Hải Nguyệt:Làng ca trù 600 năm tuổi
Băng qua cầu Chương Dương, cầu Đuống sẽ tới xã Liên Hà, huyện Đông Anh. Ở đấy có thôn Lỗ Khê, nơi có giáo đường truyền dạy ca trù từ thời Lê sơ (khoảng năm 1426) - niềm tự hào về văn hóa ở ngoại thành Hà Nội.
| Làng ca trù 600 năm tuổi Cập nhật cách đây 3 giờ 15 phút | ||||
Băng qua cầu Chương Dương, cầu Đuống sẽ tới xã Liên Hà, huyện Đông Anh. Ở đấy có thôn Lỗ Khê, nơi có giáo đường truyền dạy ca trù từ thời Lê sơ (khoảng năm 1426) - niềm tự hào về văn hóa ở ngoại thành Hà Nội. Cụ Hoàng Kỷ, một nghệ nhân đánh trống chầu từ năm 13 tuổi nói rằng tên chữ “ca trù”, theo các bậc tiền nhân truyền lại mãi sau này mới có, chưa rõ nhà nghiên cứu nào đặt tên, dấu mốc từ bao giờ. Theo chữ Hán, ca có nghĩa là hát, trù có nghĩa là thẻ tre. Người Lỗ Khê làm nông nghiệp nhưng có nghề phụ là đi hát ca trù. Có tới trên nửa làng đi hát ca trù thời Lê, Nguyễn, được quan tỉnh Kinh Bắc cấp giấy chứng nhận đăng ký với các làng ở Kinh Bắc và Phúc Yên, Vĩnh Yên, Hưng Yên, Bắc Giang. Làng nào muốn đón hát, cử người mang lễ đến nhà thờ ca công Lỗ Khê trình tổ rồi yêu cầu về múa hát. Tiền nong không bao giờ mặc cả mà thanh toán bằng số lượng thẻ tre đã ghi số tiền trên mỗi thẻ, nên còn gọi là hát thẻ. Ấy là xưa người Lỗ Khê được mời đi các tỉnh để hát cửa đình, và việc thưởng thẻ là do các làng mời hát thưởng, nhiều ít tùy theo hát hay, dở. Cái gốc nội dung bản chất của hát thẻ là hát ở cửa đình, ca ngợi, hát mừng chúc tụng ở những nơi tôn kính trang nghiêm hội tụ văn hóa tinh thần của cộng đồng dân cư. Người hát dù chữ không biết cũng phải được giảng giải kỹ lời thơ để diễn đạt ý của các bài hát cửa đình như chúc công đức của thành hoàng có công với dân với nước, chúc sức khỏe và công danh vua chúa, chúc đất nước thịnh trị thái bình, chúc già trẻ những điều tốt lành, phúc lộc đến mọi nhà, mừng thắng trận... Thôn Lỗ Khê nay cũng là thôn văn hóa, đường làng ngõ xóm đều được lát gạch hoặc bê tông nên sạch sẽ và hiền hòa. Gần 600 năm kể từ khi hai cụ tổ ca trù là Đinh Dự và Mãn Đường Hoa công chúa thành lập giáo đường truyền dạy ca trù và thành lập giáo phường hàng phủ đi hát cửa đình nhiều tỉnh xa, người Lỗ Khê vẫn gìn giữ được truyền thống hát ca trù. Một lần, năm 2002 có nguồn kinh phí rót về đào tạo 30 người trong 20 ngày, thì trên 50 bạn thanh thiếu niên thích quá đua nhau đăng ký học. Thích học là thế mà kinh phí đào tạo thiếu nên chỉ dừng lại ở chỗ có khái niệm về hát về phách là đã hết khóa học. Nghệ nhân Hoàng Kỷ Làng còn giữ nhiều tài sản vô giá khác như quyển thần phả, sự tích của nhà thờ ca công, sự tích ca trù, nhà thờ tổ thời Lê sơ làm từ đầu thế kỷ 15, tượng thần tổ sư ca trù, 5 đạo sắc phong của vua Gia Long, Thành Thái, Khải Định lưu ở nhà thờ và 4 chữ Sinh Từ Tự Điển do vua Lê Thái Tổ ban cho giáo phường để thờ cúng hai vợ chồng tổ sư ca trù. Bài & ảnh: Hải Nguyệt |
