tim chẳng nỡ vơi
Khúc hàt thanh bình mong nối nhịp
Cung đàn thống nhứt đợi hoà hơi
Tơ lòng dẫu đứt chưa toàn vẹn
Gói trọn tình thương để lại đời.
2.- Biển Sáng lại nhắc đến việc Mộng Trung đã thâu vài dĩa hát với tôi, và cùng đi với tôi gìới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam tại vài nước châu Âu.
Năm 1959 Mộng Trung, hoạ sĩ Mai Thứ và tôi gìói thiệu nhạc Việt Nam trong dĩa hát nhỏ (17 phân đường kinh) của hãng La Boîte à Musique số LD 365. Mộng Trung ca, Mai Thứ đờn bầu, tôi đờn tranh và đờn cò. Dĩa hát được Giải thưởng lớn của Hàn lâm Viện dĩa hát Pháp. Giải Đại học Pháp (Prix des Universités de France).
Năm 1970 trong dĩa hát Barenreiter Musicaphon số BM 2003, Mộng Trung ca bài Phong xuy trịch liễu của cậu năm tôi Ông Nguyễn tri Khương đặt theo hơi bài Xuân Nữ, tôi đờn tranh va tỳ bà phụ họa.. Nguyễn Văn Tường thâu thanh.
Ngoài ra, từ năm 1958 đến 1959 tôi gìới thiệu cho Ban Việt Ngữ Đài BBC, âm nhạc Việt Nam, truyền thống dân gian, truyền thống bác học, âm nhạc mới, truyền thuyết Việt Nam, Trung quốc có liên quan đến âm nhạc., trong 52 buổi ( 1 tuần một buổi 10 phút trong suốt một năm trời).
Mộng Trung có giọng hát rất tốt và học hát rất mau. Mộng Trung ru em theo truyền thống miền Nam, hò Đồng Tháp, Hò Bến tre, ca Vọng cổ nhịp 16, cùng với tôi giới thiệu cả vở ca kịch Tục Lụy, Kịch nói của Khái Hưng đuợc Thế Lữ chuyển thành kịch thơ. Lưu Hữu Phước phổ nhạc. Mộng Trung đóng các vai nữ Nhã Tiên, Diễm Tiên, Thi Tiên và các chim. Tôi đóng vai Tiều Phu, Người đi săn, Tiếng Vang trong rừng thẩm và đệm đàn piano. Chúng tôi gìới thiệu trong 3 buổi mỗi buổi 10 phút.
Trong câu chuyện Trương Chi, Mộng Trung đóng vai Mị nương, tôi đóng vai người cha, Trương Chi, và người kể chuyện.
Trong câu chuyện Nguyễn Kỵ và Đào nương. Tôi đóng vai Nguyễn Kỵ và người kể chuyện Mộng Trung đóng vai Đào nương.
Trong câu chuyện Trung quốc Tiêu Sử, Mộng Trung đóng vai Lộng Ngọc tôi đóng vai Vua cha , Tiêu Sử và người kể chuyện.
Trong năm 1959, tôi sang Thụy sĩ giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam cho Hội Thanh niên yêu nhạc (Jeunesses Musicales de Suisse), 24 buổi trong 3 tuần lễ. Mộng Trung hát ru, hò Bến tre, Hò Đồng Tháp, ca Lý con sáo, Hát quan họ ( Trèo lên quán dốc, Qua cầu Gió bay,) Cò lả, ca bài Phong xuy trịch, liễu, hoà đờn các bản Lưu Thủy đoản, Bình Bán Vắn, Kim Tiền Mộng Trung đờn tranh, tôi đờn kìm ( nguyệt )
Ngoài ra trong những buổi giới thiệu âm nhạc tại Bảo tàng Viện Guimet, Bảo tàng Viên con người, Bảo tàng Viện Genève, Bảo tàng Viện Bruxelles, Tu viện Royaumont, Đại học Rabat ( Maroc) cùng đi với cô Bảy Phùng Há , Kim Cương, Cô Bảy Nam biểu diễn tại CERN Trung tâm châu Âu nghiên cứu nguyên tử lực. 3.
Biển Sáng lại hỏi tôi có phổ nhạc thơ của Mộng Trung không.
Ngoài tập thơ Giọt thời gian, Mộng Tryung còn sáng tác nhiều bài thơ về chiến tranh và giấc mơ hoà bình trong tập thơ tựa lả Lửa thời gian, tôi đề tựa. Mộng Trung giao cho con trai trưởng Nam là Hồ ThủyTinh lo việc xuất bản khi Mộng Trung không còn trên đời này. Gần đây cháu Hồ ThủyTinh đã chuẩn bị tái bản quyển Giọt thời gian và xuất bản quyển Lửa thời gian, không bán, chỉ để tặng bà con, bạn bè. Và còn nhiều bài xướng hoạ với các thi sĩ Bùi Khánh Đản, Vân Nương, Phan đình Đàn, Lý Thu Hồ, và với các chị ruột trong gia đình : Bảo Lương ( trong gia đình tên là Nguyễn Trung Nguyệt bị chánh phủ thuộc địa kết án 10 năm tù trong vụ án mạng đường Barbier). Và có rất nhiều bài thơ tình rất hay mà Mộng Trung không bao giờ phổ biến.
Tôi có phổ nhạc mấy bài "Ngủ đi em" , "Nhớ lại tình xưa" , "Thời gian ơi ! Hãy ngừng" , "Gói chặt cuồn tơ" , "Xuân xa quê", "Mong ngày gặp nhau" , "Dậy đi em !" "Mai rừng" ; "Chỉ có một lần thôi"
Tất cả những bài đó tôi chưa bao giờ hát cho ai nghe cả. Chỉ có hai anh em thỉnh thoảng nghe rồi phê bình, góp ý và thưởng thức, lúc tôi còn đàn piano. .
Lời thơ rất tình. Tôi không ghi lại đây. Nhưng có nhiều câu thơ rất nhẹ nhàng, hồn nhiên, và cũng rất thơ. Như trong bài Mai rừng :
Cảnh chơi vơi.
Có ánh trăng ngời..
Gió lả trên khơi…..
Hoa rừng ơi !
Yêu em quí emHoa rừng ơi !
Yêu em quí em….
Duyên trời tay thợ hoá công
Chẳng vun chẳng quén, chẳng tưới …chẳng trồng….
Mà vẫn tốt tươi
Tôi rất thích bài thơ "Chỉ có một lần thôi!" Thơ ngũ ngôn loại kể chuyện, như thơ Nguyễn Nhược Pháp kể chuyện đi chùa Huơng.
Tinh sương nàng đã dậy
Và bắt đầu soi gương
Trong mơ còn đọng lại
Thoang thoảng một mùi hương
Hồn vẩn vơ, êm ái
Sẽ chải mái tóc xinh
Huơng tình còn đọng lại
Trong mắt nàng long lanh…
Thấy bóng mình trong gương
Nhớ bóng ai mà thương
Thấy mình nên nhớ bóng
Thấy bóng mình lại thương
…..…………………………..
Chỉ có một lần thôi!
Nàng không mong mà đến.
Chàng dã về đây rồi
Chỉ có một lần thôi
Sáng ra tỉnh giấc nồng
Ngoài song nắng ửng hồng
Chàng đâu ?Nàng chẳng thấy
Chỉ có một mình không
……………………………..
Bài thơ kết cuộc chỉ là một giấc mơ.
Nàng tưởng chàng đã đến, nhưng chỉ đến trong giâc mơ !
Vắn tắt ghi lại theo trí nhớ, vì tư liệu cần tham khảo đã nằm trong những thùng gói chặt. Sau nầy có dịp tôi sẽ kể lại đầy đủ hơn về con người phụ nữ, một mình trên xứ lạ, nuôi con nên người, mà còn làm thơ chống chiến tranh, một người khi lâm chung được hai vị cao tăng Thích Nhất Hạnh và Thích Thiện Châu đến cử lễ an táng. Và được Cố Thi sĩ Vũ Hoàng Chương gởi hai câu phúng điếu bằng chữ Hán và Thi sĩ đã dịch Nôm sang thể lục bát:
Câu đối của VŨ HOÀNG CHƯƠNG
Ai điếu MỘNG TRUNG NỮ SĨ
Hành Vân Lưu Thủy hà tâm tai
Thiên nhất phuơng tàn, ca nhất khúc
Thiện bịnh công sầu ngô bối hỉ
Loạn trung bút điếu Mộng Trung nhân
Dịch Nôm Sang thể lục bát
Một phuơng tàn, một khúc ca
Nào đâu nước chảy, đâu là mây trôi
Mua sầu chuốc bịnh một nòi
Loạn trung bút cảm thương người Mộng Trung
Sài gòn, Trung Thu Kỷ Dậu Tây lịch 1969
VŨ HOÀNG CHƯƠNG
Ký tên và đóng dấu triện. [/b]