Music news from a Vietnamese traditional musician

Cảnh trí của vở diễn Kim Vân Kiều

Đến mức, từ nhiều năm nay, những người có tâm huyết cứ nhìn cải lương mà lấy làm luyến tiếc cho một thời quá vãng. Nỗi buồn cho sân khấu cải lương cũng có từ ngày đó, giờ nhắc lại có khi cũng đã là chuyện cũ xưa rồi...

Những nỗi buồn cũ xưa

Chẳng biết đâu là tiền đề, sân khấu cải lương không nuôi nổi nên nghệ sĩ phải hoạt động tự do, hay vì nghệ sĩ mãi hoạt động tự do mà sân khấu khó quy tụ để dựng nguyên một tuồng trọn vở. Nguyên nhân là cả hai, mặc dù vế thứ nhất là mặt chìm nên ít được nhiều người nhắc đến. Còn nhớ chương trình Làn điệu Phương Nam, diễn ra định kỳ vào ngày 4 mỗi tháng tại Nhà hát Thành phố, thể theo yêu cầu của nhiều khán giả, từ số tháng 4/2006 chương trình đã cố gắng dựng trọn vở, nhưng cũng chỉ được vài lần, sau đó đành trở lại theo dạng chuyên đề với nhiều trích đoạn hay ca cổ. Chung quy là vì các nghệ sĩ bận chạy sô tỉnh và nước ngoài, không kịp tập trung về tập vở.

"Giải pháp tình thế" với hình thức diễn trích đoạn ngày càng được các diễn viên ưa chuộng, vì dễ tập, dễ đi sô. Không chỉ trên các chương trình truyền hình, một số chương trình diễn ra trên sân khấu hiện nay cũng dàn dựng theo "giải pháp tình thế". Với hình thức này, nhiều ngôi sao cải lương khi nhận sô cũng không cần tham gia tập với đoàn, mà chỉ cần chạy đến điểm diễn hát riêng tiết mục của mình, rồi lo chạy đi sô khác. Chưa kể, ở một chừng mực phát triển thì nhiều live show của nghệ sĩ cải lương không dừng lại ở các tiết mục cải lương trích đoạn, mà lại đầu tư nhiều vào phần... ca nhạc, những bài hát được chọn không phải lúc nào cũng liên quan đến bộ môn truyền thống.

Kéo theo tình trạng nghệ sĩ hoạt động tự do là nhà hát không dám đầu tư vào kịch bản. Nếu như ngày xưa mỗi đoàn hát thường "nuôi" riêng một tác giả thường trực, và chính tác giả này sẽ viết kịch bản theo kiểu đo ni đóng giày cho các diễn viên trong đoàn; thì ngày nay kịch bản được viết theo kiểu "thả nổi", ngôi sao nào thu xếp được thời gian thì sẽ được nhận vai. Kiểu phân vai như thế vừa không khai thác được sở trường của diễn viên, vừa không có người làm bật lên nhân vật, những kịch bản "thả nổi" vì thế cũng nhanh chóng bị quên đi.

Niềm vui trong những điều bất cập

Nghệ sĩ ưu tú Bạch Tuyết. Ảnh: Tư liệu

Hiện nay, rất nhiều đài truyền hình thực hiện những chương trình tương tự như Đêm biển hẹn của đài Vũng Tàu, hay Những dòng sông hò hẹn của chung nhiều tỉnh: Đồng Nai, Lâm Đồng, Tiền Giang, Kiên Giang... Những chương trình này có thể không nuôi sống sân khấu, nhưng rõ ràng đã làm cho người dân biết đến cải lương nhiều hơn và đáp ứng được phần nào nhu cầu thưởng thức của những khán giả lớn tuổi, không có điều kiện ra rạp. Vậy mới thấy, suy nghĩ rằng cải lương đang chết là bi quan, vì cải lương vẫn sống nhưng trong tình trạng phân vùng.

Một phân vùng khác dành cho hoạt động cải lương chính là hải ngoại. Không ồn ào như bên ca nhạc, nhưng những nghệ sĩ cải lương cũng rất được yêu thích tại hải ngoại. Điều này cũng dễ hiểu, vì những người ra nước ngoài từ thời gian trước chính là những khán giả của sân khấu cải lương trong giai đoạn cực thịnh. Họ ra đi mang theo nỗi nhớ quê cùng với cả hình thức giải trí quen thuộc ngày trước. Chưa kể, cải lương vốn tính mộc mạc và tự sự, nên dễ dàng trở thành lời chia sẻ nỗi nhớ cho những kiều bào lớn tuổi, xa nhà đã lâu. Dần dần, việc nhiều nghệ sĩ bỏ sân khấu trong nước để "bay sô" ra nước ngoài cũng đánh thức được nhu cầu cải lương trong cộng đồng người Việt tại hải ngoại. Và đến nay, ở Mỹ đã có cả cuộc thi dành cho cải lương mang tên Giải Phụng Hoàng và Đoàn nghệ thuật dân tộc New Saigon cũng vừa được thành lập. Riêng tại Paris, vốn có Hội nghệ sĩ ái hữu từ lâu, đến ngày 14/1 vừa qua, Đoàn cải lương Nghệ sĩ Paris cũng theo đó thành lập.

Và cải lương trở mình

Trang phục trong vở diễn Kim Vân Kiều do nhà tạo mẫu Sỹ Hoàng thiết kế

Trả lời cho yêu cầu này là chương trình Kim Vân Kiều do NSƯT Hoa Hạ làm đạo diễn, diễn ra vào hai ngày 22 và 23/2 (tức mùng 6 và 7 Tết). Lần đầu tiên cải lương rời sân khấu hộp để bước ra sân vận động Quân khu 7 kết hợp với các bộ môn khác như nhạc nhẹ, opera, múa hiện đại... Dự án 1,6 tỉ này chịu nghi vấn của một số người về tính cải lương truyền thống, nhưng những người làm chương trình vẫn rất tự tin, vì hơn ai hết, họ hiểu "cải lương" có nghĩa là "đổi mới". Quan trọng là cái mới được sử dụng như thế nào, để có thể đảm bảo Kim Vân Kiều lần này mang rõ nét truyền thống và hiện đại "giao duyên".

Ngoài chương trình do Nhà nước đầu tư, năm 2007 cũng là năm sân khấu cải lương được nhiều ông chủ tư nhân quan tâm đến. Cụ thể là nghệ sĩ Phước Sang đã lên kế hoạch trong năm nay công ty của anh sẽ đầu tư vào lĩnh vực này. Có vẻ như, khi đã đánh thức được các doanh nghiệp tư nhân, Nhà nước cũng nên tích cực hơn cho cải lương thực sự được trở mình. Dự án 5 tỉ để nâng cấp rạp Kim Châu cũng đã đến lúc bước ra khỏi trang giấy và những lời hứa có từ nhiều năm nay.

Phạm GYP