Giáo sư Tiến sĩ Trần Quang Hải hiện là chuyên gia về nhạc dân tộc của Trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học Pháp (Centre National de la Recherche Scientifique, Paris). Ông đã có trên 3.000 buổi diễn, thuyết trình tại hơn 60 quốc gia trên thế giới để giới thiệu những nét phong phú, độc đáo của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Trò chuyện với GS.TS Trần Quang Hải về âm nhạc cổ truyền VN nhân dịp Xuân mới. P/V: Tháng 7/2006 vừa qua, ông đã tham dự Đại hội liên hoan quốc tế đàn môi tại Amsterdam (Hà Lan). Âm nhạc cổ truyền VN có điều gì khiến ông đam mê và quảng bá ra khắp thế giới đến vậy? GS TS Trần Quang Hải: Từ 28-30/7/2006, tại Amsterdam (Hà Lan) có tổ chức Đại hội liên hoan quốc tế đàn môi lần thứ 5 (The 5th International Jew’s Harp Festival) với sự tham gia của gần 200 nhạc sĩ đàn môi đến từ 15 quốc gia. Tôi là một trong 10 sáng lập viên của Hội đàn môi quốc tế. | 
GS TS Trần Quang Hải trong một buổi biểu diễn đàn môi | Âm nhạc cổ truyền Việt Nam có nhiều khía cạnh kỳ diệu khiến tôi say mê, hãnh diện và tự hào . Về nhạc cụ: đàn đáy, đàn bầu, sinh tiền là ba nhạc cụ đặc thù chỉ có ở Việt Nam và do dân tộc Việt Nam sáng tạo ra. Ngoài ra, chúng ta có 53 sắc tộc anh em đã đóng góp vào kho tàng nhạc cụ VN với các loại đàn: kơ ní, đàn t’rưng, đàn pa-pung, đàn đá, đàn môi … Riêng đàn môi Việt Nam có trên 10 loại đàn môi khác nhau bằng kim khí và tre của các sắc tộc Gia rai, Ba-na, Ê-đê, Kơ ho, Xê Đăng, Mạ… Về thang nhạc, Việt Nam có những thang nhạc ngũ cung không bán cung như thường thấy ở Á châu. Thêm vào đó, có những thang nhạc ngũ cung đặc thù của từng địa phương. Về loại nhạc, trong đó kỹ thuật giọng đòi hỏi nhiều năm học tập như Ca Trù (bà Quách thị Hồ đã làm sống lại bộ môn này từ đầu thập niên 80, và hiện đang được đề nghị vào danh sách kiệt tác văn hóa phi vật thể của UNESCO năm 2007), Quan Họ với truyền thống ngủ bọn, tục lệ kết bạn liền anh liền chị ở Bắc Ninh với kỹ thuật hát đồng âm qua hai giọng phải ăn khớp với nhau đòi hỏi nhiều năm luyện tập với nhau. Bộ môn này cũng được nghiên cứu và lập hồ sơ để được chọn vào danh sách kiệt tác văn hóa phi vật thể của UNESCO. Chính những nét đặc biệt trên đã mang lại cho tôi niềm tự hào mãnh liệt, làm cho tôi thấy có bổn phận phải quảng bá đặc thù trong âm nhạc cổ truyền Việt Nam trong suốt 40 năm qua . | 
và bên mâm cỗ cúng ông Táo | P/V: Cha của ông – Giáo sư Trần Văn Khê đã có ý định giới thiệu cồng chiêng (cồng chiêng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam) ra thế giới. Vậy ông có ý định tiếp bước cha giới thiệu những giá trị quý giá của âm nhạc dân tộc ra thế giới hay không ? GS TS Trần Quang Hải: Tháng 6/2006, tôi về Việt Nam để tham dự hội thảo về ca Trù, chuẩn bị cho hồ sơ Ca Trù để đề nghị vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể do UNESCO chủ trương. Tôi có đóng góp một bài tham luận về khía cạnh nhìn giọng hát ca Trù qua âm thanh học. Bài này đã được in trong tập san Thông tin khoa học của Viện Âm nhạc Hà Nội. Ngoài ra, tháng 11/2006, tôi có viết một bài tham luận đóng góp cho hồ sơ Quan họ của Viện Văn hóa Thông tin ở Hà Nội và cũng được đề nghị đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể. Việc tôi giới thiệu một cách cụ thể là đã đưa đàn môi vào thế giới âm nhạc Tây phương từ hơn 30 năm nay qua những đại hội liên hoan nhạc truyền thống thế giới. Nhờ đó mà ngày hôm nay, khi nói tới đàn môi là giới yêu nhạc đàn môi đều biết đó là loại đàn của Việt Nam. P/V: Và ông thấy cảm nhận của khán giả nước ngoài đối với âm nhạc dân tộc Việt Nam ra sao? Khả năng tiếp nhận âm nhạc cổ truyền của thế hệ trẻ người Việt như thế nào? GS TS Trần Quang Hải: Khán giả nưóc ngoài đến với âm nhạc cổ truyền Việt Nam ngày càng đông sau hơn 40 kể từ khi loại nhạc này được quảng bá trên thế giới. Từ khi Việt Nam áp dụng chính sách “đổi mới“, nhiều đoàn nhạc cổ truyền đã ra nước ngoài biểu diễn như: Tre Xanh, Phù Đổng, đoàn nhạc Cung đình Huế, Ca Huế, Chèo, Cải lương, ca Trù, Múa rối nước…và gần đây nhất là cồng chiêng đã tới chinh phục khán giả Tây phương qua những chương trình văn hóa và đại hội liên hoan quốc tế ở khắp năm châu. Tuy nhiên, điều đáng buồn là giới trẻ Việt Nam ở hải ngoại cũng như trong nước lại thờ ơ với nhạc cổ truyền và chạy theo loại nhạc kích động pop, jazz, rock, hiphop… Điều này làm cho tôi thấy cần phải phát huy một chương trình giáo dục âm nhạc truyền thống tại VN. Chương trình phải được áp dụng cho lớp 1 tới lớp 10 để cho học sinh hấp thụ những cái hay, cái đẹp của nhạc dân tộc . Ngoài ra Chính phủ cấn phải có một chương trình đào tạo cán bộ âm nhạc có đủ trình độ giáo khoa, lý thuyết cũng như thực tập, am tường ngoại ngữ để có thể học hỏi thêm qua sách vở hay những lần xuất ngoại trình diễn. P/V: Ông có kế hoạch gì dành cho khán giả Việt Nam trong năm 2007 ? Ông Trần Quang Hải: Chương trình dành cho khán giả Việt Nam bắt đầu bằng buổi trình diễn Tết Đinh Hợi tại San Jose (California, Mỹ) vào ngày 18/2/2007 (đúng vào ngày mùng 1 Tết). Trong năm 2007 tôi không có nhiều chương trình giới thiệu nhạc cho cộng đồng Việt Nam ở hải ngoại bởi năm 2007 còn có một số chương trình ở các quốc gia : Argentina, Italy, Brazil… P/V : Việt Nam đã trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO), ông có đánh giá như thế nào về văn hóa Việt Nam nói chung và âm nhạc cổ truyền Việt Nam sau khi hội nhập ? Ông Trần Quang Hải: Việc Việt Nam trở thành thành viên là một điều thuận lợi cho văn hóa Việt Nam và âm nhạc cổ truyền dân tộc nói chung. Trong tương lai, những sáng tác văn nghệ, sách, sáng tác âm nhạc Việt Nam sẽ được bảo vệ quyền tác giả. Ngoài ra, vào WTO, sự có mặt của VN tại các triên lãm thương mại quốc tế sẽ có sự đóng góp tích cực của nhạc cổ truyền VN trong phần văn nghệ. Từ đây, thế giới sẽ biết đến âm nhạc cổ truyền dân tộc VN nhiều hơn nữa.Tôi được biết rằng, các nước : Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản …đã dùng nhạc cổ truyền để chinh phục thế giới phương Tây khi tổ chức triển lãm thương mại. VN ngày nay đã được nhiều người biết đến với sự phát triển kinh tế -thương mại, du lịch…thì âm nhạc cổ truyền dân tộc cũng sẽ phát triển theo nếu biết phát huy đúng hướng. Văn hoá, âm nhạc cổ truyền đi đôi với phát triển kinh tế - thương mại, du lịch…Theo tôi, đó là điểm mà VN nên lưu ý và khuếch trương mạnh mẽ. | Giáo sư Tiến sĩ Trần Quang Hải sinh ngày 13/ 5/1944 tại làng Linh Ðông Xã, huyện Thủ Ðức, tỉnh Gia Ðịnh trong một gia đình năm đời là nhạc sĩ cổ truyền Việt Nam. Năm 1961, ông tốt nghiệp trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn. Sau đó, ông sang Pháp theo học môn nhạc học Sorbone và dân tộc học tại trường Cao Đẳng KHXH Paris. Từ năm 1968, ông làm việc tại Viện Bảo tàng Con người ở Paris, nghiên cứu về kỹ thuật hát đồng song thanh, kỹ thuật giọng hát thể giới và nhạc dân tộc. GS TS Trần Quang Hải đã có trên 3.000 buổi diễn, thuyết trình tại hơn 60 quốc gia trên thế giới, nhằm giới thiệu sự đa dạng của âm nhạc dân tộc Việt Nam, cũng như giảng dạy về nhạc Á Châu tại hơn 100 trường Đại học, viết cho nhiều từ điển nhạc và nhiều tờ báo chuyên về âm nhạc tại các nước trên thế giới. Ông cũng đã giành được nhiều giải thưởng quốc tế cho công trình nghiên cứu nhạc viện, Á châu và hát đồng song thanh. Tháng 4/2002, Tổng thống Pháp Jacques Chirac đã trao tặng Huân chương Bắc đẩu bội tinh nhằm tồn vinh đóng góp của ông về công trình nghiên cứu hát đồng song thanh./. | Quỳnh Anh http://www.toquoc.gov.vn/vietnam/viewNew.asp?newsId=15317&rd=20070228ir3039 | 
