NGUYỄN XUÂN KHOÁT (1910-1994) tiểu sử
Ông sinh ngày 11/2/1910. Quê ở Hà Nội. Là vị Chủ tịch đầu tiên và duy nhất của Hội Nhạc sĩ VN. Đã mất năm 1994.Ông được mệnh danh là người anh cả, con chim đầu đàn của nền âm nhạc mới Việt nam. Có thể nói, ông là người kiên trì bảo vệ và phát huy tính dân tộc trong âm nhạc từ những ngày đầu cho đến phút cuối cuộc đời.
Nguyễn Xuân Khoát
(Cập nhật: 01-10-2006 08:10:4)
Nguyễn Xuân Khoát là một trong số hiếm hoi các học viên của Viễn Đông Nhạc viện mở ở Hà Nội thập niên 30. Ông chơi thành thạo violon, piano và nhất là contrebasse.
Ấn phẩm âm nhạc đầu tiên của ông - bài hát Bình minh (thơ của Thế Lữ) in trên tờ Ngày nay mùa thu 1938 được xem như mốc son đánh dấu sự ra đời của tân nhạc Việt Nam. Ý thức được sự riêng biệt của âm nhạc Việt Nam, ở nhiều tác phẩm của mình, Nguyễn Xuân Khoát đã phủ vào đấy đậm đặc chất liệu âm nhạc dân gian như Con cò mày đi ăn đêm, Con voi, Thằng Bờm... và những tiểu luận, khảo cứu đăng tải trên báo chí về ca trù, quan họ, chèo... Năm 1942, ông tham gia nhóm Xuân Thu Nhã Tập cũng với tiêu chí trên và đã thực hiện phổ nhạc một cách độc đáo bài thơ Màu thời gian của Đoàn Phú Tứ (một nhà thơ thành viên của nhóm).
Cùng Thế Lữ tổ chức Đoàn kịch Anh Vũ, ông đã đi dọc suốt những năm tháng đầu tiên sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công. Ông là thành viên quan trọng trong Hội Khuyến nhạc tổ chức ở Hà Nội lúc bấy giờ. Quán Nghệ sĩ Hà Nội, mà khi ấy, ông là linh hồn của ban nhạc, đã ghi lại một dấu ấn văn hoá trước ngày Toàn quốc kháng chiến.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông nổi tiếng với Tiếng chuông nhà thờ, Uất hận... Trong giai đoạn tham gia quân đội, ông đã cùng Nguyễn Đình Thi viết lại Con voi và sáng tác Hát mừng bộ đội chiến thắng, vẫn một tâm niệm về nghệ thuật âm nhạc dân tộc. Hoà bình lập lại, ông hứng khởi với hợp xướng Ta đã lớn, Hò kiến thiết và Lúa thu - một ca khúc thiếu nhi khá độc đáo về đề tài đấu tranh thống nhất đất nước. Cũng trong thời kỳ này, trong sự tín nhiệm của toàn thể anh em nhạc sĩ, ông được bầu là Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam Khoá I.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ông có Tay súng sẵn sàng, tay lúa vững vàng như cùng nhạc sĩ cả nước thúc giục chiến đấu. Theo lời Bác gọi của ông (phỏng thơ Lê Kỳ Văn) đã như lời hiệu triệu bằng âm nhạc kêu gọi thanh niên lên đường ra tiền tuyến.
Kiên trì trên con đường gìn giữ bản sắc dân tộc trong âm nhạc, bên cạnh những khảo cứu, tiểu luận bày tỏ quan niệm, tình cảm của mình, Nguyễn Xuân Khoát thực hiện tiêu chí ấy trong nhiều tác phẩm như thanh xướng kịch Vượt sông Cái, Trống Tràng Thành viết cho piano, rồi đến những hoà tấu nhạc cụ như Ông Gióng, Sơn Tinh - Thuỷ Tinh và hoàn toàn cho bộ gõ dân tộc như Tiếng pháo giao thừa, Cúc - Trúc - Tùng - Mai...
Những năm cuối đời, tuổi càng cao, ý nghĩ của ông càng sắc sảo, sâu nặng. Ông đã truyền được ngọn lửa gìn giữ bản sắc dân tộc sang các thế hệ nhạc sĩ lớp sau bằng bài viết, bằng tác phẩm, bằng cả những cuộc trò chuyện. Ông đã xuất bản nhiều tuyển tập ca khúc, nhiều sách chuyên khảo và album tác giả.
Nguyễn Xuân Khoát để lại một dấu ấn không phai mờ trong lịch sử tân nhạc Việt Nam, trong lịch sử Hội Nhạc sĩ Việt Nam.
(Trích “Nhạc sĩ Việt Nam hiện đại” - Hội Nhạc sĩ Việt Nam)
http://www.giaidieu.net/cgi-bin/ns.run?a=50&m=