Vương Trùng Dương : Lê Thương
Lê Thương tên thật là Ngô Đình Hộ, sinh ngày 8 tháng 1 năm 1914 tại phố Hàm Long, Hà Nội. Bút hiệu Lê Thương bởi chữ ghép họ mẹ và sông Thương. Theo học trường Nhân Bắc ở Hà Nội đến năm 1935 hành nghề giáo. Bố mẹ ông là nghệ sĩ chơi nhạc cổ ở Hà Nội vì vậy khi ở học đường, ông tham gia phong trào ca hát, năm 20 tuổi, sáng tác nhạc phẩm đầu tay Trưng Vương. Thời gian theo học ở Hà Nội, ông thường xuống Hải Phòng, cùng với Văn Cao, Hoàng Quý, Hoàng Phú, Phạm Ngữ Canh Thân... thành lập nhóm sáng tác ca khúc âm nhạc lấy tên Đồng Vọng.
Đang chuẩn bị thi Diplôme thì ông trúng tuyển vào hãng buôn của người Pháp nên bỏ học vào Nam. Và cuộc sống lưu lạc kéo dài từ đó. Ông là giáo sư Sử Địa, có một thời gian giảng dạy cho học sinh tại một số trường trung học tư ở Sài Gòn. Lê Thương và nhạc sĩ Lê Cao Phan phụ trách ban nhạc Măng Non cho trẻ em, phát thanh qua làn sóng điện các chuyện cổ tích, khúc dân ca, bài ca nhi đồng... Trong thập niên 60, ông phụ trách chương trình Phát Thanh Học Đường cho Trung Tâm Học Liệu của Bộ Quốc Gia Giáo Dục ở Sài Gòn. Lê Thương là một trong năm nhạc sĩ khai sinh cho nền tân nhạc Việt Nam với nhạc phẩm Tiếng Đàn Âm Thầm (1934) và Trưng Vương (1934), tiếp đó với các ca khúc Bản Đàn Xuân, Một Ngày Xanh, Trên Sông Dương Tử... Nhạc sĩ tiên phong trong thể loại truyện ca như Nàng Hà Tiên (1940) rồi được tiếp nối với Hoa Thủy Tiên, Lịch Sử Loài Người, Truyền Kỳ Lịch Sử... Năm 1940, Lê Thương rời Hải Phòng vào Bến Tre, lên Sài Gòn và tham gia trong dòng sinh hoạt văn nghệ cùng anh em văn nghệ sĩ. Qua Hồi Ký của Phạm Duy: “Trong số những bạn đồng nghiệp, tôi yêu nhất nhạc sĩ Lê Thương. Anh rời Bến Tre lên Sài Gòn làm nghề thầy giáo... Lê Thương làm thơ, làm nhạc rất bay bướm nhưng anh có cuộc sống rất giản dị... Vào những năm đầu của cuộc chiến Nam Bộ, cũng như hầu hết những người trai của thời đại, Lệ Thương có những đóng góp tich cực vào cuộc đấu tranh chống xâm lăng, giành Tự Do, Độc Lập của toàn thể nhân dân... Thì ra Lê Thương cũng đi vào khàng chiến để tạo những huyền thoại về người mẹ Việt Nam... Lê Thương vào thành rất sớm. Vào năm 48, anh soạn bài Hòa Bình 48... Vào thời đó, nằm trên trục tuyên truyền của phe tả, chim bồ câu được chọn làm biểu tượng cho hòa bình... nhưng anh Lê Thương của chúng ta cho rằng con chim đó dang bị đau nặng... Bài Hòa Bình 48 là loại nhạc châm biếm chính trị (satire politique) do Lê Thương dẫn đầu... Lê Thương còn soạn thêm những bài ca châm biếm như Liên Hiệp Quốc, Làng Báo Sài Gòn, Đốt Hay Không Đốt... ... Lê Thương cũng cũng là người chuyên soạn nhạc cho thiếu nhi, thiếu niên qua những bài Thằng Cuội, Tuổi Thơ... Bài Bà Tư Bán Hàng và bài Học Sinh Hành Khúc phổ biến đến độ có những câu nhại... tôi vẫn quan niệm bài hát nào có lời ca nhại là bài hát thành công nhất. Tôi cũng cho rằng trong làng tân nhạc, Lê Thương là người trí thức nhất. Mỗi bài nhạc, mỗi giai đoạn nhạc của anh đều chứa đựng thông điệp”. Nhìn lại toàn bộ nhạc phẩm của Lê Thương, bao gồm hầu hết mọi thể điệu. Bên cạnh nhiều nhạc phẩm về thiếu nhi rất quen thuộc, nhạc châm biếm, những bài thơ được phổ thành ca khúc như Bông Hoa Rừng, Tiếng Thùy Dương, Người Chơi Độc Huyền... cùng nhiếu ca khúc với tình tự quê hương, dân tộc được trải dài suốt nửa thế ky ûlà công trình đóng góp thật quý giá. Lê Thương thích tham gia vào kịch nghệ, cuối thập niên 30 với ban kịch Thế Lữ. Khi vào Sài Gòn, tham gia vào ban kịch Sầm Giang của Trần Văn Trạch, sáng tác nhiều bài hát cho kịch phẩm. Vào thập niên 50 ông viết nhạc phim cho hãng Mỹ Vân. Là giáo sư dạy về nhạc sử ở Trường Quốc Gia Âm Nhạc & Kịch Nghệ Sài Gòn, ông triển khai nền âm nhạc Tây phương để chuyên chở vào nền âm nhạc Việt Nam để tạo sắc thái đặc biệt. Qua hàng trăm nhạc phẩm đều phản ánh tâm hồn dân tộc, dòng nhạc bình dị, đơn giản; giai điệu nhẹ nhàng không cầu kỳ, rắc rối được thể hiện qua tiết tấu. Trên bục giảng, là một nhà giáo nghiêm nghị nhưng trong giao tiếp, ông là người hòa nhã, tận tình, lịch sự, từ tốn và hòa nhập với mọi người. Vì vậy, căn nhà của ông trên đường Bùi Viện trở thành thân quen cho giới nghệ sĩ. Lê Thương còn là giáo sư Sử Địa, có tài vẽ tay trái, kiến thức rộng và giảng dạy rất lôi cuốn trong bộ môn khô khan. Viết về Về mặt tình cảm, là nghệ sĩ, Lê Thương cũng phong lưu đa tình nhưng kín đáo, không ba hoa, khoác lác vì vậy không bị tai tiếng. Người tình đầu tiên sống với ông là cô đầu hát ả đảo nổi tiếng ở Hà Nội, sống với nhau nhưng không thành hôn. Người bạn đời trăm năm với ông, gốc Hưng Yên, ở Pháp về gặp nhau tại Sài Gòn, sống với nhau được 3 người con mới làm giấy hôn thú, tiếp tục hành trình, có tất cả 9 người con. Người bạn đời của nhạc sĩ “là người bình dân, mộc mạc, không bao giờ nhảy sổ vào công việc của chồng, suốt đời lẳng lặng trông nom săn sóc chồng con” (Phạm Duy). Tuy nhiên, mối tình của Lê Thương với vũ sư Năm Ngọc ở chợ Vườn Chuối thời Lê Thương làm việc ở Trung tâm Học Liệu, tuy kín đáo nhưng bị lọt vào mắt mấy tay cầm bút. Sau tháng 4-75, Lê Thương kẹt lại ở quê nhà, không còn cơ hội thuận lợi tham gia trong sinh hoạt nghệ thuật. Bước vào đầu thập niên 90 tinh thần và thể xác suy yếu. Cuộc sống gia đình càng thêm khó khăn, may mắn được sự giúp đỡ của vài nghệ sĩ quý trọng ông. Vào giữa thập niên 90, ông hoàn toàn mất trí. Trong khi hàng triệu người ở quê nhà và hải ngoại đón tết Trung Thu, tác giả Thằng Cuội nhắm mắt lìa đời ngày 17-9-1996, hưởng thọ 83 tuổi. Lê Thương trở về với cát bụi, theo “Gió không có nhà, gió bay muôn phương, biền biệt chẳng ngừng trên trời nước Nam...” Hơn nửa thế kỷ đóng góp cho âm nhạc Việt Nam, Lê Thương sáng tác hàng trăm tác phẩm, nhiều ca khúc khai sinh cho nền âm nhạc Việt Nam tuy đánh dấu cái mốc lớn lao trong lịch sử tân nhạc nhưng thời gian rồi sẽ phôi phai như nhiều ca khúc khác cùng thời của ông. Thế nhưng, ngày nào còn nhắc đến hình ảnh Hòn Vọng Phu, ngày đó tên tuổi Lê Thương vẫn còn bay lượn giữa muôn nghìn âm thanh bồng bềnh trong tâm thức. Vương Trùng Dương Little Saigon 10-1996 Vài Nhạc Phẩm của Lê Thương Thằng Cuội Bóng trăng trắng ngà Có cây đa to Có thằng Cuội già Ôm một mối mơ Lặng yên ta nói Cuội nghe “Ở cung trăng mãi làm chỉ” Bóng trăng trắng ngà Có cây đa to Có thằng Cuội già 
Ôm một mối mơ. Bài hát Tuổi Thơ: Trời xanh xanh mát Hương thơm thơm ngát Cùng nhau ta múa điệu ca Cùng nhau ta hát đời ta Nhụy hoa thanh khiết Men hoa ngây ngất Hát cho tâm hồn được khuây Cũng như cánh đẹp được bay Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tôi quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bẩy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên. Bản Đàn Xuân Đàn xuân tủi lòng nẩy cung đợi mong Reo ai oán trong khuê phòng Tình tang tang tính tính tình Tình tang tang tính tính tình Lạnh lùng hơn gió ngoài đồng Ngồi se chỉ hồng Hỏi ai hiểu không Tiếng oanh muốn nhắn lời thay những tiếng ngân Như chiếc bóng người chưa dám nhắc chân Chờ tin thơ chim hoàng oanh đưa Còn xa bay trong áng sương mờ. Đàn ca cảnh vườn Nhủ hoa thả hương Hương hoa luyến theo cung đàn Tình tang tang tính tính tình Tình tang tang tính tính tình Để cùng bay khắp trần hoàn Lời hoa kể rằng nhiều đêm rạng trăng Thấy ai ướm má hồng ru những tiếng êm Hoa cũng muốn trời cho có trái tim Để yêu riêng nhân tình hoa Và xuân tươi, tươi đến muôn mùa Đàn bao tuổi rồi, đàn ca chẳng ngơi Bao giây đứt trong quãng đời Tình tang tang tính tính tình Tình tang tang tính tính tình Của tình duyên số mạng người Đàn ca nửa lời Để cung nhẹ lơi Có dây nắn tiếng cười dây nắn tiếng than Dây nắn tiếng trầm dây nắn tiếng vang Tuỳ theo dây tơ tình tơ duyên Và theo dây lưu luyến u huyền. Thu Trên Đảo Kinh Châu Đàn chim bay thiết tha, trên núi cao miền xa Mang theo những nỗi buồn mộng mơ Nguồn thảm sầu đã qua. Khi ta đi liễu đang còn xanh lá Trong đám cây oanh hót vài lời ca để chòng đám hoa Ngày nay cúc đẫm thâu, hoa héo khô vì đâu. Chim oanh nhắc tiếng một vài câu để thương đời cúc thâu Sông Kinh Châu có con buồm trắng Gió thu mang người biệt ly vào cảnh sầu đó chăng Hồn thu theo gió đến ngọn núi chót cao cạnh mây Gió đưa hồn thu xuống cây Bao lá rơi để gió thu cuốn đi. Đàn Bao Tuổi Rồi Đàn ngân tủi lòng Nảy cung đợi mong Reo ai oán trong khuê phòng Tình tang tang tính, tình tang tang tính tính tình Lạnh lùng cơn gió ngoài đông Ngồi se chỉ hồng Hỏi ai hiểu không Tiếng oanh muốn nhắn lời thay những tiếng ngân như chiếc bóng người chưa dám nhấc chân chờ tin thơ chim hoàng oanh đưa còn xa bay trong ánh sương mờ Đàn bao tuổi rồi ? Đàn ca chẳng ngơi Bao ray rứt trong quãng đời tình tang tang tính tình tình tang tang tính tàng cuộc tình duyên số mạng người đàn ca nửa đời ... để cung nhẹ rơi có giây nắn tiếng cười, Dây nắn tiếng trầm dây nắn tiếng vang tùy theo giây tơ tình tơ duyên và theo dây lưu luyến u huyền Tình tang tang tính tình Dây nắn tiếng trầm dây nắn tiếng vang Lòng Mẹ Việt Nam hay Bà Tư Bán Hàng Bà tư bán hàng có bốn người con Thằng hai đã lớn ba em hãy còn Học theo các trường nay đã thành khôn Năm loạn lạc* kia trong nước Việt Nam Mấy con của bà đều lên lối đường Đầu quân chiến trường theo chí người dân Đem thân lên đường xông pha chiến trường Đành lòng bỏ xa gia đình từ đó Kiếp sống tung hoành quên thân xác mình Hằng mong ước thành công lớn về sau Mưu sự tại nhân thành sự tại thiên Suốt ba năm liền bà tư mẫu hiền Ngày đêm khấn nguyện cho mấy người con Bà Tư nóng lòng đêm nhớ đàn con Gần đây vài tháng có nghe tiếng đồn
Người con lớn bà đang sống ngoài xa Nhân cuộc hành binh tháng chín thời kia* (*Bản Khánh Ly hát Kháng chiến vừa qua) Đứa con của bà chẳng may mắc nạn Ngày nay đã nằm trên chiến địa xa Đem hung tin về người kia lỗi thề Vì người con trai ước rằng khi chết Chớ nói cho bà tin anh vĩnh biệt Kẻo đem nói thiệt thân mẫu tủi thương Anh để một thư nhờ người gửi đưa Chiếc thư mong chờ ngày sau nước độc lập Con sẽ gặp mẹ đứng chờ con Bà Tư thắp đèn cầu khấn người con Bà xin cho mấy đứa em hãy còn Ở trong núi rừng anh dẫn về cho Xong một ngày kia ba lá tình thư Nói con bây giờ đường xa cách trở Vậy xin kính thờ đôi chữ bình an Thương con bao tình đêm ba tấm hình Bà thề nguyện dâng con mình cho nước Thân con lưu lạc mẹ xin phó mặc Đời con muốn đặt tổ quốc ở trên Thư rằng mẹ xin thành mẹ Việt Nam Có con sa trường chỉ mong ước rằng Ngày sau nước còn công ấy nhờ con Ông Nỉnh, Ông Nang (phổ nhạc từ ca dao năm 1953 theo âm điệu Ngũ Cung Sol La Do Re Mi) Ông Nỉnh ông Ninh Ông ra đầu đình Ông gặp ông Nảng ông Nang Ông Nảng ông Nang Ông ra đầu làng Ông gặp ông Nỉnh ông Ninh Nang Ninh đầu đình Và Ninh Nang đầu làng Và Nang Ninh đầu đình Và Ninh Nang đầu làng Cả Nang Ninh làng đình Nang Ninh Cả Nang Ninh làng đình Nang Ninh làng đình Ninh Thằng Cuội Bóng trăng trắng ngà có cây đa to Có thằng Cuội già ôm một mối mơ Lặng im ta nói Cuội nghe Ở cung trăng mãi làm chi Bóng trăng trắng ngà có cây đa to Có thằng Cuội già ôm một mối mơ Gió không có nhà Gió bay muôn phương Biền biệt chẳng ngừng Trên trời nước ta Lặng nghe trăng gió bảo nhau Chị kia quê quán ở đâu Gió không có nhà Gió bay muôn phương Biền biệt chẳng ngừng Trên trời nước ta Các con dế mèn suốt trong đêm khuya Hát xẩm không tiền nên nghèo xác xơ Đền công cho dế nỉ non, Trời cho sao chiếu ngàn muôn Các con dế mèn suốt trong đêm khuya Hát xẩm không tiền nên nghèo xác xơ Sáng rơi xuống đời, sáng leo lên cây Sáng mỏi chân rồi, sáng ngồi xuống đây Cùng trông ánh sáng cười vui Chị em ta hãy đùa chơi Sáng rơi xuống đời, sáng leo lên cây Sáng mỏi chân rồi, sáng ngồi xuống đây Các em thích cười muốn lên cung trăng Cứ hỏi ông Trời cho mượn cái thang Mười lăm tháng Tám trời cho Một ông trăng sáng thật to Các em thích cười muốn lên cung trăng Cứ hỏi ông Trời cho mượn cái thang Các em thích cười muốn lên cung trăng Cứ hỏi ông Trời cho mượn cái thang Cho mượn cái thang ... Tuổi Thơ Trời xanh xanh mát Hương thơm thơm ngát Cùng nhau ta múa điệu ca Cùng nhau ta hát đời ta Nhụy hoa thanh khiết Men hoa ngây ngất Hát cho tâm hồn được khuây Cũng như cảnh đẹp được bay Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên Cười vui ca hát Tươi thắm đôi môi ướt Bàn tay năm ngón cùng xinh Màu da trong trắng mượt tinh Chìm trong đôi mắt bao ướt mơ trong vắt Sướng thay cho đời trẻ thơ Mỗi trang sách là bài thơ Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên Trẻ con theo ánh ưa trái cây ưa bánh Hàm răng hay sún vì chua Mà ai cho bánh thì ưa Dầm mưa dang nắng Chơi cát dơ mẹ mắng Sống vui trong bầu trời thơ Sướng thay cho đời trẻ thơ Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn Bảy giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên Hòn Vọng Phu 1 Lệnh vua hành quân trống kêu dồn, quan với quân lên đường, đoàn ngựa xe cuối cùng, vừa đuổi theo lối sông. Phiá cách quan xa trường, quan voi quân lên đường, hàng cờ theo trống dồn ngoài sườn non cuối thôn, phất phơ ngậm ngùi baỵ Qua Thiên San kìa ai tiễn rượu vừa tàn, Vui ca vang rôi đi tiến binh ngoài ngàn. người đi ngoài vạn lí quang sang, người đứng chờ trong bóng cô đơn. Bên Man Khê còn tung gió bụi mịt mùng, Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nuối ngàn trùng. người không rời khỏi kiếp gian nan, người biến thành tượng đá ôm con. Ngựa phi ngoài xa hí vang trời, chiêng trống khua trăm hồi, ngần ngại trên núi đồi, rồi vọng ra khắp nơị Phiá cách quan xa vời, chiêng trống khua trăm hồi, ngần ngại trên núi đồi, rồi dậy ra khắp nơi thắm bao niềm chia phôi. Vui ra đi rồi không ước hẹn ngày về, ai quên ghi vào gan đã bao nguyện thề. Nhìn chân trời xanh biếc bao la, người mong chờ vẫn nhớ nơi xa Bao nhiêu năm bồng con đứng đợi chồng về, bao nhiêu phen thời gian xóa phai lời thề, người tung hoành bên núi xa xăm, người mong chồng còn đứng muôn năm Hòn Vọng Phu 2 Người vọng phu trong lúc gió mưa, Bế con đã hoài công để đứng chờ, Người chồng đi đã bao năm chưa thấy về Đá mòn nhưng hồn chưa mòn giấc mơ Có đám cây trên đồi gióng trông trong mơ hồ, Ngày nào tròn trăng lại nhớ đến tích xưa.. Khi tướng quân qua đồi, kéo quân, quân theo cờ, Đoàn cỏ cây hãy còn trẻ thơ cho đến bây giờ đã thành đoàn cổ thụ già Mà chờ người đi mất từ ngàn xưa, Nàng đứng ôm con, xem chàng về hay chưa ? Về hay chưa ? Có ai xuôi vạn lý nhắn đôi câu giúp nàng, Llấy cây hương thật quý, thắp lên thương tiếc chàng. Thôi đứng đợi làm chi, thời gian có hứa mấy khi sẽ đem đến trả đúng kỳ Những người mang mệnh biệt ly Trời chuyển mưa trong tiết tháng ba, Suốt năm nước nguồn tuôn đổ xuống “Bà”, hình hài người bế con nươc chảy chan hòa, Thấm vào đến tận tâm hồn đứa con, Nên núi non thương tình kéo nhau đi thăm nàng nằm thành Trường Sơn vạn lý xuyên nước Nam. Dâng lá hoa suối nguồn với muôn chim vô vàng Bầy cảnh Nam Bắc đầy cỏ hoa như cố khuyên nàng trở về, chớ đừng để xuân tàn, nhiều đồi rủ nhau kéo thành đảo ra tới tận khơi ngàn... Xem chàng về hay chưa, về hay chưa ? Chín con long thật lớn, muốn đem tin tới nàng, Núi ngăn không được xuống, chúng kêu ca dưới ngàn. Nàng cố đợi nghìn năm, một nghìn năm nữa khác sẽ qua, đến khi núi lở sông mòn, mới mong trở thành Hòn Vọng Phu Hòn Vọng Phu 3 Nơi phiá Nam giữa núi mờ Ai bế con mãi đứng chờ Như nuớc non xưa đến giờ? Đuờng chiều mịt mù cát bay tỏa buớc ngựa phi Đuờng truờng nếp tàn y hùng cuờng vẫn còn bay trong gió Bóng từ xa sắp dần qua bóng chàng chập chùng vuợt núi non cũ Với hành luơng độ đường Chiếc hùng guơm danh tuớng Duới tà uy đếm nhịp đi vó ngựa phi Dấn buớc tang bồng giữa nơi núi rừng Bên nợ tình thâm, bên nợ giang san Bên đồi ai oán, bên rừng đa đoan tiễn đưa bóng chàng Đuờng về nuớc chập chùng xa Nhiều đồi núi cheo leo Cây với rừng ruờm rà Đuờng Vạn Xuyên, đuờng cổ Lũy Duyên núi sông vẫn như thắm nhòa Đò vạn lý, đò ải quan, đò rừng lá nuớc trong bao cá lội từng đàn Thành Cổ Loa, Đền Vạn Kiếp, Bao tháng năm vẫn chưa xóa nhòa Tiếng núi non lưu luyến tấc lòng bao nghìn năm Tiếng gió cồn như tiếng trống dồn buổi khuya vắng Từ bóng cây ngôi mộ bên đuờng Từ mái tranh bên đình trong làng Nguồn sử xanh âm thầm vẫn sống Bao mối thuơng vang động trong lòng
•• Âm nhạc cổ truyền
•• Nhạc mới
•• Tiểu sử nhạc sĩ
•••• Nghệ sĩ từ trần
•• Nghiên cứu gia VN
•• Nhạc thiểu số
•• Tiểu sử ca sĩ
•• CA TRU
•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN
•• Nhạc Hàn Quốc
•• Nhạc Nhựt Bổn
•• Nhạc Trung quốc
•• Nhạc Đông Nam Á
•• Nhạc Mông Cổ
•• Nhạc sắc tộc
•• Nhạc Tuva
•• song thanh tác giả khác
•• song thanh TQH
•• Giọng trị bịnh
•••• Chakra - Yoga
•• Ca sĩ Khoomei
•• Nghiên cứu gia Khoomei
•• Âm thanh học
•• Ngôn ngữ khác
•• Đàn Mội Hmông
•• Tiêm ban sach và nhac cu
•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia
•• Trang nhà dân tôc nhac hoc
•• Phân mêm : Phân tach bôi âm
•• Muông
•• Tran Quang Hai
•• Nhac si Viêt Nam
•• Hat dông song thanh
•• Bach Yên
•• VIDEO/CD trên WEB
•• Nhạc Việt cổ truyền
•• Đàn Môi
•• Tiểu sử nhạc sĩ
•• Tiểu sử
•• Phỏng vấn báo, radio
•• Bài viết
Visitors: 4830140
