Hoàng Linh : NHẠC SĨ P.Q.PHAN VÀ ÂM NHẠC HIỆN ĐẠI
Giáo sư nhạc sĩ P.Q. PHAN sanh năm 1962 tại Việt Nam. Anh bắt đầu tìm hiểu âm nhạc khi bước chân vào trường kiến trúc năm 1978 và tự học dương cầm, sáng tác, và phối khí cho dàn nhạc giao hưởng. Năm 1982, anh định cư tại Hoa Kỳ và chính thức học nhạc. Anh tốt nghiệp bằng Cử nhân Âm nhạc tại University of Southern California và bằng Tiến sĩ Sáng tác Âm nhạc từ University of Michigan.
CÂU CHUYỆN ÂM NHẠC
NHẠC SĨ P.Q.PHAN VÀ ÂM NHẠC HIỆN ĐẠI
Hoàng Linh
Về P.Q. Phan:
Các sáng tác đã được trình diễn:
Các sáng tác của Gs. P.Q. PHAN đã được trình diễn khắp Hoa Kỳ, Canada, Mexico, châu Âu (Anh, Pháp, Áo, Ý, Hà Lan, Na Uy, Đức, Bỉ, Tây Ban Nha, Estonia, Lithuania, Nga, Đan Mạch, v.v.), Israel, Thổ Nhĩ Kỳ, Úc, Tân Tây Lan, Trung Hoa, Hồng Kông, Singapore, Đại Hàn, và Nhật Bản.
Những yêu cầu sáng tác:
Gs. P.Q. PHAN nhận được nhiều yêu cầu sáng tác từ các nhóm tam tấu, tứ tấu, các dàn nhạc giao hưởng và thính phòng trên thế giới như: Kronos Quartet, American Composers Orchestra, Cleveland Chamber Symphony, Greater East Lansing Symphony, Obscura Trio, Ensemble Alternance de Paris, Core Ensemble, Pittsburgh New Music Ensemble, v.v.. Những sáng tác của Gs. P.Q. PHAN được trình diễn bởi Kronos Quartet, BBC Scottish Symphony Orchestra, Radio France Ensemble Moderne, Cincinnati Orchestra, Seattle Symphony Orchestra, American Composers Orchestra, St. Louis Orchestra - Chamber Group, Cleveland Chamber Symphony, Charleston Symphony, Greater East Lansing Symphony, Sinfonia da Camera, Pittsburgh New Music Ensemble, Society for New Music, v.v..
Giải thưởng sáng tác:
Giáo sư Phan cũng nhận được nhiều giải thưởng sáng tác như Giải thưởng La Mã (Rome Prize), Giải thưởng từ Rockefeller Foundation, Giải thưởng dành cho Nhạc sĩ của American Composers Orchestra, các giải ASCAP Standard, Ohio Arts Council Individual Artist Fellowship, Charles Ives Center for American Music, Concordia Orchestra, và được mời về MacDowell Colony để sáng tác toàn thời gian.
Các liên hoan âm nhạc đã tham dự:
Các liên hoan âm nhạc trên thế giới đã mời Giáo sư tham gia, chẳng hạn Tuần lễ Âm nhạc Á châu 2000, Liên hoan Sáng tác Mới Á châu 1999 ở Tokyo, Liên hoan Sáng tác Mới ở Hamilton College (New York) năm 1997 và 1999, rồi cùng hợp tác với Kronos Quartet tại University of Iowa - Hancher Auditorium năm 1996, tham dự Hội nghị các Nhạc sĩ Á châu tại Sendai - Nhật Bản - năm 1995, Liên hoan Sáng tác Mới tại UC Santa Barbara năm 1994, Liên hoan Âm nhạc tại Pittsburgh năm 1992, v.v..
Tác phẩm thu thanh:
Một số tác phẩm đã được thu thanh của Gs. P.Q. PHAN: Tragedy at the Opera (Bi kịch tại Rạp Hát) sáng tác cho tứ tấu đàn dây (trong bộ CD "Kronos Quartet: 25 Years", Nonesuch 19504), Nights of Memory (Đêm Ký Ức) cho tây ban cầm độc tấu (Michael McCormick, Plaxton - CD001, L.A., 1992), và CD "Banana Trumpet Games" (gồm các sáng tác Unexpected Desire, Banana Trumpets Games, My Language, Rough Trax, Beyond the Mountains, và Rock Blood, CRI-CD849).
Công việc hiện tại:
Hiện tại Gs. P.Q. PHAN tập trung vào việc sáng tác những nhạc phẩm phối hợp triết lý mỹ thuật âm nhạc Đông Nam Á và Tây phương. Gs. P.Q. PHAN đang dạy môn Sáng tác trong Nhạc viện thuộc đại học Indiana University - Bloomington. Trước đây Giáo sư từng giảng dạy tại các đại học University of Illinois - Urbana Champaign và Cleveland State University.
Cái tiểu sử nặng ký trên đây vẫn chưa nói lên được hết sự quan trọng của những gì P.Q. Phan đã làm được cho âm nhạc nói chung và cho người Việt Nam nói riêng. P.Q. Phan tên thực là Phan Quang Phục. Quí độc giả có thể hiểu được tại sao anh không muốn để tên thực là Phục lên tiểu sử của mình (có lẽ tất cả những người tên Phục hay Phúc ở Mỹ đều muốn đổi tên). Do đó anh đã để tên tắt là P.Q. Phan. Và hiện nay P.Q. Phan đã trở thành một tên tuổi sáng giá trong ngành sáng tác âm nhạc giao hưởng không lời không những ở Mỹ mà còn trên toàn thế giới nữa. Danh sách dài những ban nhạc tên tuổi hạng nhất của thế giới kể ra bên trên đã chơi những sáng tác của P.Q. Phan đã nói lên được sự yêu thích và quí trọng nhạc của anh.
Vào ngày Chủ Nhật 19 tháng 12 năm 2004 , P.Q. Phan đã nói chuyện về âm nhạc hiện đại (contemporary music) tại phòng sinh hoạt nhật báo VIỄN ĐÔNG. Trong buổi nói chuyện này, thính giả đã nghe anh nói về cấu trúc của một bài nhạc giao hưởng không lời cũng như triết lý âm nhạc mà người soạn nhạc đã theo khi viết lên bài nhạc của mình. Anh đã cho nghe 2 bài nhạc của anh qua CD và một bài do 3 nhạc sinh của trường nhạc USC, nơi anh đã theo học cử nhân âm nhạc, chơi “live”.
Một bài nhạc sáng tác trước năm 2000 của anh mang nhiều âm hưởng của nhạc truyền thống Việt Nam, nói rõ ra là hát bội và hát chầu văn. Nhạc hát bội mà đánh bằng nhạc cụ Tây phương như violin, viola, cello, và bass thì quả thực là rất khó cho nhạc công , nhưng những tay đàn của ban tứ tấu lừng danh Kronos Quartet đã làm được và đã rất thích thú với bài nhạc này. Bài này có tên là “Thảm Kịch tại Rạp Hát”, đã được P.Q. Phan giải thích như sau:
-Hồi nhỏ, từ lúc 5, 6 tuổi tôi đã được cha mẹ dẫn đi xem hát bội hầu như là mỗi tối. Cha mẹ của tôi rất thích xem hát bội và thường bỏ tiền mướn gánh hát về hát. Nên nhớ ở Việt Nam, những nghệ sĩ này chỉ hát “part time” mà thôi, nhiều khi ban ngày họ còn phải đi làm ruộng. Nhưng họ có một niềm hãnh diện nghề nghiệp rất cao. Họ cần khán giả. Nếu chỉ cho tiền mà không đến xem hát, họ cũng không lấy. Tôi xem hát bội dài dài cho đến năm mười mấy tuổi luôn. Trong nhà chỉ có mình tôi là theo cha mẹ đi coi thôi vì tôi là con út còn nhỏ nên được dẫn theo. Ngồi xem hát mỗi lần cả 5, 6 tiếng đồng hồ, xem rồi mua đậu phụng ăn, rất vui. Hôm đó người ta diễn một vở tuồng mà trong đó, người đàn ông đóng vai đàn bà còn đàn bà thì đóng vai đàn ông. Vì cốt truyện nói về một bà rất mạnh mẽ làm đủ thứ như nhảy, đánh gươm, nghệ sĩ đàn bà làm không nổi nên đàn ông phải đóng thế. Thì cái anh đóng vai chính đó hát quá hay, để hết tâm hồn vào vai của mình, đến lúc hết màn đó thì anh ngã lăn ra chết luôn. Khán giả không ai hay biết gì vì sau khi đóng màn thì người ta đem anh đó vô và mở màn bằng một người khác. Lúc đó thì mình chỉ thấy là cái người thay thế không đóng hay bằng thôi nhưng không hiểu tại sao. Về sau mình mới biết là anh đã “tử vì nghiệp” thì mình rất cảm thương cho anh, một người nghệ sĩ đã để hết tâm hồn vào nghệ thuật của mình. Bài nhạc này diễn tả màn hát cuối cùng của anh này, vì thế tôi đặt là “Thảm Kịch tại Rạp Hát”.
Bài nhạc thật lạ lẫm mà cũng thật quen thuộc vì cái âm hưởng nhạc truyền thống Việt Nam trong đó, loại nhạc mà theo P.Q. Phan thì Ềrất đặc biệtỂ vì nó theo nhịp một. Trong tất cả các loại nhạc truyền thống của châu Á, chỉ có một mình Việt Nam là có nhịp một. Độc giả muốn nghe có thể mua trên amazon.com bộ đĩa nhạc kỷ niệm 25 năm của Kronos Quartet trong có bài này.
Bài thứ hai do 3 nhạc sinh USC đánh “live” thật xuất sắc, có tên gì P.Q. Phan quên giới thiệu nhưng được anh giải thích là diễn tả lại cuộc gặp gỡ của Thúy Kiều và Kim Trọng, mới đầu còn ngập ngừng, e lệ và nói ít, sau đó thì thông cảm nhau hơn nên cuộc đối thoại lưu loát, trôi chảy hơn và hòa đồng. P.Q. Phan viết bài này như một biểu tượng cho cuộc sống hòa đồng của những sắc dân khác nhau, thí dụ như người Việt sống trên đất Mỹ. Dù hình dạng bên ngoài của các sắc dân không giống nhau nhưng nếu tâm hồn đồng điệu thì sống chung hòa đồng không khó. Bài nhạc cũng rất là thích thú để theo dõi. Thính giả hôm ấy rất thích bài nhạc này dù là nhạc không lời và rất mới. Tất cả đã vỗ tay thật lâu và thật nhiệt liệt. Bài cũng có âm hưởng của nhạc truyền thống Việt Nam khiến thính giả thấy quen thuộc mà lại rất mới, đó là cái tài tình của P.Q. Phan.
Bài nhạc thứ ba được P.Q Phan dẫn giải như sau:
-Sau n