Music news from a Vietnamese traditional musician

Nguyễn Ðình Toàn

Thu Hồ đã lấy tên mình, viết ngược, làm bút hiệu. Tên thật ông là Hồ Thu. Ông vừa mất tại Hoa Kỳ, thọ 81 tuổi.

Ðối với những người, trong khoảng tuổi 70, 80, hẳn rất nhiều người còn nhớ tới ông cùng với những tiếng hát lừng danh một thời như Mạnh Phát, Minh Diệu, Minh Tần, Mộc Lan, Châu Kỳ... ban Thần Kinh Nhạc Ðoàn trên đài phát thanh Huế, rồi các chương trình tân nhạc của đài Pháp Á, Ðài Sài Gòn sau đó.

Công bằng mà nói, ông không phải là người hát hay nhất thời bấy giờ, người ta vẫn nhớ tới ông với tư cách một ca sĩ, và nhất là, như một người quen biết cũ, dù chưa hề có dịp gặp nhau, nhưng đã cùng chia sẻ một quãng đời, một giai đoạn lịch sử đầy những biến động tang thương. Ðó cũng khả năng màu nhiệm của nghệ thuật: nó có thể làm nên sự thân thiết giữa những người không quen biết nhau.

Khi người ta nghe thấy tiếng hát của Thu Hồ, nghe thấy những ca khúc như Tiếng Sáo Rừng Chiều, Tiếng Sáo Chiều Quê, Sầu Ly Biệạt, Quê Mẹ của ông, thì cả đất nước đã chìm ngập trong chiến tranh. Cuộc chiến kéo dài, ngày càng thê thảm. Thu Hồ đã ngừng hát trước ngày 30 Tháng Tư,1975, khá lâu rồi, nhưng các sáng tác của ông vẫn được các ca sĩ, có lẽ đến hai ba thế hệ sau ông, tiếp tục hát, nên không có sự gián đoạn nào giữa ông và các thính giả của ông.

Gần đây, vào những ngày lễ trọng, các cơ quan truyền thông thường có khuynh hướng thực hiện các chương trình đặc biệt, gọi là “chủ đề” như Ngày Mẹ chẳng hạn. Và, nếu có một chương trình như vậy, thế nào cũng có bản Quê Mẹ của Thu Hồ. Ðiều ấy chứng tỏ Quê Mẹ của Thu Hồ được coi là một trong những ca khúc viết về Mẹ hay nhất của nhạc Việt Nam.

Quê Mẹ

Ðêm khuya trăng mơ
Mắt trông về trong cõi xa mờ
Nơi xa xăm kia
Tôi say tìm quê cũ dấu yêu
Ôi tình quê hương
Nơi chốn xưa có bà mẹ hiền
Tóc màu hoa bạc
Chiều chiều mắt ngấn lệ vì con
Ra đi con dâng đời cho gió mưa
Quê người ngồi nhớ đến ngày vui qua
Gió chiều thầm nhắc khúc ca biệt ly
Cố nhìn quê cũ lẫn trong sương mờ
Me ơi! Ra đi đời con sá chi
Mơ ngày ngồi dưới ánh đèn lâm ly
Bên mẹ thường hát khúc ca ngày đi
Ai ngờ rồi cũng đến lúc phân ly
Mẹ ơi! Mẹ ơi! Mẹ ơi!

Phần lớn thính giả, những người không quen biết ông, đều ngỡ Thu Hồ là người miền Nam. Sự thật, ông sinh trưởng tại miền Trung, tỉnh Thừa Thiên. Ông từng làm trưởng ga xe lửa Dầu Giây. Như thế, trong giới văn nghệ của chúng ta, trước Thu Hồ, hình như đã có tới hai người nữa làm trưởng ga xe lửa là Vũ Hoàng Chương và Xuân Diệu thì phải. Thiết lộ có chút liên quan gì với con đường nghệ thuật chăng?

Ngoài hát, sáng tác nhạc, Thu Hồ còn làm thơ, soạn nhiều kịch bản đóng kịch và dạy nhạc tại một số trường trung học tư thục nổi tiếng ở Sài Gòn như Nguyễn Bá Tòng, Thánh Thomas, Thiên Phước... Ông đã cho xuất bản tập thơ Ánh Bình Minh. Nhưng thi phẩm này ít được nhắc đến.

Sau biến cố 30 Tháng Tư,1975, Thu Hồ còn ở lại Việt Nam cho tới 1999 mới được con gái là Mỹ Hà, cựu xướng ngôn viên Anh ngữ của Ðài Phát Thanh Sài Gòn, bảo lãnh qua Mỹ.

Tin ông qua đời tại xứ sở xa xôi này, khiến người ta không khỏi ngậm ngùi nghĩ tới số phận chung của tất cả những người Việt, hiện đang lưu lạc tại các xứ người, xen lẫn trong nỗi niềm thương tiếc ông.

Ôi cái đất nước, người ta xa nhau cũng buồn, thấy lại nhau cũng buồn!
Sao vậy hở Trời?

Sau đây là bản Khúc Ca Ðồng Tháp của Thu Hồ, sáng tác khoảng năm 1954, Trọng Danh viết lời:

Ðây Tháp Mười phương Nam tôi thân yêu
Sông (sóng?) lúa vờn vờn trong ánh nắng chiều
Vang tiếng chày khắp chốn cô liêu
Ðây Tháp Mười mênh mông này quanh năm
Có những mùa trồng dâu ta chăm tằm
Có những mùa trồng dâu hay hái cà
Tháp Mười ơi!
Ðây miền Nam
Say tự do
Vui bình an
Hò hò hò ơi!
Ai vô Ðồng Tháp mà nghe
Có chiều (chiều) về em bé
Em bé hát vè... vè mà chơi
Ðồng xanh xanh ngát chân trời
Ơ ơ ời... ờ ơ ờ ờ ơi!
Hò ơi!
Quanh năm đồng lúa phì nhiêu
Lúa nhiều
Nuôi dân no ấm tang tình tình tình tang
Ai đi xin nhớ xóm làng
Quanh năm cày cấy cho nhà
Nhà Việt Nam
Ðây Tháp Mười phương Nam tôi thân yêu
Vang tiếng hò hòa trong những tiếng cười
Vui cây cày khắp chốn nơi nơi
Như luyến tình yêu anh xa xôi
Trong lúa vàng nàng thôn nữ tươi cười
Vui xóm làng hò ơi ta yêu đời
Tháp Mười ơi!
Vui xóm làng hò ơi ta yêu đời
Tháp Mười ơi!

Qua những ca khúc đã được phổ biến, người ta thấy, Thu Hồ cũng là một người nặng lòng với quê hương. Nói chung, hầu hết các nhạc sĩ của chúng ta, ai cũng dành ít nhất một đôi dòng nói về quê hương. Nghe riết người ta sẽ nhận ra cái điều buồn bã này: quê hương trong nhạc của chúng ta, và cả trên thực tế, hình như chỉ còn là nơi để tưởng nhớ chứ không còn là nơi để sống nữa.

Và, lòng thương nhớ của mọi người đối với quê hương, nhất là những kẻ luân lạc tha phương, (như chúng ta) thật sự, sẽ mỗi ngày một tăng lên hay mờ nhạt thêm đi?

Nguyễn Ðình Toàn